En weer was er geen moment van de waarheid voor brexit

Theresa May in Brussel, gisteren. Beeld AFP
Theresa May in Brussel, gisteren.Beeld AFP

De verwachtingen waren vooraf laag gespannen. Dat de sfeer beter is dan in Salzburg, wordt al als een succes gezien. Een extra top in november, die al een tijdje in de lucht hangt, komt er voorlopig echter niet.

Christoph Schmidt

"We eten alleen maar", was het antwoord van de immer snedige Litouwse president Dalia Grybauskaite toen haar bij aankomst in Brussel werd gevraagd wat het resultaat zou zijn van het werkdiner over brexit. Want dat er op de EU-top gisteravond geen doorbraak zou komen, wist iedereen al een paar dagen.

Vorige maand had 'EU-president' Donald Tusk deze oktober-top nog 'het moment van de waarheid' genoemd. Dat werd het niet. Een extra top in november, die al een tijdje in de lucht hangt, komt er voorlopig echter niet. Daarvoor moet eerst duidelijke vooruitgang zijn geboekt in de onderhandelingen. De regeringsleiders hebben hoofdonderhandelaar Barnier, die nog steeds hun volledige steun geniet, daarvoor woensdagavond extra tijd gegeven.

Litouwse president Dalia Grybauskaite Beeld AFP
Litouwse president Dalia GrybauskaiteBeeld AFP

De 27 regeringsleiders hadden gisteravond, behalve hun poêlée de champignons en tarbot-filet, twee dingen om op te kauwen. Het eerste was de tussenstand van de onderhandelingen, zoals die hun werd voorgeschoteld door EU-hoofdonderhandelaar Michel Barnier. De tweede gang bestond uit de noodzakelijke voorbereidingen op het ergste: het uitblijven van een akkoord, en dus een chaotisch vertrek van het Verenigd Koninkrijk uit de EU, eind maart volgend jaar.

Vooruitgang

Vóór het diner van de EU-27 sprak de Britse premier Theresa May haar Europese collega's een kwartier lang toe. Na al het pessimisme van de laatste dagen gaf ze daar een 'positieve inschatting' van de stand van zaken, aldus een goed ingevoerde EU-functionaris gisteravond.

Voorzitter Antonio Tajani van het Europees Parlement, die er ook bij was, zei eveneens dat May's toon van iemand was 'die een akkoord wil sluiten', ook al deed ze volgens de Italiaan geen concrete nieuwe voorstellen. "Inhoudelijk geen nieuws, maar de lichaamstaal was positief."

Dat is al een hele vooruitgang vergeleken met de september-top in Salzburg, die tamelijk desastreus verliep. May zette daar de boel op scherp met de mededeling dat er maar één soort brexit-akkoord mogelijk was, namelijk het zogeheten Chequers-akkoord waar ze met moeite haar eigen regering achter had gekregen. Met dat voorstel wil het Verenigd Koninkrijk wel de lusten van handel met de EU behouden maar niet de lasten. May stuitte in Salzburg op een kille afwijzing. Het woord 'vernedering' overheerste de nabeschouwingen.

Als er al een resultaat is van de bijeenkomst van gisteren, lijkt het dat de schade van Salzburg is hersteld. "De toon was veel relaxter", zei Tajani.

Ierland

Nu de inhoud nog. De vastgelopen discussie over de Ierse grenskwestie schreeuwt om nieuwe ideeën, waarbij de EU de bal vooral bij Londen legt. Beide partijen willen nog steeds een harde grens tussen de Ierse republiek en het Britse Noord-Ierland voorkomen. De EU eist een 'backstop' (vangnet) met juridische garanties dat die grens er nooit komt, wat er ook gebeurt: brexit-akkoord of niet.

De onderhandelaars kwamen vorige week een heel eind en belandden zelfs in dermate technisch ingewikkeld vaarwater dat er een 'vangnet met een vangnet' op tafel kwam te liggen. De eerste backstop zou er dan op neerkomen dat het gehele Verenigd Koninkrijk lid blijft van de EU-douane-unie, totdat er een betere oplossing is gevonden.

Grootste obstakel

De Britse regering wil dat die backstop een einddatum heeft. De EU hamert echter op een garantie voor onbepaalde tijd, anders blijft het risico bestaan dat er, als alles in de soep loopt, alsnog een harde grens komt op het Ierse eiland. Die principekwestie is het grootste obstakel.

Er werd gisteravond ook druk gespeculeerd over een verlenging van de overgangsperiode van bijna twee naar drie jaar, tot eind 2021. In die hele periode zou alles dan ongeveer zo blijven zoals het nu is - mits er de komende weken een totaalakkoord wordt gesloten.

Lees meer over alle ontwikkelingen rondom de brexit op trouw.nl/brexit.

Lees ook:

Vrouwelijke leiders, ook May, worden geacht de rommel op te ruimen

Een vrouwelijke politiek leider doet het niet snel goed. Ze ligt onder een vergrootglas en de kans dat ze van haar glazen klif stort is niet gering. Janka Stoker en Julia Wouters belichten de moeilijke positie van Theresa May en haar collega’s.

Door de brexit doemen demonen weer op langs de Noord-Ierse grens

Het grote struikelblok in de besprekingen tussen Londen en Brussel is de grens met Ierland. Op reis langs die grens blijken de spanningen tussen katholieken en protestanten allerminst verdwenen.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden