'Er blijven genoeg onderwerpen over om je talent mee te bewijzen'

ROTTERDAM - Tijdens het laatste Filmfestival Rotterdam werden enkele daar aanwezige Chinese regisseurs getroffen door een banvloek van hun regering. Regisseuse Ning Ying, wier 'For fun' op het festival werd vertoond, bleef toen buiten schot.

Dat bleef ze opnieuw toen de autoriteiten onlangs concrete maatregelen afkondigden die diverse cineasten het werken onmogelijk moeten maken. In één moeite door verboden ze de vertoning in China van Zhang Yimou's nieuwste film 'Lifetimes'. Inmiddels is deze wel al in Cannes te zien geweest. Volgende week komt hij ook naar Nederland.

Gevraagd naar haar mening over de censuur die haar collega's op dat moment boven het hoofd hangt, lijkt Ning Ying zich er aanvankelijk van af te willen maken. “In China is censuur niet alleen een politiek fenomeen. Het is een veel wijder verbreid verschijnsel. Voor alle films gelden verboden. Ze mogen niet te veel geweld of seks bevatten. Horrorfilms zijn al helemaal verboden. Al die verboden zijn ontstaan doordat China alleen grote theaters kent, waar je met je hele familie naar toe gaat. Te veel seks of geweld leidt hierdoor al gauw tot afkeurende reacties en boze brieven van het publiek. Door deze situatie draagt het publiek bij aan de censuur. Als regisseur moet je daar rekening mee houden.”

Maar de buiten China vertoonde films die de autoriteiten nu zo onwelgevallig zijn, bevatten nauwelijks seks, horror en geweld. Wel laten de makers zich (gematigd) kritisch uit over de Culturele Revolutie en het huidige China. Dat laatste doen bijvoorbeeld Ning Dai (Ning Yings zuster) en haar man Zhan Yuan. “Bij deze film is inderdaad sprake van politieke censuur”, zegt Ning Ying. “Het stoort de autoriteiten dat ze geproduceerd worden door niet-Chinese maatschappijen en zonder overheidsgeld. Daardoor hebben ze geen greep meer op de regisseurs. Terwijl ze die juist willen behouden, zodat er geen melding wordt gemaakt van bijvoorbeeld de Culturele Revolutie en de studentenopstand van 1989.”

“Veel filmers ervaren dit als een bedreiging. Ze denken dat ze dan hun talenten niet kunnen ontplooien. Daarmee plegen ze censuur in hun eigen hoofd. Er blijven immers genoeg onderwerpen over waarmee je wel kunt laten zien dat je een goede regisseur bent.”

Bertolucci

Dat Ning Ying (1959) meent dat censuur ook tussen de oren zit, zegt vermoedelijk meer over haar zelf dan over haar collega's. Als enige eigentijdse Chinese regisseur kreeg zij de kans zich in het buitenland te bekwamen. Wellicht heeft zij daar geleerd de Chinese waan van de dag te relativeren. Zij kwam in 1978 op de filmacademie van Peking, die toen na tien jaar sluiting net weer haar deuren had geopend. Samen met onder meer Zhang Yimou en Chen Kaige zocht zij daar naar alternatieven voor de films die al die jaren werden beheerst door de communistische ideologie.

“In 1981 kreeg ik een beurs voor het buitenland. Ik kwam terecht op het Centro Spirementale di Cinematografia in Rome. Daar ontmoette ik Bertolucci, waarna ik als zijn regieassistente een jaar lang betrokken was bij 'The last emperor'. Rome was een openbaring. In Peking konden we nauwelijks buitenlandse films zien. En nu ineens lag alles voor het opscheppen: de oude Russen, het neo-realisme, de Nouvelle Vague, de Hollywood-film.”

Zo voorspoedig als Ning Yings studiejaren verliepen, zo slecht verging het haar in haar loopbaan als regisseuse. Eigenlijk is 'For fun' pas haar eerste echte eigen film. “In 1984 ben ik even in China teruggeweest om voor een Duitse producent een documentaire over Chinese jongeren te maken. Omdat de studenten in Peking zich net, heel voorzichtig, begonnen te roeren, besloot ik me op hen te richten. Die film is nooit afgekomen, omdat mijn producent dat voor het westerse publiek niet interessant genoeg vond. Toen de studenten jaren later in opstand kwamen, heeft hij mijn opnamen wel onder zijn eigen naam aan de Duitse tv verkocht!”

“Bij mijn tweede film verging het me niet veel beter. De studio wilde dat ik mijn naam vestigde met een groot commercieel succes. Daarna kon ik dan een onderwerp naar keuze op mijn eigen wijze aanpakken. En inderdaad, 'Somebody falls in love', een Chinese versie van 'Some like it hot', werd een enorme hit. Alleen was het niet míjn film: de cameraman, scenarioschrijver en nog zo wat anderen trokken zich niets van mij aan en maakten een doorsnee commerciële film.”

Gelouterd door deze negatieve ervaringen, besloot Ning Ying zich nooit meer opzij te laten schuiven. Pas toen ze gegrepen werd door de roman van een goede vriend, Chen Jiangong, stortte ze zich weer in een filmavontuur. “Toen ik uit Rome in China terugkwam, viel mij de snelle opkomst van de consumptiemaatschappij op: onze eigen tradities verdwijnen op het moment in hoog tempo. Ik vind dat een enorm verlies. Die roman over oude mannen die samenkomen om liederen van de Peking-opera te zingen, sluit hierbij aan. Ooit was opera een springlevend genre dat aan het volk behoorde. Nu is het snel een dode kunst aan het worden.” Met haar zuster bewerkte Ning Ying het boek tot een scenario. Het toevoegen van couleur locale was daarbij een belangrijk doel. Om die reden deed zij maandenlang onderzoek. “Ik ben op zoek gegaan naar net zulke mannen als in de roman. Ik heb met ze gepraat, ben met ze naar huis geweest, heb met ze gegeten en hun gedrag bestudeerd. Net zoals de Peking-opera zijn ook zij en hun manier van leven aan het verdwijnen. Ik wilde dat vastleggen.”

Na haar onderzoek restte Ning Ying eigenlijk nog maar één ding om zich te revancheren voor haar vorige film: het vinden van een producent die haar respecteerde en haar haar gang liet gaan. Dat lukte. Mede daardoor heeft zij nu eindelijk haar proeve van bekwaamheid kunnen afleveren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden