Enerverende cello's in een zinderende fantasiewereld

klassiek

Radio Filharmonisch Orkest ****

Zou hem zeker bevallen zijn, de uitvoering van 'Timbres, espace, mouvement, ou 'La nuit étoilée' in de ZaterdagMatinee: Henri Dutilleux, de componist van dit werk, overleed vorige week woensdag. Zevenennegentig jaar, een gezegende leeftijd.

Verantwoordelijk voor de klanksensatie was het Radio Filharmonisch Orkest onder leiding van Susanna Mälkki. Deze dirigente is chef van het Parijse Ensemble intercontemporain en kent een schat aan hedendaagse muziek als haar broekzak. Ze heeft er oor voor en vist feilloos de kern uit de ondoorgrondelijkste partituren. Bij Dutilleux, een stuk geïnspireerd door van Goghs 'Sterrennacht', bloeide een zinderende fantasiewereld open, met sprietige accenten en lome wendingen. En wat een enerverende cello's.

Een andere dame die haar opwachting maakte in de Grote Zaal van het Concertgebouw was Leila Josefowicz. In Stravinsky's Vioolconcert trok zij een blik aan virtuoze technieken open alsof het allemaal een koud kunstje was. Heel knap, maar de violiste dook niet echt onder de oppervlakte van die virtuositeit.

De boeiendste momenten vormden haar contact met het orkest en het toveren met timbres in het derde deel, de tweede aria.

Een voorsprong dus voor SusannaMälkki en het orkest. De Finse heeft een elegante manier van bewegen, sierlijk, maar o wee, ze weet exact wat ze wil. En de combinatie met het Radio Filharmonisch Orkest is een goede, de lenige benadering van de muziek komt van twee kanten.

Moesorgski's 'Schilderijen van een tentoonstelling' had er baat bij. Je zag de ossenwagen voor je, een stel levenslustige kuikens en ook het gekibbel op de markt in Limoges - de geschilderde beelden waarop de componist zich heeft gebaseerd.

Maar de krachtigste kleur- en sfeerbeleving dwong de slag van Mälkki toch af in de jongste noten.

Wat Dutilleux betreft: in de ZaterdagMatinee van 2013-2014 neemt zijn muziek een belangrijke plaats in. De concerten zouden een eerbetoon aan de componist geworden zijn, als hij nog had geleefd.

Eigenlijk ook wel mooi om hem op deze middag vaarwel te zeggen, en door de hommage van volgend seizoen zijn muziek springlevend te houden.

Terugluisteren: www.radio4.nl/zaterdagmatinee

klassiek

Yuja Wang *****

Al een aantal jaren behoort Yuja Wang tot de wereldtop van de jonge pianisten. Een belangrijke rol in het verspreiden van haar faam spelen haar talrijke YouTube-filmpjes, waarop de frêle Chinese schittert door haar uitzonderlijke techniek, opmerkelijke kracht en fijnzinnige spel.

Eindelijk was Yuja Wang zondag in ons land in een recital te beluisteren in de Grote Zaal van het Amsterdamse Concertgebouw.

Zoals te verwachten was werd het een sensationeel debuut. Evident was dat Yuja Wang qua virtuositeit vrijwel al haar generatiegenoten ver achter zich laat. Belangrijker was dat zij liet horen behalve over een unieke techniek en een zeldzaam speelgemak, over een diepgewortelde muzikaliteit te beschikken, alsmede stijlgevoel, grote intelligentie en goede smaak. Daarbij vertoont zij een aanstekelijk speelplezier en ziet ze er ook nog eens prachtig uit. Kortom Yuja Wang is een wel heel bijzonder natuurtalent!

Direct veel indruk maakte de pianiste in haar openingsstuk, 'Gargoyles' opus 29 van de Amerikaan Lowell Liebermann. Dit neo-impressionistische werk uit 1989 beeldt treffend de groteske waterspuwers van gotische kathedralen uit. Yuja Wang stortte zich in het vliegensvlugge openingsdeel met een tomeloze energie en een verrukkelijk kristallijn en rijk genuanceerd toucher. Een enorme transparantie, zuiver pedaalgebruik en het in verstaanbare 'lagen' spelen sierden ook haar imponerende vertolking van Rachmaninovs tweede Sonate. Dit werk klonk onder haar handen volstrekt logisch van opbouw. Opmerkelijk groot was de klank van de tengere pianiste in de climaxen. Wellicht produceert een zwaargebouwde, dikvingerige mannelijke pianist een vollere klank in Rachmaninov, schel of gespannen was Wangs toon allerminst.

Haar programma was nogal eenzijdig gericht op technisch veeleisende muziek, overwegend uit de vroege twintigste eeuw. Wat deze pianiste in klassiek of romantisch repertoire presteert was deze avond niet vast te stellen. Wel viel in het Andante uit Skrjabins Sonate nr. 2 op dat zij ook fluweelzacht, sferisch, bevallig en intiem kan spelen. In Skrjabins zesde Sonate bleek zij gevoel te hebben voor de mysterieuze en grillige aspecten van deze ongrijpbare muziek. Wervelend en meesterlijk besloot zij haar recital met Ravels 'La Valse'.

Het publiek was laaiend enthousiast over dit spectaculaire debuut. Gezien de vroege afloop leek een kostelijke reeks toegiften in het verschiet te liggen. Maar dat pakte anders uit: tijdens de eerste toegift, 'Gretchen am Spinnrade' van Schubert/Liszt, moest een bezoeker op de voorste rij gereanimeerd worden, gelukkig met succes, bleek achteraf. Het betekende een voortijdig en naar einde van een onvergetelijk recital. Yuja, kom snel terug!

theater

Arianna Veenfabriek ****

Arianna is de rode draad van haar leven kwijt. Dus is ze er op een braakliggend terrein midden in Leiden maar even bij gaan liggen. Naast haar gecrashte auto, waarmee ze van plan was naar Parijs te rijden, nadat haar geliefde haar heeft verlaten. Terwijl ze probeert te reconstrueren hoe ze hier is beland, ontmoet ze andere personages die net zo goed de greep op hun leven proberen terug te vinden.

Regisseur Lizzy Timmers baseerde haar voorstelling 'Arianna' die ze maakte bij het Leidse muziektheatergezelschap de Veenfabriek op de verloren opera 'Arianna' van Monteverdi. Slechts een enkele klaagzang is er nog van over, waarin Arianna het vertrek van haar Griekse held Theseus beklaagt. In de doorlopende compositie van Ton van der Meer keert dat 'Lamento d'Arianna' in duizend-en-een vormen terug: als dance, als meerstemmige madrigaal, als soundscape, als een meanderende stroom die de toeschouwer meesleept en de woorden van Arianna (Yonina Spijker) kleurt en tegenkleurt.

De muziek van Monteverdi is slechts een van de vele materialen die Timmers intuïtief, maar vakkundig bij elkaar brengt om het verhaal van de hedendaagse Arianna te kunnen vertellen. Eeuwenoude madrigalen wisselen flarden poëtische teksten van schrijfster Annelies Verbeke af. Locatietheater, muziektheater, bewegingstheater en teksttheater met grillig, muzikaal en prettig ongrijpbaar spel, 'Arianna' is het allemaal en allemaal ook niet.

Het levert een voorstelling met een verfrissende losheid op, waarin Timmers en haar acteurs laagje voor laagje een vertelling opbouwen die qua betekenis net zo intuïtief en poëtisch is als het materiaal waarvan hij is gemaakt. De eeuwenoude mythe van Ariadne en haar rode draad wordt slim verbonden met het verhaal van een vrouw die bang is om de greep op haar leven te verliezen, terwijl ze toch zo goed haar best doet om een goed mens te zijn. Maar Timmers verbindt die draad weer net zo makkelijk en slim aan het thema van een veranderende, globaliserende wereld, waarin hoop misschien eerder te vinden is in China dan in Parijs. De liefdevolle observatie van naar houvast zoekende mensen die 'Arianna' is, is even treurigstemmend als troostrijk, omdat hun zoektocht zo herkenbaar is.

De Veenfabriek gaat de komende tijd jong(er) talent de ruimte geven. Naast Timmers maken dertigers Jacobien Elffers (die ook meespeelt in 'Arianna') en Elsa May Averill voorstellingen bij het gezelschap. Dat belooft nog wat. Als 'Arianna' de maatstaf is, dan ziet de toekomst van het Nederlandse muziektheater er zeer rooskleurig uit.

www.veenfabriek.nl

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden