Energie

Energie

Turf is de voorloper van drie andere van zulke brandstoffen; ook de vorming van bruinkool, steenkool en een deel van het diep onder grond verborgen aardgas begon ooit op de bodem van een zoetwaterplas.

Bij voortgaande vorming van veen drukken de bovenste lagen op dieper gelegen lagen samen: inklinking. Stapelen zich over een periode van miljoenen jaren andere afzettingen (zand, klei en zout) op het veen, dan begint bij een bepaalde temperatuur en druk een chemische omzetting: inkoling. Achtereenvolgens ontstaan bruinkool en verschillende soorten steenkool: vlamkool bij voorbeeld, gaskool en later de meest zuivere vorm van steenkool, antraciet. Aardgas is een bijprodukt van het inkolingsproces.

De vijfde fossiele brandstof, aardolie, ontstond samen met de rest van het aardgas langs een vergelijkbare weg. Startpunt daar was echter niet een zoetwatermeertje maar een zoutwateromgeving: een zee. Bovendien bevatte de opeenhoping in dat geval vooral dierlijke resten.

De fossiele brandstoffen, hun ontstaan, hun opsporing, hun winning en hun bewerking, vormen het onderwerp van de kleine, tijdelijke expositie 'Energie uit eigen bodem' in het Geologisch museum Hofland in Laren (Noord-Holland). Turf werd in Nederland tot in de jaren twintig van deze eeuw gewonnen. In Noord- en WestNederland en in de Peel. Bruinkool komt in ons land maar sporadisch voor: in Zuid-Limburg. De geringe hoeveelheden maakten deze fossiele brandstof economisch gezien echter niet ontginbaar. Steenkool, ook in Zuid-Limburg, was dat natuurlijk wel - tot 31 december 1974.

Op dit moment winnen wij in Nederland voornamelijk aardgas. Behalve de gigantische 'bel' in Slochteren telt ons land nog zo'n 250 (!) meest kleine velden. Maar ook olie halen we naar boven, in Schoonebeek en ZuidHolland: in De Lier, Berkel, Pijnacker, Rotterdam, IJsselmonde, Ridderkerk en Rotterdam. De velden in Wassenaar en Zoetermeer worden niet meer geexploiteerd.

'Energie uit eigen bodem' vertelt meer van dit soort 'algemeen bekende' zaken die je toch weer even verrassen. De expositie omvat een diaserie en een filmpje, I'm glad you asked that question van British Gas: over aardgas. Er is een maquette van de ondergrond van Zuid-Limburg, compleet met de Feldbiss, de breuk van de aarbeving bij Roermond, een paar maanden geleden. En ook legden de organisatoren beslag op een welhaast antiek dwarsdoorsnede-model van een kolenmijn. Het bord met karretjes een poppetjes met helmen die zich door schachten, galerijen en pijlers bewegen, werd begin deze eeuw nog bij de instructie van jonge aspirant-mijnwerkers gebruikt.

Remco Pols

'Energie uit eigen bodem', tot 1 december in het Geologisch museum Hofland, Hilversumseweg 51, Laren (NoordHolland). Openingstijden: dagelijks, uitgezonderd maandag, van 13.00 tot 16.30 uur.

Instrumentenbouw, prenten uit de 'Encyclopedie' van Diderot en d' Alembert, tot en met 29 november in het Haags gemeentemuseum.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden