Ephimenco / De zaak Jean Calas

We schrijven 13 oktober 1761 in het Zuid-Franse Toulouse. In het huis van het protestante gezin Calas wordt één van de 4 zoons, Marc Antoine, door zijn familie dood aangetroffen. De dertigjarige zoon is door wurging vermoord, zegt de familie Calas.

Later komen de gezinsleden op deze eerste lezing terug. Marc Antoine heeft zich opgehangen maar om de overledene de schande van de zelfmoord te besparen, besloten de gezinsleden over de doodsoorzaak te liegen. De onderzoeker, de officier David de Beaudrigue, gelooft dit niet. Volgens de geruchten zou Marc Antoine op het punt hebben gestaan zich tot het katholicisme te bekeren. Zijn vader Jean zou hem daarom hebben opgehangen. Jean Calas wordt langdurig gemarteld, bekent maar trekt vervolgens zijn bekentenis in. Hij wordt toch tot de dood veroordeeld en op 10 maart 1762 geëxecuteerd. Eerst worden zijn benen en armen gebroken, vervolgens wordt hij gewurgd en dan verbrand. Tot zijn laatste snik heeft Jean Calas zijn onschuld uit zijn longen geschreeuwd. Op deze zaak geattendeerd door een straatverkoper uit Marseille, gaat de Franse filosoof Voltaire zijn eigen onderzoek starten. Snel is hij overtuigd van de onschuld van de vader. Voltaires rechtvaardigheidsgevoel wordt zwaar op de proef gesteld. De filosoof kan er niet meer van slapen en raakt door de zaak geobsedeerd. Hij begint een voor die tijd ongekend publiciteitsoffensief om Jean Calas te rehabiliteren. Niet alleen schrijft hij vurige teksten maar ook begint hij een formidabele lobby om ministers en machtigen te beïnvloeden. Hij mobiliseert het netwerk van zijn vrienden, organiseert steuncomités, werft binnen- en buitenlandse fondsen voor de familie Calas, laat prenten over Jean Calas drukken en gebruikt de vrouw van de terechtgestelde als ambassadrice voor zijn cause. Alle middelen acht Voltaire geoorloofd om het onderzoek te heropenen. In 1764 is dat een feit. Een jaar later wordt Jean Calas door een raad van 80 rechters gerehabiliteerd. Het is de eerste keer in de geschiedenis van het koninkrijk dat een bekende persoon zich zo engageert in een justitiële zaak.

Hoewel Maurice de Hond zeker geen Voltaire is en Ernst Louwes het afschuwelijke lot van Jean Calas niet hoeft te ondergaan, zijn er toch parallellen tussen beide affaires. De gedrevenheid van de bekende Nederlander die uit zijn gekrenkte gevoel voor rechtvaardigheid zegt te handelen, deed me dezer dagen toch een beetje aan Voltaire denken. Zelfde obsessie, zelfde gebruik van publiciteitsmiddelen. Ik behoor niet tot de meute die schande roept van de bemoeienis van de opiniepeiler. Ook magistraten zijn feilbaar. Ik vind het verheffend dat een succesvolle ondernemer zoveel risico’s heeft genomen en zoveel energie heeft gestoken om de onschuld van Louwes te bewijzen. Verschillen zijn er ook: De Hond krijgt van justitie ongelijk. Voorlopig. Belangrijker nog: hoewel de conclusies van het onderzoek van De Hond onherroepelijk naar de ’klusjesman’ als dader wijzen, had hij veel voorzichtiger kunnen opereren om een mogelijk onschuldige niet te beschadigen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden