En weer stopt een boer ermee

Hans van Rossum nam het bedrijf over van zijn vader, maar moest het opgeven: 'Het voelt als falen, al heb ik er keihard voor gewerkt.'Beeld Koen Verheijden.

De nieuwe stal staat leeg, twee bouwkavels te koop. Hans van Rossum uit De Glind bij Barneveld stopte drie jaar geleden met boeren. Dat doen gemiddeld zeven boeren per dag. Je begint niet zomaar iets nieuws op het platteland. "Omschakelen is ook investeren. En bij een andere boer de rotklusjes opknappen, daar pas ik voor. Dan zou ik me diep ongelukkig voelen."

Van Rossum liet vijftien jaar geleden nog een nieuwe stal bouwen, het aantal fokzeugen ging van 120 naar 200. "Ik was klaar voor de toekomst." Maar vijf jaar later had hij al drie keer zoveel varkens nodig om rendabel te boeren. Van Rossum kon niet mee in de schaalvergroting van de landbouw. "We hebben van alles de revue laten passeren: een groepsaccommodatie, een minicamping. Maar dat zijn nevenactiviteiten en als je met boeren stopt, heb je geen hoofdactiviteit meer. Dat kon dus niet."

Hij was net 50. "Nu denk ik: ik had tien jaar eerder dit besluit moeten nemen. Maar ik heb het bedrijf van mijn vader overgenomen. Dan stop je niet zo snel. Het voelt als falen, al heb ik er keihard voor gewerkt. 'Wij hebben het vroeger gered met maar de helft van de beesten', zei mijn vader."

Burger in het buitengebied
Hij wilde niet dat een van zijn drie zoons boer zou worden. "Als er een opvolger is, moet je meteen mee in de schaalvergroting. Dan moet je je andere kinderen - ik heb er zeven - tekort doen, want alles gaat naar het bedrijf. En als boer sta je onderaan de ladder. Mijn vader zat nog in de varkenshandel, maar van handel is bij mij nooit sprake geweest. De prijzen staan vast, die worden buiten de boeren om bepaald."

Zijn vrouw zit inmiddels vijf dagen per week op de taxi, zelf is Van Rossum voor een dag in de week technisch assistent/conciërge op een middelbare school in Hoevelaken. "Volgend jaar worden dat twee dagen, daarna krijg ik een volledige baan. Ik ben nu burger in het buitengebied." Intussen heeft hij tijd gehad om het erf op te ruimen, de stallen schoon te maken, de afhandeling van het bedrijf te regelen met de bank en de gemeente.

"Langzaam groei ik erin. Je bent de hele dag met geld bezig, zit voortdurend in onzekerheid. Vorig jaar heb ik de dierenrechten verkocht, daardoor konden we weer een poosje vooruit. Mijn vrouw zou het liefst nog meer willen werken, maar als je te veel verdient raak je toeslagen kwijt, of de studiefinanciering voor de kinderen, dat heeft geen zin."

1500 vierkante meter slopen
Binnenkort zijn er meer lege stallen dan lege kantoren, zo berekenden onderzoekers van Wageningen Universiteit onlangs. Van Rossum zou caravans kunnen opslaan in zijn lege varkensstal, maar dan kan hij niet meedoen aan de ruimte-voor-ruimteregeling. Als hij zijn stallen sloopt, mag hij woningen bouwen. Hij heeft twee kavels te koop, waarop een huis van 600 kubieke meter mag worden gebouwd. "Het eerste jaar kwam er niemand, inmiddels zijn er wel wat geïnteresseerden. De buurman heeft de weg onlangs op zijn kosten geasfalteerd. Dat is gunstig. Ik hoop dit jaar tenminste één kavel te verkopen. Daarnaast heb ik nog een paar hectare eigen grond. De bank wilde dat ik die meteen zou verkopen, maar ik houd ze liever achter de hand, dan heb ik nog iets extra's te bieden."

Eigenlijk zouden de woningen op de plaats moeten komen waar de stallen nu nog staan. "Dat is dicht bij onze eigen woning. Terwijl ze veel beter aan de doorgaande weg kunnen staan. Gelukkig heeft de provincie ermee ingestemd dat het bestemmingsplan hiervoor werd aangepast." Maar de provincie legt ook beperkingen op. "In Gelderland moet je 1500 vierkante meter slopen voor een bouwkavel, in Utrecht maar duizend vierkante meter. Ik ga 3200 vierkante meter slopen. We zitten hier net op de grens, in Utrecht zou ik dus drie kavels hebben gehad. Dat scheelt me tienduizenden euro's."

Huismussenonderzoek
Van Rossum gaat zijn stallen slopen zodra de kavels zijn verkocht. "Dat heet bouwrijp maken. Over bouwrijpe grond betaal je 21 procent belasting, als de stallen er nog staan, betaal ik maar 6 procent. Dat moeten ze je influisteren, bij de bank, want dat zou ik zelf niet bedenken. Dit is voor de gemeente een melkkoetje hoor. Ik was amper gestopt of de gemeente kwam vertellen: 'U had landbouwgrond, maar dat wordt nu bouwgrond'. Vervolgens krijg ik allerlei aanslagen: eerst 9600 euro voor behandelingskosten. Dan is er vleermuizenonderzoek, bodemonderzoek en huismussenonderzoek, totale kosten ook weer rond 3000 euro. En dan moet de sanering van het asbest in de daken nog komen."

"Laatst kwam er een uilenfluiter op het erf en er vloog op dat moment nog een uil over ook. Die nestelt bij de buren, maar voor je het weet, moet je daar ook voor betalen. Ik heb al 12.000 euro in het landschapsfonds gestort, daar hoop ik binnenkort een kleine greep uit te doen als ik zelf een paddenpoeltje ga graven."

Praten met lotgenoten
Zorg om boer en tuinder (ZOB) helpt boeren die gaan stoppen met hun bedrijf met een telefonische hulpdienst of keukentafelgesprekken. De vrijwilligersorganisatie bestaat uit lotgenoten: boeren die zelf al zijn gestopt. Zoals Joke Haverkamp uit Lettele. Haar man verkocht zijn familieboerderij zes jaar geleden aan de Dienst Landelijk Gebied van het ministerie van economische zaken, om plaats te maken voor 60 hectare natuur bij Deventer. "Onze situatie is anders dan die van de meeste boeren die stoppen. Wij hoefden niet te stoppen. Maar we hebben drie dochters, er was geen opvolger. Mijn man was op zijn 15de al begonnen met melken, hij deed dat meer dan veertig jaar. Eerst hebben we het melkquotum verkocht, dat was toen nog een redelijke stuiver waard. Vorig jaar hebben we het bedrijf fiscaal beëindigd."

De schaalvergroting in de landbouw laat boeren geen keus, stelt Haverkamp. "Maar stoppen is ook ondernemen. Als wij vooraf hadden geweten wat het allemaal inhield dan hadden we niet meegedaan. Er gaat ambtelijk zo veel mis. Als je de regels tot achter de komma bekijkt dan kom je nooit tot goed beleid. Er is maatwerk nodig, want de situatie is overal anders. Maar ze zijn bang dat ze de deur openen voor anderen als ze jou iets toestaan."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden