En wij wensen u een gezellige Kerst

Feest van het licht | Kerstmis is tegenwoordig vooral een feest vol kitsch, commercie en gezelligheid. Komt de kerstgedachte nog wel tot haar recht?

Niet alleen voor de heiden, maar ook voor de gelovige is het elk jaar weer de vraag: hoe vieren we Kerst? Moeten we ons niet schamen voor al die familie-gezelligheid en schranspartijen? Of komt 'de ware boodschap van Kerst' ook dit jaar wel weer bovendrijven te midden van de commerciële kitsch? Of hebben die radicalere theologen gelijk, die vinden dat we dat van oorsprong heidense feest met al z'n nep-harmonie gewoon definitief moeten verwerpen?

Om direct met dat heidendom te beginnen, daar heeft Gerard de Korte, bisschop van het bisdom Den Bosch, geen moeite mee. "Van begin af aan heeft het christendom heidense elementen geïncorporeerd. Het feest van de zonnewende, het feest van Sol Invictus, vanuit de donkerste dag vieren dat het licht weer terugkomt, daar tegenover heeft het christendom altijd een synthetische benadering aangenomen. In die zin heb ik ook helemaal geen behoefte om zurig te doen over het Kerstfeest als een feest van saamhorigheid, geborgenheid en gemeenschapszin. Nee, wij christenen zijn soms net mensen. Laten we al die dingen vooral samen vieren."

Onverwacht krijgt hij steun van Alain Verheij, schrijver en blogger. "Ik heb een zwak voor Kerst. Een paar jaar geleden bezocht ik in mijn onchristelijkste periode tóch een kerstdienst, als zo'n typische kerst-kerkganger. En dat had alles met nostalgie en heimwee naar mijn jeugd te maken. Ik vind net als de bisschop dat we daar niet te zuur over moeten doen. Het is eigenlijk heel logisch om Kerst te vieren op het moment van de zonnewende. In de donkerste nacht van deze wereld komt de redder, de Messias. Waarom zouden we dat niet vieren in december: 'Midden in de winternacht ging de hemel open'. Schitterend eigenlijk. Ik gun mijzelf en mijn eigen kitscherige ziel dat heidendom. En dat gun ik anderen ook.

"Tegelijk zit er absoluut een dubbelheid in mijn houding tegenover Kerst. Het is natuurlijk cultuurchristendom pur sang. Daar ben ik geen fan van. Onze luxe en familiegezelligheid staan haaks op het bijbelverhaal over de geboorte van Jezus. Het kerstverhaal gaat over de ontberingen van een gebroken gezin op de vlucht. Een zwanger tienermeisje. Je zou het op een wat aparte manier een, eh, samengesteld gezin kunnen noemen. Het is een bitter verhaal, in een context van kindermoord. Nee, wat dat betreft herken ik alles van de kritiek op ons zoete kerstfeest."

De Korte: "Juist die kant belichtten we als Nederlandse bisschoppen vorig jaar in onze brief 'Herbergzaam Nederland'. Te midden van de vluchtelingencrisis stond ons daar het beeld voor ogen van het Christuskind, met Maria en Jozef op de vlucht voor de moordenaarshand van Herodes. Daarin belijden we dat we in iedere vluchteling het gelaat van Christus zien die zegt 'Ik was vreemdeling en gij hebt mij opgenomen'.

"Ik denk dus dat het met Kerst een kwestie is van balans. Laatst was ik op een kerstmarkt waar het vol was van de kerstgezelligheid, glühwein en lichtjes. Tegelijk werd er voedsel ingezameld voor de voedselbank. Als predikant moet je denk ik ook soms de profetische toon van gerechtigheid vooropstellen en soms gewoon de geborgenheid. Maandagavond zei ik in mijn kerstboodschap dat we elkaar in tijden van verwarring moeten vasthouden. Katholiek denken wil in tijden van populisme en wij-zij denken verbinden en is gericht op gemeenschapszin en saamhorigheid. Ik vind het wel aardig trouwens om in mijn nieuwe bisdom iets te proeven van die oude gemeenschapszin die soms nog doorklinkt in de Brabantse tongval. 'Ons pa', zeggen ze. Niet 'mijn vader'. Dat sluit aan bij de katholieke gedachte van een sociaal mensbeeld. Wij zijn wie we zijn in samenhang met anderen."

Verheij: "Maar het hoeft ook weer niet al te gladjes. Er moet van mij wel een gevaarlijk randje zitten aan elke kerstboodschap. Dat ben je aan je stand verplicht. Iets aan het verhaal van de geboorte van Jezus is echt gevaarlijk. Nog los van het feit dat zijn leven zal draaien om zijn vroegtijdige gewelddadige dood. 'Vrede op aarde' klonk in een door de Romeinen bezet land als een volstrekt revolutionair statement. Als ik opkom voor een beetje kerstkitsch bedoel ik dat het een warm feest mag zijn. Niet bloedeloos."

De Korte: "En toch vind ik de gezelligheid niet in tegenspraak met de boodschap van Kerst. Natuurlijk, Pasen is hét christelijke feest, maar met Kerst staat de incarnatie centraal: God komt naar ons toe, buigt zich over naar ons bestaan. Dat drukt Jezus' naam 'Immanuël' uit: God met ons.

Verheij: "Akkoord. Ik vind het ook belangrijk dat de boodschap van Kerst ingebed is in de traditie en onze beleving van de seizoenen. En je kunt inderdaad altijd wel met het geheven vingertje klaarstaan als het gaat om consumentisme en decadentie. Maar niet met Kerst. Niet met die ene week decadentie in december verkloten wij de wereld. Dat doen we de rest van het jaar al. Laten we het hele jaar ten strijde trekken tegen onze eigen decadentie en ons consumeergedrag waarmee we de wereld vernietigen. Maar met Kerst mag je even."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden