Er blijft nog veel te onderzoeken over

In Amsterdam zijn de eerste bestuursdiensten aangewezen die fouten hebben gemaakt in de zaak van de giftanker Probo Koala. Autoriteiten buiten de hoofdstad blijven buiten schot.

De commissie Hulshof heeft gesproken: De gemeente Amsterdam had niet de bevoegdheid de tanker Probo Koala aan de ketting te leggen. Amsterdam kon dus niet voorkomen dat de 550 kubieke meter scheepsafval van het schip uiteindelijk op stortplaatsen in Abidjan in Ivoorkust belandde en daar vermoedelijk tien mensen het leven kostte. Wel had de dienst milieubeheer van de stad geen toestemming mogen geven om de helft van de reeds overgepompte zogeheten ’slops’ weer terug te pompen. Amsterdam ging dus de fout in.

Dat zijn belangrijke bevindingen opgetekend door een door de gemeente Amsterdam ingestelde commissie. Is daarmee de kous af?

Geenszins. Er zijn meer autoriteiten in Nederland die zich met de scheepvaart bemoeien dan de Amsterdamse. En hebben die wel naar behoren gefunctioneerd? Had bijvoorbeeld het openbaar ministerie niet kunnen voorkomen dat de tanker Probo Koala het ruime sop mocht kiezen? Of had de Divisie Scheepvaart van de Inspectie Verkeer en Waterstaat niet alerter moeten optreden? De Divisie Scheepvaart en het OM waren wel bevoegd om te doen wat Amsterdam niet kon.

De commissie Hulshof geeft geen spijkerhard oordeel over justitie of de niet-Amsterdamse diensten. De jurist Hulshof houdt zich keurig aan de opdracht, maar hij kan het in zijn rapportage toch niet nalaten heel even buiten het kader van de opdracht te treden.

Hulshof meldt in zijn feitenrelaas dat het afval dat de Probo Koala in Amsterdam aanbood een abnormale samenstelling had. Afvalverwerker APS kon het daarom volgens zijn vergunning niet verwerken, laat staan tegen de normale prijs. Trafigura, de huurder van de tanker, wilde de aanzienlijk hogere prijs niet betalen en vroeg het reeds overgepompte deel van de slops terug te pompen. De kapitein meldde vervolgens te willen vertrekken naar het Letse Paldiski. Maar hij gaf als bestemming ook op ’zee voor orders’ (ofwel: nog onbekend) en de ’next convenient opportunity’. Vage bestemmingen, vindt Hulshof. Dat opgeteld bij de abnormale samenstelling van het materiaal in de tanker en het verzoek tot terugpompen had voldoende grond kunnen zijn voor de Divisie Scheepvaart om het schip aan te houden, zo vindt Hulshof. Jammer dat de Amsterdamse ambtenaren dit niet stevig genoeg onder de ogen van de Divisie Scheepvaart hebben gebracht, voegt Hulshof eraan toe.

En dan kruipt de commissie weer in het keurslijf van de opdracht: „Aangezien de tot aanhouding bevoegde autoriteiten geen Amsterdamse autoriteiten waren, maar de ambtenaren van de divisie Scheepvaart, geeft de commissie hierover geen oordeel.”

Maar wie geeft dan wel een oordeel over de inspanningen van de Divisie Scheepvaart? Het leek er even op alsof het ministerie van Vrom dat zou doen. Maar in het hele rapport dat Vrom begin deze week openbaarde over de gang van zaken rond het schip staat niets vermeld over de werkwijze van de eigen diensten. De rapportage is niet meer dan een feitenrelaas en een uitleg welke wetten - en daarvan zijn er vele - niet allemaal van toepassing zijn. Nogmaals, conclusies zijn daar niet te vinden. En dat rapport, al geruime tijd geleden als vertrouwelijk verzonden aan de Tweede Kamer, kan diezelfde kamer dan ook nauwelijks bekoren, zo liet recent PvdA-kamerlid Diederik Samsom weten.

Komen er dan nog meer rapporten die duidelijk moeten maken wie direct of indirect schuld heeft aan de milieuramp die in augustus in Ivoorkust plaatsvond? Op het Nederlandse erf is het wachten op het onderzoek dat nu door het openbaar ministerie wordt uitgevoerd. Daarin moet staan wie op welk moment welke wetten heeft overtreden en of vervolging op zijn plaats is.

Maar onderzoekt het OM ook de eigen rol? Dat lijkt niet aannemelijk: het OM onderzoekt eventuele strafbare feiten, en niet bestuurlijke dwalingen.

En toch zou ook de werkwijze van het openbaar ministerie onderzocht moeten worden. Het OM had immers net als de Divisie Scheepvaart kunnen ingrijpen. Sterker nog, het OM heeft in een min of meer vergelijkbaar geval ook ingrepen. Zie de Martens 7. Dat schip voer op 14 september met afval van APS in Amsterdam naar de afvalverwerking in Moerdijk. Aan boord van het schip ontstond paniek toen bleek dat zich in het ruim wellicht dezelfde lading bevond als in de Probo Koala. Bestuurlijk Brabant toonde zich alert en bewoog het OM ertoe de Martens 7 aan de ketting te leggen. Het openbaar ministerie gebruikte zijn bevoegdheid een zogeheten voorlopige maatregel te treffen. Dat kan als een spoedeisende situatie ontstaat waarbij mogelijk sprake is van schade aan het milieu of een bedreiging voor de volksgezondheid bestaat.

Waarom in Moerdijk de Martens 7 een week aan de ketting ging en in Amsterdam de Probo Koala niet, is een vraag die Hulshof niet kan beantwoorden. Zijn opdracht was daarvoor te beperkt.

Wie dan wel een oordeel geeft is onduidelijk. Voorlopig gaan de niet-Amsterdamse diensten vrijuit.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden