EQ-test laat zien over hoeveel emotionele intelligentie iemand beschikt

Van een onzer verslaggeefsters Eindelijk een psychologische test zonder vervelende puzzeltjes, taaloefeningen, cijferreeksen of rollenspelen. De zogeheten emotionele intelligentie test, die in september op de markt komt, is volgens Nijmeegse psychologen een 'goede voorspeller' van succes. Selectiebureaus reageren sceptisch: niks nieuws onder de zon.

“Ik heb de trainers van de Nederlandse schaatsploeg al gevraagd of ik alle leden van de ploeg mag testen”, vertelt de Nijmeegse psycholoog dr. J. Derksen, één van de vier wetenschappers die hard aan de introductie van de in Amerika ontwikkelde test werken. “Ik ben benieuwd naar het individuele emotionele intellegentie quotiënt (EQ) van Timmer en Romme, maar zeker ook naar het gemiddelde van de hele groep. Schaatsen is een individuele sport, maar de kracht van een team kan heel veel doen.”

Derksen kwam op dit idee omdat in Amerika het EQ van alle straaljagerpiloten die in de Golfoorlog vlogen, werd gemeten. “Hun groepsgemiddelde is het hoogste dat tot nu toe voor een groep mensen met hetzelfde beroep is gevonden. In Irak waren zij ook een perfect samenwerkend team.”

Het EQ, verwacht en hoopt Derksen, zal over enkele jaren net zo bekend zijn als het intelligentie quotiënt (IQ). Emotionele intelligentie is in de psychologie al een oud begrip, maar een betrouwbare test om deze vorm van intelligentie te meten, bestond tot voort kort nog niet. Velen hechten überhaupt weinig waarde aan dit begrip, erkent Derksen, die zelf net zo goed tot de sceptici behoorde. De psycholoog, verbonden aan de vakgroep klinische psychologie en persoonlijkheidsleer van de Katholieke Universiteit Nijmegen, ging 'om' toen hij vorig jaar “uitstekende artikelen” van Amerikaanse onderzoekers las. “In 1996 schreef ik samen met mijn collega Jac Jeuken nog een artikel in de NRC waarin wij het toen net verschenen boek 'Emotionele intelligentie' van de Amerikaanse journalist Daniel Goleman kritiseerden. We vonden het te vaag, te breed, net als iedereen. De data van de Amerikanen hebben me echter overtuigd. Hun operationalisatie van het begrip, hun analyse, en hun statistische bewerkingen zijn méér dan in orde.”

De EQ-test telt 133 vragen, of beter gezegd, beweringen. Per bewering moet de invuller aankruisen of hij deze 'heel zelden of niet', 'zelden', 'soms', 'vaak' of 'heel vaak' op zichelf van toepassing acht. 'Ik vind iedereen die ik ontmoet aardig' is zo'n bewering, evenals 'ik ben niet in staat om affectie te tonen', 'in de meeste situaties ben ik zeker van mezelf', of 'mijn aanpak bij het overwinnen van problemen is er een van stap voor stap'.

Een computerpogramma legt de gegeven antwoorden vervolgens langs vijftien schalen, zoals een assertiviteits- , empathie-, optimisme- en flexibiliteitsschaal. Uit de uitslag blijkt hoe de invuller op elk van deze schalen scoort, maar ook krijgt hij een totaalcijfer - het EQ - dat volgens de ontwikkelaars van de test een 'krachtige' voorspeller is van succes. “Van het klassieke IQ is uit onderzoek gebleken dat deze maximaal twintig procent van maatschappelijk succes kan verklaren”, stelt Derksen, “voor het EQ, zo blijkt uit Amerika, is dat 27 procent. Stel dat we nu een goede test naar het IQ én het EQ kunnen ontwikkelen, dan denk ik dat we in de buurt van de 50 procent kunnen komen.”

De psycholoog drukt zich nu voorzichtig uit, omdat het nog niet zeker is of de Amerikaanse test voldoende kan worden aangepast aan de Nederlandse situatie. Nadat Derksen de licentie voor deze test in Amerika verwierf, moest hij eerst zorgen voor een vertaling in het Nederlands die aan elke nuance recht deed. Samen met Jac Jeuken, klinisch psycholoog in het Canisius Wilhelmina ziekenhuis, werkte hij vervolgens aan het ontwikkelen van de Nederlandse standaard (de normering) en onderzoeken die de betrouwbaarheid ervan ook voor Nederland aantonen. In de komende maanden, vertelt Derksen, zal het landelijk werkende bureau Assessment en Interventie Centra Nederland de test voor grote groepen gaan proberen, waaruit naar hij hoopt ook de voorspellende waarde (de validiteit) zal gaan blijken. “Net als bij het IQ, geldt ook bij het EQ honderd als gemiddeld. Het groepsgemiddelde van die straaljagerpiloten lag op 115, voor een groep is dat heel hoog.”

Bedrijven kunnen deze test volgens Derksen gaan gebruiken om afdelingen te vergelijken: als blijkt dat de medewerkers van een verkoopafdeling op de schalen 'assertiviteit' en 'optimisme' bijvoorbeeld niet goed scoren, kunnen ze daaraan gaan werken. Maar ook bij werving en selectie, loopbaanbegeleiding, beroepskeuze en in het onderwijs zou de EQ-test een aanwinst kunnen zijn. “In Amerika komt binnenkort een aparte test voor kinderen, ook die gaan we vertalen. Scholen bellen ons al op, evenals outplacementbureaus en bedrijven. Vorige week belde een grote bank.”

De Nijmeegse psychologen trekken zich niets aan van vakgenoten die nu al beweren dat hun instrument niets toevoegt aan het al bestaande. Vertegenwoordigers van werving- en selectiebureaus en beroepskeuzeadviseurs hebben de Nijmeegse pretenties al publiekelijk bekritiseerd: alsof er niet al diverse instrumenten voor het meten van persoonlijke vaardigheden zijn, en alsof alleen deze vijftien schalen dé maat voor een vaag begrip als EQ zouden kunnen vormen. “Toch gaat het ons juist om deze vijftien schalen”, reageert Derksen, “daarvan is de wetenschappelijke waarde nu bewezen. Ik zie ook niets in populaire boekjes als 'werken met EQ', of 'meet je EQ'. Zulke boekjes zijn leuk, maar de daarin gebruikte vragen en factoren kloppen gewoon niet.”

De tegenwoordig zo populaire assessment-centra, die sollicitanten gedurende één of twee dagen aan moeilijke opdrachten en rollenspellen onderwerpen, zouden de EQ-test naar zijn mening “als aanvulling” kunnen gebruiken. “Concurrerend zijn we niet. Misschien op de langere termijn wel: de EQ-test is immers snel en goedkoop, het invullen duurt hooguit een half uur.”

In de Verenigde Staten, weet Derksen, zijn er coachingsprogramma's die aan de vijftien schalen zijn gekoppeld. Ben je niet onafhankelijk genoeg, volg dan een daarop gerichte cursus, ben je te impulsief, kies dan een programma dat je wat meer zelfbeheersing leert. Ook zulke toepassingen zijn volgens Derksen in Nederland denkbaar, temeer daar het verzadigingspunt op de markt van cursussen ter verbetering van het (sociale) functioneren nog lang niet is bereikt. Of de nadruk op prestatie, succes en carrière hiermee niet te groot wordt?

“Nee, integendeel”, verwerpt de psycholoog, “Meer aandacht voor bijvoorbeeld sociale verantwoordelijkheid, empathie en het goed in contact zijn met je gevoelens, biedt juist een tegenwicht tegen het streven naar efficiëntie. De EQ-test is bedoeld als een instrument om de gezondheid te bevorderen, maar ik geef toe, hij kan natuurlijk wel verkeerd worden gebruikt.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden