Analyse

En weer ligt alles op tafel. Houdt de coalitie stand?

Premier Mark Rutte (L) en vicepremier Lodewijk Asscher. Beeld ANP

Alle ogen zijn gericht op de oppositie, nu blijkt dat zonder andere partijen niets van de kabinetsplannen overblijft. VVD en PvdA zullen water bij de wijn moeten doen. Wie komt er sterker uit die strijd?

Tweeënhalf jaar lang heeft premier Mark Rutte het geroepen. Zijn kabinetten zouden een hand reiken naar de oppositie, naar de sociale partners, naar de samenleving.

Die uitgestoken hand kwam er. In Rutte's eerste kabinet naar de PvdA en de vakbeweging toen die nodig waren voor het pensioenakkoord. Naar de SGP, toen die partij nodig was voor een meerderheid in de Eerste Kamer. En recent nog naar D66, ChristenUnie, SGP en Bouwend Nederland toen bleek dat zonder die partijen niets overeind zou blijven van de woningmarktplannen.

Maar waar andere partijen niet nodig waren, werd onder leiding van de liberale premier net zo weinig naar de oppositie geluisterd als in voorgaande kabinetten. De hand wordt uitgestoken als de eigenaar ervan iets nodig heeft.

"Kom je iets halen of iets brengen?", vroeg Alexander Pechtold afgelopen week niet voor niets aan Jeroen Dijsselbloem toen de minister als blijk van goede wil nog voor het bekend worden van de CPB-cijfers bij de oppositie langsging.

Zieltjes winnen
Sindsdien gooit de coalitie het over een andere boeg. Volgens PvdA-leider Diederik Samsom telt het kabinet niet langer droog de benodigde zetels, maar zoekt het naar breder draagvlak voor bezuinigingen en lastenverzwaringen. Rutte, Asscher en Dijsselbloem zijn niet meer van de tv te slaan om zieltjes te winnen voor het grote plan.

Met alle ogen gericht op de partijen die nodig zijn om iets van de kabinetsplannen overeind te houden, blijft de vraag liggen of dit uiteindelijk nog te dragen is voor de coalitie zelf. De partijkopstukken lijken tot nu toe een prima verstandhouding te hebben, maar het gaat niet alleen over 'elkaar iets gunnen'. Niets gaat voor niets.

Toen vlak na de presentatie van het regeerakkoord de zeeën hoog gingen over de inkomensafhankelijke zorgpremie, en de leiders aan het onderhandelen waren, klonk in de gangen van de PvdA een verontwaardigd 'dan willen wij iets terug bij de WW'. En welja, de PvdA kreeg 250 miljoen euro per jaar voor de sociale agenda om te verdelen.

Hoe zal dat gaan nu alles weer op tafel ligt? Bij het woonakkoord moest de VVD inleveren (minder huurverhoging, minder bezuiniging). Ingrepen in WW en ontslagrecht staan weer ter discussie - punten waar de PvdA in het regeerakkoord flink heeft moeten slikken.

Het CDA kan weliswaar meestal goed regeren met de VVD, maar die partij wil zich nu juist van haar sociale kant laten zien. Verder zijn er nog de vakcentrales, GroenLinks en de ChristenUnie die hoog inzetten. Allemaal partijen die eerder voor de PvdA dan voor de VVD de scherpe kantjes van de afspraken zullen halen. De PVV heeft zichzelf buitenspel gezet. Blijven over de werkgevers, doorgaans erg goed in de lobby achter de schermen, en D66. Daar moet de VVD het mee doen.


Onderhandelpunten
Kabinet, sociale partners en oppositie hebben het de komende weken niet alleen over de nieuwe bezuinigingsplannen voor volgend jaar. Het hele regeerakkoord ligt op tafel. De inkomensafhankelijk zorgpremie is al van tafel. Dit plan sneuvelde vlak na de totstandkoming komen van het kabinet. Met een deel van de opbrengst zou verlaging van de inkomstenbelasting worden betaald. Die vervalt.
De plannen voor de woningmarkt zijn ook aangepast. Corporaties hoeven de komende jaren minder af te dragen aan de staat, er komt een energiefonds en huren worden minder verhoogd. Verder is zo ongeveer alles nog onzeker.
Op het gebied van infrastructuur zijn net allemaal projecten vertraagd of gestopt, maar vrijdag kondigde het kabinet aan juist weer te willen investeren. Wat hiervan overblijft na de onderhandelingen, valt te bezien

De WW en het ontslagrecht staan weer uitdrukkelijk ter discussie. De WW zou beperkt worden tot 1 jaar, met nog een jaar uitkering op bijstandsniveau. Het ontslagrecht zou worden versoepeld.
In het regeerakkoord hebben VVD en PvdA het over een bijdrage van zorgpersoneel aan het oplossen van de crisis. Het kabinet doet de salarisonderhandelingen in de zorg niet, maar kan wel zo in de budgetten snijden dat werkgevers weinig anders kunnen dan de lonen matigen. De vakbeweging zal dat niet zomaar laten gebeuren.
Van de langdurige zorg gaat veel naar de gemeenten, met minder geld. Uitwerking van de plannen komt eind deze maand, maar zal ook onderwerp zijn van onderhandeling. Dat de bezuiniging van 75 procent op de hulp in de huishouding wat minder wordt, ligt in ieder geval in de lijn der verwachting.

Het kabinet wil dat werkgevers verplicht worden 5 procent arbeidsgehandicapten aan te nemen. Dat quotum is onderhandelbaar.
De onderhandelpunten

 
De PvdA kan meer bij de oppositie halen dan de VVD
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden