Engels voor beginners

Op basisschool de Blijberg in Rotterdam krijgen kleuters de helft van de tijd les in het Engels. Wetenschappers kijken mee. tekst

Who knows what day it is today?" In groep 1/2 van basisschool De Blijberg gaan alle handen de lucht in. "Maandag, juf!", roept een meisje met een roze strik in het haar. "Well done! Can you try to say it in English?" vraagt leerkracht Denise Jordan. "Monday!" "Well done", prijst Jordan en pakt de verjaardagskalender erbij. "Tomorrow is a special day: we're going to celebrate Chris' birthday." "Hoera!", roept Eveline. Ze trekt de capuchon van haar trui over haar hoofd. "Eveline, could you take your hood off, please?" Jordan legt een groot vel blauw papier met gele eilanden op tafel. Met een piratenschip vaart ze langs de eilanden. De kinderen geven aanwijzingen hoe het schip moet varen. "Straight ahead, juf. Nee, nu moet je een bocht maken." "O, do I need to make a turn?"

De Blijberg is een van de achttien Nederlandse basisscholen die experimenteren met tweetalig onderwijs. De school had al een Engelstalige afdeling, voor kinderen van expats. "We kregen steeds vaker vragen van Nederlandse ouders: 'Kan ik mijn kind daar ook voor aanmelden?'", vertelt directeur Barbera Everaars. "Die ouders moesten we teleurstellen." Alleen kinderen van expats en van ouders die binnen twee jaar naar het buitenland verhuizen, mogen gesubsidieerd internationaal basisonderwijs volgen.

Sinds de Blijberg in 2014 werd geselecteerd voor de proef van het ministerie van onderwijs, loopt het storm. Er zijn al vier tweetalige onderbouwgroepen. Volgend jaar komt er nog een bij en ook een tweetalige groep 3. Fitnessdocente Kristi Roepel merkt dat zoon Laurens (6) haar Engelse uitspraak nu al verbetert. "Hij heeft geen gêne en maakt spontaan zinnetjes in het Engels: 'I like what I do and I do what I like.'" "Mag ik met mijn marbles spelen?" vroeg hij laatst. Het duurde even voor ze begreep dat hij zijn knikkers bedoelde. Straks zal hij moeiteloos overschakelen van Nederlands naar Engels, verwacht ze. "Als hij gaat studeren, ligt de wereld voor hem open."

De proef houdt in dat 30 tot 50 procent van de lessen vanaf groep 1 in het Engels gegeven wordt. Het Platform Onderwijs 2032, dat onlangs onder leiding van socioloog Paul Schnabel advies uitbracht over de toekomst van het onderwijs, pleit ervoor om álle basisschoolleerlingen zo vroeg mogelijk Engels te leren. Niet door een uurtje Engelse les, zoals nu, maar veel intensiever. 'Het belang van Engels zal alleen nog maar toenemen. Nederland is een land dat afhankelijk is van export, Engels is dan onmisbaar', stelt de commissie. Juist als ze jong zijn, leren kinderen een vreemde taal met gemak.

Gevoelstaal

"Kleuters pikken het Engels spelenderwijs op", beaamt Xandra Pieters. Ze is coördinator van de tweetalige afdeling van de Blijberg. Vier ochtenden krijgen de kleuters les in het Nederlands. Op woensdagen en alle middagen wordt het programma zoveel mogelijk in het Engels herhaald en wordt gewerkt aan het IPC, een Engelstalig programma voor wereldoriëntatie. De leerkrachten spreken dan alleen Engels. Pieters: "Na een paar weken vinden de kleuters dat de normaalste zaak van de wereld." Ze mogen in het Nederlands antwoorden. "Dat is hun gevoelstaal, het is belangrijk dat ze zich goed kunnen uiten."

In de onderbouw gaat het vooral om passieve Engelse woordenschat. Maar de leerkrachten proberen de kleuters ook te verleiden om Engels te spreken. Iedere woensdag is een kind 'Star of the day' en moet het de hele ochtend Engels proberen te praten. Na de voorjaarsvakantie komen er Engelse 'hulpmeesters' in de klas: buikspreekpoppen die alleen Engels verstaan. Pieters: "De meeste kinderen gebruiken uit zichzelf steeds meer Engelse woordjes. Anderen moeten meer uitgenodigd worden."

Als de kinderen naar groep 3 gaan, wordt het Engelstalige onderwijs tijdelijk teruggeschroefd naar 30 procent. "We denken dat het beter is om hun in het Nederlands te leren lezen, schrijven en rekenen", zegt Everaars. "Als de basis is gelegd, gaan we uitproberen of we weer meer lessen in het Engels kunnen geven."

Onderdompelen

Vier- en vijfjarigen zijn al goed in staat om Engels te leren, blijkt uit internationaal onderzoek. Op een manier die lijkt op hoe ze Nederlands leren: door ze 'onder te dompelen' in de taal. "Hoe meer uren les in het Engels, hoe verder ze kunnen komen", zegt hoogleraar tweetalig onderwijs Rick de Graaff. Een voorwaarde is dat de leerkrachten didactisch goed onderlegd zijn en vloeiend Engels spreken. Op de meeste proefscholen verzorgen vakleerkrachten het Engelstalige onderwijs. Net als op de Blijberg zijn dat vaak Nederlandstalige leerkrachten die het Engels op near native niveau beheersen. Ook hun uitspraak is volgens De Graaff heel behoorlijk. Enkele scholen hebben leerkrachten aangetrokken met Engels als moedertaal.

De proef wordt vijf jaar gevolgd door een team van wetenschappers, onder wie De Graaff. Pas in 2019 besluit de politiek of meer basisscholen mogen overstappen op tweetalig onderwijs. Binnenkort worden de resultaten van de eerste meting bekend. Een half jaar na de start is de Engelse woordenschat van de kleuters aanzienlijk groter dan op gewone basisscholen, zegt De Graaff. Of dat komt door het Engels op school is nog niet duidelijk. Het kan ook zijn dat ze thuis meer in aanraking komen met de taal.

Gaat dat Engels niet ten koste van het Nederlands en andere vaardigheden? De Graaff: "Bij de eerste meting scoorden de kleuters van het tweetalige onderwijs gemiddeld even goed voor Nederlands en rekenvaardigheden als kinderen op andere scholen." De komende jaren moet blijken of dit zo blijft en of alle kinderen baat hebben bij tweetalig onderwijs. De verschillen in prestaties van leerlingen zijn groot, blijkt uit de startmeting.

Allochtone kinderen

Schrijver en voormalig hoogleraar Nederlands als tweede taal René Appel is sceptisch. "Er zijn nu al veel klachten over de taalbeheersing van jongeren." Hij houdt zijn hart vast voor allochtone kinderen. "Engels is straks hun derde taal. Je kunt voorspellen dat ze het slechter zullen doen in die taal. Hun Nederlands zal er ook niet op vooruitgaan, als het aantal uren Nederlands wordt gereduceerd." Hij verwijst naar onderzoek over tweetalig onderwijs in de Canadese Franstalige staat Quebec. Aanvankelijk waren de uitkomsten zeer positief. Later bleek dat veel leerlingen waren afgehaakt, ze konden de lessen niet bijbenen.

Appel: "Tweetalig onderwijs is eliteonderwijs. Alleen kinderen die sowieso al goed presteren, worden er beter van." De noodzaak van meer aandacht voor Engels ziet Appel totaal niet. "Engelse en Amerikaanse toeristen zijn nu al stomverbaasd over het Engels dat Nederlandse jongeren spreken."

Al 1100 basisscholen geven tweetalig onderwijs

Engels is verplicht vanaf groep 7. Op de meeste scholen geeft de gewone leerkracht één uur Engelse les per week. Maar hoe eerder scholen met deze taal beginnen, hoe beter, vindt staatssecretaris Dekker van onderwijs. Daarom geeft hij basisscholen meer ruimte om al vroeg en intensief met Engels aan de slag te gaan. Sinds vorig jaar mogen ze al vanaf groep 1 vier uur per week les in het Engels geven. Ook vanuit de lokale politiek wordt druk uitgeoefend om de lessen in het Engels uit te breiden. De gemeente Amsterdam investeert de komende drie jaar ruim twee miljoen euro in extra lessen. De gemeente hoopt dat er zelfs op peuterleeftijd al mee kan worden begonnen. Dit jaar begint ook een proef met tweetalige kinderopvang bij drie organisaties.

Het aantal basisscholen dat al in groep 1 met Engels begint, groeit gestaag. In 2004 begonnen 44 scholen er mee. Nu zijn het er al ruim 1100, waar meestal de gewone leerkracht Engels geeft. Van hen heeft 59 procent echter geen Engels gehad op de pabo, blijkt uit onderzoek van de Stichting Leerplan Ontwikkeling.

Behalve het matige Engels van de leerkrachten is ook de aansluiting met het middelbaar onderwijs een probleem dat nog opgelost moet worden. Er zijn nog geen heldere eisen wat leerlingen in het basisonderwijs minimaal moeten leren. Het voortgezet onderwijs krijgt steeds meer te maken met grote verschillen in taalvaardigheid bij brugklasleerlingen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden