Engagement mag weer

Jonge geschiedschrijvers schrikken niet terug voor een mening, maar die verrast zelden

Een nieuwe, ambitieuze generatie historici dient zich aan. "Historici moeten zich bewuster worden van de belangrijke maatschappelijke rol die ze vervullen en de verantwoordelijkheid die hierbij hoort. Geschiedschrijving mag nooit een 'luxueus tijdverdrijf' worden voor valse nostalgisten die denken dat ze in een verkeerde tijd geboren zijn", schrijven drie jonge historici, samenstellers van de artikelenbundel 'Snelweg naar Rome'. Een wetenschappelijke omgang met wat ooit was, levert volgens hen belangwekkende informatie op over het verleden, voor het maken van keuzes in het heden en de toekomst.

In de inleiding van hun boek haalt het drietal aan hoe de Italiaanse dictator Benito Mussolini een snelweg liet aanleggen tussen zijn kantoor en het Colosseum. Daarmee verdween en passant een behoorlijk deel van het Forum Romanum onder het asfalt. De jonge historici ageren tegen het begraven van geschiedenis en het politiek misbruik ervan. Zijzelf en hun vakgenoten moeten geen snelwegen ín, maar snelwegen náár Rome bouwen.

De nieuwe generatie heeft te maken met een overheid die met de botte bijl rondwaart door de wereld van de geschiedkundige onderzoeksinstellingen. De afgestudeerde historici zijn klaar voor de uitdagingen die het internet biedt voor onderzoek, presentatie en zichtbaarheid. Ze zijn vooral ook opvallend geëngageerd.

Kijk bijvoorbeeld naar de bevlogenheid waarmee Thijs Kleinpaste (1989) en Thiery Baudet (1983) debatteren over Europa en de natiestaat. Lees hoe de laatste onze angst voor het eigene (oikofobie) hekelt.

Historici mogen weer wat vinden. Graag zelfs. Zo loopt in 'Snelweg naar Rome' Sjir Worms te hoop tegen de toon van het commentaar op het werk van Chris van der Heijden. Diens boek 'Grijs verleden' riep zoveel morele verontwaardiging op dat critici niet of nauwelijks meer toekwamen aan het bespreken van de gevolgde methodiek. Van der Heijden is geen slecht mens, maar een slecht historicus, stelt Worms in zijn artikel 'De historicus als morele rechter'. Zijn conclusie: schuw als historicus de boodschap niet, maar wees integer en genuanceerd. Dat afgewogen oordeel leidt toch nog tot een pluim voor Van der Heijden: op 'Grijs verleden' was veel aan te merken, maar het maakte wel een broodnodig debat los.

Mickey Hoyle staat in 'Schrijf geschiedenis!' stil bij Johan Rudolph Thorbecke en Jan Romein. Volgens hem zijn ze verwant, want beide mannen werden gedwarsboomd en bekritiseerd. Niettemin leed hun intellectuele zeggingskracht er niet onder. Tja. Van dat soort verbanden kun je er veel leggen.

Aardiger wordt het als Hoyle de geschiedschrijving in het postideologische tijdperk beschrijft, waarin liefst geen politieke overtuigingen meer mogen doorklinken. Thorbecke en Romein stegen juist tot grote hoogten omdat hun wetenschappelijke ideologie ze in staat stelde gedachten en standpunten te formuleren over grotere maatschappelijke en politieke problemen.

Veel betogen missen verrassende, nieuwe inzichten. Er worden in deze bundel flink wat open deuren ingetrapt. Maite Karssenberg stelt in 'Meer zien door de ogen van een ander' dat microgeschiedenissen makkelijk toegankelijk zijn voor een groot publiek en meer ruimte bieden voor nuance dan het grote verhaal. Als een lokale gids in een ver, groot land kweken ze begrip en verschaffen ze inzicht.

Thijs Bogers bekritiseert - als zoveelste -mensen als cultuurfilosoof Rob Riemen en historicus Thomas von der Dunk, die de populisten van vandaag gelijkstellen met nationaal-socialisten en fascisten uit de jaren dertig van de vorige eeuw. Met het aantreden van het door de PVV gedoogde eerste kabinet-Rutte herleefden donkere tijden. Von der Dunk deed bovendien zijn beklag over het taboe op refereren aan de Tweede Wereldoorlog in het publieke debat. Bogers zegt dat zo'n taboe niet bestaat, maar een verbod op demagogisch verwijzen naar de oorlog zou volgens hem wenselijk zijn. Von der Dunk bagatelliseert de geschiedenis, vindt hij.

Het is jammer dat 'Snelweg naar Rome' zoveel zijwegen inslaat. De bundel had aan kracht gewonnen als meer gefocust was op enkele thema's, liefst het nieuwe engagement, en de mogelijkheden en onmogelijkheden van nieuwe media bij geschiedschrijving. Dat is belangwekkende informatie voor historici, de beoefenaars van een prachtvak, voor het maken van hun keuzes voor wat ze zullen aanpakken en hoe ze dat doen, in heden en toekomst.

Janna Coomans, Thomas Smits en Jan Julia Zurne (red.): Snelweg naar Rome. Een nieuwe generatie historici over het verleden. Bert Bakker, Amsterdam; 192 blz. euro 20

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden