En wég is de straathandelaar - even

'Grote schoonmaak' Johannesburgse kruisingen opnieuw gedoemd te mislukken

Het is koud op een van de eerste winterochtenden in juni in Johannesburg. Zuid-Afrikaan Kagiso Mokwena (22) heeft zijn muts ver over zijn hoofd getrokken. Samen met de Oegandese immigrant William Kagenda (45) staat hij al om zes uur 's ochtends bij een verkeerslicht in de chique wijk Hyde Park. Mokwena verkoopt daar elektronische prullaria zoals telefoonopladers, Kagenda probeert zijn schilderijen van jazzmuzikanten te slijten aan automobilisten.

"Hoe eenzaam je je ook voelt, bij een verkeerslicht in Johannesburg ben je nooit alleen", zeggen inwoners van de hoofdstad soms sarcastisch. Op bijna elke drukke kruising staat wel iemand spullen te verkopen, je voorruit te wassen of te bedelen. De meesten hebben geen kwaad in de zin, proberen slechts wat geld te verdienen, maar toch zijn ze veel automobilisten een doorn in het oog.

Want Johannesburg kent een groot probleem met zogenaamde smash and grabs. Daarbij wordt een ruit ingeslagen van een auto die stopt voor rood, waarna de dader er een telefoon of tas uit grist. Bovendien werden in de provincie Gauteng, waarvan Johannesburg het centrum vormt, afgelopen jaar elke dag liefst achttien voertuigen gehijackt. Daarbij dwingt een overvaller de bestuurder (met geweld) uit zijn wagen. Ook deze traumatische vorm van autodiefstal vindt vaak plaats bij verkeerslichten.

Automobilisten in Johannesburg zijn daardoor paranoïde. Iedereen bij een verkeerslicht is verdacht. Dus wil men ook onschuldige handelaars als Mokwena en Kagenda daar liever weg hebben. Eerder dit jaar startte de politie een 'schoonmaakoperatie', met de naam 'ke Molao' - 'Het is de wet' in de Zuid-Afrikaanse seSotho-taal. De afgelopen maanden pakte ze ruim 680 straatverkopers op in de stad.

Mokwena, die al vanaf zijn dertiende op de kruising in Hyde Park handelt, is de dans vooralsnog ontsprongen. "Wel ben ik een paar keer op de vlucht geslagen", zegt hij. "Als je een politieauto dichtbij ziet stoppen, weet je dat je je uit de voeten moet maken." Kagenda was twee weken geleden elders wel de klos. Hij hoefde opvallend genoeg niet de cel in, maar politieagenten namen wel tien schilderijen in beslag. "Alleen deze heb ik over", zegt hij, terwijl hij naar de twee werken in zijn handen knikt. Hij koos ervoor om van kruising te veranderen. "Waar ik eerst stond, komt te vaak politie langs."

Kagenda's verhaal laat zien waarom operaties als 'ke Molao' geen echte oplossing zijn, meent Johan Burger van de Zuid-Afrikaanse denktank Instituut of Security Studies. Het probleem wordt niet structureel aangepakt. Daardoor verplaatst het zich slechts. "Het is niet de eerste keer dat de politie zo'n actie opzet", legt hij uit. "Die krijgt slechts telkens een nieuwe naam. Elke keer stoppen de acties weer als de publieke opinie omslaat en het argument gaat overheersen dat het toch eigenlijk inhumaan is mensen op te pakken die slechts proberen te overleven."

Toch is het op zich goed dat de politie wetten probeert te handhaven die ervoor moeten zorgen dat straten en kruisingen veilig zijn, meent Burger. Maar er dient daarnaast ook eens aandacht te komen voor de achterliggende oorzaken, voor de vraag waarom illegale verkopers telkens terugkeren. Want ze hebben geen keus. De enorme werkloosheid in Zuid-Afrika maakt dat er voor hen nauwelijks een andere manier bestaat om een inkomen verwerven. En er zijn te weinig veilige plekken, zoals markten, waar zij legaal handel kunnen drijven.

Een oplossing vinden voor die achterliggende problemen is echter ingewikkelder dan het opzetten van een tijdelijke, groots aangekondigde repressieactie. "Daardoor kiezen politici steeds weer voor dat laatste", zegt Burger. "Er ontstaat zo een cyclus van tijdelijke 'schoonmaak', waarna de illegale straathandel later weer even snel opbloeit." Criminelen blijven dus vrij spel houden door zich onopvallend onder de straathandelaren te mengen.

Al bestrijdt Mokwena dat laatste. "Juist doordat wij hier staan, is de kruising veilig", verzekert hij. "Wij laten niet toe dat overvallers hier toeslaan. Die slaan wij in elkaar. Vroeger belden we trouwens de politie, maar nu kijken we wel uit. Ze kwamen dan overigens ook maar zelden opdagen, hoor."

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden