Er dreigt niet alleen een slaapcrisis in de volksgezondheid, maar ook in de democratie

Een man slaapt op de tribune tijdens een tenniswedstrijd. Beeld EPA

Het is morgen Wereldslaapdag. Geen reden om in bed te blijven liggen, maar om aandacht te schenken aan de problemen die slaap - en vooral het gebrek eraan - kan geven voor mens en maatschappij.

Veel Nederlanders hebben last van slapeloosheid: een op de tien. Ze kunnen daardoor ernstige gezondheidsklachten krijgen. Bij een deel van die grote groep komt dat niet doordat mensen te weinig slapen, maar doordat ze het idee hebben dat ze de hele nacht wakker liggen. Het is de misperceptie die hen de das omdoet. 

Je kunt patiënten helpen door ze dat stevig duidelijk te maken, vertelde de Amerikaanse neuroloog Chris Winter in een interview met Trouw: “Iedereen slaapt. Zo niet, dan ben je al snel dood. Dus als iemand zegt dat hij al vijf jaar geen oog dicht doet, dan klopt dat niet. Niet dat hij liegt, hij heeft het gewoon zelf niet door. Tegen mensen die mij bezweren dat ze vaak maar een uur slaap krijgen, zeg ik: ga jij maar eens om vijf uur 's nachts naar bed, en zet de wekker om zes uur, een uur later dus. Zorg dat je verder totaal geen slaap hebt gekregen. En kijk jij dan eens hoe je je de volgende dag voelt. Dat hou je op zijn hoogstens een dag of twee vol, maar geen jaren.”

Die misperceptie is ook onderwerp van onderzoek aan de TU Eindhoven en het Centrum voor Slaapgeneeskunde Kempenhaeghe. Het gaat er niet zozeer om dát je in slaapt valt, maar dat dit ook tot je doordringt, laat promotieonderzoeker Lieke Hermans in een nieuw onderzoek zien. 

Slaapbeleving

Gezonde slapers hebben na een tukkie van tien minuten al door dat ze geslapen hebben, bij mensen met slaapproblemen duurt dat meer dan een half uur. Wordt de patiënt binnen een half uur na inslapen weer wakker, dan heeft hij naar eigen idee nog helemaal niet geslapen. Artsen, concludeert Hermans, moeten er niet alleen op letten dat hun patiënten de slaap kunnen vatten, maar dat ze die ook houden in het eerste uur van de nacht. Want dat is cruciaal voor hun slaapbeleving.

Dat een op de tien Nederlanders kampt met slapeloosheid, betekent niet dat die andere negen prima slapen. Nederland en alle andere geïndustrialiseerde landen kampen met een groeiend slaaptekort. Sommige onderzoekers hebben het al over een slaapcrisis in de volksgezondheid. 

Gebrek aan nachtrust van voldoende lengte en kwaliteit drukt op gezondheid, werk- en leerprestaties én op de samenleving. Er dreigt niet alleen een slaapcrisis in de volksgezondheid maar ook in de democratie, schrijven Duitse en Amerikaanse onderzoekers nu in vakblad Nature Human Behaviour

Verschillen

In grootschalige Duitse en Amerikaanse bevolkingsonderzoeken, waarin allerlei vragen worden gesteld, keken de onderzoekers wat mensen hadden gezegd over hun slaapgedrag. En ze keken of mensen naar eigen zeggen hadden gestemd. Resultaat: mensen die weinig sliepen, gingen ook minder dan gemiddeld stemmen. 

Dat je zoiets vindt in een berg statistieken, zegt nog niets. De onderzoekers doken daarom de diepte in bij populaties waarvan bekend is dat ze verschillend slapen. Mensen die dicht bij elkaar wonen maar in verschillende tijdzones, vormen zulke populaties. Dat was uit eerder onderzoek bekend, en in de VS met zijn vele tijdzones kun je die mensen wel vinden.

Het slaapverschil tussen streekgenoten in verschillende tijdzones kan oplopen tot bijna een half uur per nacht. En dat blijkt, volgens dit onderzoek, al een zichtbaar verschil op te leveren in hun gedrag. Mensen die korter hebben geslapen zijn minder sociaal, zetten zich minder vaak in voor de buurt, geven minder aan goede doelen en laten hun stemkaart vaker ongebruikt liggen.

Het zijn kleine, structurele verschillen, gemeten in grote populaties. Maar voor de zekerheid: komende dinsdag op tijd naar bed.

Lees ook:

Wat doe je als je niet kunt slapen?

Auteur Vrouwkje Tuinman slaapt niet. Al heel lang niet. Dan heb je lekker meer tijd om te werken, zeggen vrienden. Verslag van een worsteling.

Een slechte nacht is heus geen ramp

Niets is zo dodelijk voor de nachtrust als de angst om niet in slaap te kunnen komen. ‘Slaapexpert’ Chris Winter weet er wel raad mee.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden