Enorme declaraties bij universiteiten: cultuurprobleem of overdreven ophef?

Toenmalig minister Frans Timmermans en professor Elmer Sterken, rector magnificus tijdens de opening van het academisch jaar aan de Rijksuniversiteit Groningen in 2014. Beeld ANP

70.000 euro voor een afscheidsfeest, 124.000 euro aan vervoersdeclaraties. Dat zegt volgens sommige universiteitsmedewerkers iets over de te hiërarchische cultuur. Andere vinden het tumult ingegeven door gebrek aan kennis van de feiten.

Universiteiten zijn geen commerciële bedrijven. Daarom moeten er landelijke richtlijnen komen voor declaraties en de kosten voor afscheidsrecepties. Hoogleraar Rens Bod, drijvende kracht achter WO in Actie, die eerder aandacht vroeg voor de hoge werkdruk op universiteiten, is uitgesproken. Hij heeft de afgelopen weken de ophef in Utrecht en Groningen op de voet gevolgd. Voorzitter van de Universiteit Utrecht Anton Pijpers raakte in opspraak omdat hij 124.000 euro aan binnenlandse reiskosten declareerde, en aan de Rijksuniversiteit Groningen is 70.000 euro gereserveerd voor het afscheid van rector magnificus Elmer Sterken.

“Het is pijnlijk in de huidige tijd”, zegt Bod, verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. “Zeker als je het vergelijkt met het budget dat beschikbaar is voor de congressen van werknemers. Dat is zo’n 800 tot 1500 per jaar.” De reiskosten van Pijpers en de kosten voor het afscheidsfeest van Sterken staan volgens Bod niet in verhouding tot de slinkende budgetten waar de universiteiten mee moeten werken en de renteverhogingen op studieleningen waar studenten mee te maken hebben.

Weeffout

Deze buitensporige uitgaven hebben volgens Bod te maken met een groeiende afstand tussen het college van bestuur en de werkvloer. “Dat is natuurlijk niet overal het geval, hier aan de UvA vallen de uitgaven erg mee, maar in zijn algemeenheid krijg ik de indruk dat het college van bestuur de feeling met de werkvloer heeft verloren.” Bod beschrijft het als een top-down-cultuur. Een voorbeeld: de decanen van de UvA-faculteiten zijn geen medewerkers van de eigen faculteit, maar worden aangesteld door het college van bestuur en moeten aan hem verantwoording afleggen. 

Bod is niet de enige die vindt dat er een weeffout zit in het systeem. Pieter Huistra, verbonden aan de Universiteit Utrecht, vergelijkt het met België waar hij zeven jaar werkte voor een universiteit. Daar worden de universiteitsbestuurders verkozen, in tegenstelling tot Nederland waar ze worden aangesteld. “De afstand tussen het bestuur en de werkvloer is kleiner in België. Zo’n verkozen bestuurder brengt natuurlijk ook nadelen met zich mee: het werkt populisme en vriendjespolitiek in de hand. En toch geloof ik dat ik het Belgische systeem verkies boven het Nederlandse.”

Apekool

Het grootste probleem zit ’m volgens Huistra in de verantwoording. In het huidige Nederlandse stelsel heeft het college van bestuur enkel te vrezen van het orgaan boven zich, de Raad van Toezicht. Studenten en medewerkers hebben weliswaar zitting in de universiteitsraad en hebben inzage in de begroting en de declaraties, maar ze hebben geen medezeggenschap. De zaak rondom klokkenluider Floris Boudens, die met de hoge declaratie van Pijpers naar de media stapte, maakt dat volgens Huistra pijnlijk duidelijk. “Hij heeft vanuit de universiteit weinig ondersteuning gekregen.” 

Apekool, reageert professor Joop Schippers van de Universiteit Utrecht en tevens lid van de Universiteitsraad, op de veronderstelde afstand tussen het college van bestuur en de werkvloer. “De leden van het college van bestuur zijn volstrekt aanspreekbaar hier in Utrecht, hun deur staat altijd open. Ze hebben veel gesprekken met studenten.” 

Voor een landelijke richtlijn voor binnenlandse vervoersdeclaraties en kosten voor afscheidsrecepties voelt Schippers niet veel. Hij wijst erop dat er al veel is gebeurd. Zo zijn de salarissen van bestuurders overeenkomstig  de Balkenende-norm, en zijn declaraties openbaar. Schippers vindt de ophef rond de declaraties van bestuurders, zeker in vergelijking met het bedrijfsleven en het buitenland, overdreven en ingegeven door gebrek aan kennis van de feiten. Hij wil niet ingaan op de vervoersdeclaraties van Pijpers die zich met een privéchauffeur van Zutphen naar Utrecht liet vervoeren. 

Sober

Maar in algemene zin zegt hij: “De medezeggenschap heeft steeds het standpunt ingenomen dat je niet wilt dat een bestuurder na een dag vol vergaderingen vermoeid in de auto stapt en vervolgens tegen een boom aanrijdt. Het gaat allemaal om maatvoering en volgens mij is die bij de universiteiten die ik wat beter ken op orde. Ik denk dat we ons hier in Nederland grosso modo netjes en sober gedragen.”

Bovendien, zegt Schippers, wie gaat zo'n landelijke richtlijn controleren? Huistra, universitair docent geschiedenis, deelt die mening. “Je moet dan weer een accountancy-bureau inhuren en dat kost ook geld.” Hij relativeert: “Als er ergens ‘budget’ voor is, en het is niet je eigen geld, dan wordt het al snel uitgegeven. Ik denk dat veel academici die zich druk maken over hoge uitgaven, het zelf ook gerechtvaardigd vinden dat ze de wereld over vliegen voor congressen. Ik wil niet zeggen dat die allemaal nutteloos zijn, maar het tegendeel is ook niet waar. Zelf heb ik ook wel eens in een halfvol zaaltje op een campus in Lissabon gestaan om een paper te presenteren, waarop vervolgens geen enkele vraag kwam.”

Lees ook: 

Afscheidsfeestje? Daar trekt de Rijksuniversiteit Groningen 70.000 euro voor uit

Voor de tweede keer in korte tijd botsen studenten en universiteitsbestuurders over hoge uitgaven. Dit keer gaat het om de kosten voor afscheidsfeesten aan de Rijksuniversiteit Groningen. Minister Van Engelshoven (Onderwijs) eist opheldering

Klokkenluider Floris Boudens (22) voelt zich weggezet als dissident. ‘Dit is van de zotte.’

Floris Boudens (22), de student die aan de bel trok over de hoge declaratiekosten van bestuursvoorzitter Anton Pijpers, is verbolgen over de ‘lauwe’ reacties binnen de Universiteit Utrecht.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden