En weer is de uitslag een vat vol paradoxen

De uitslag van de Europese verkiezingen wordt morgen definitief bekend. Twee conclusies zijn al te trekken: de uitslag zit vol paradoxen én de PVV staat op verlies.

KAREN ZANDBERGEN

Als de exitpolls er niet radicaal naast zitten, hebben CDA en PVV deze week van alle Nederlandse partijen het meest verloren ten opzichte van vijf jaar geleden. Zowel in procenten als in stemmen. Maar het zijn juist deze twee partijen die verreweg de minste overlopers naar andere partijen hebben, blijkt uit onderzoek van bureau Ipsos.

Nog zo'n paradox: de PvdA wist deze week verreweg het kleinste deel van haar kiezers uit 2012 te overtuigen nog eens op de sociaal-democraten te stemmen. Slechts 16 procent bleef bij de dezelfde keuze én maakte ook nog daadwerkelijk de gang naar de stembus. Toch heeft deze partij waarschijnlijk net geen zetel verloren.

Nog eentje om het af te maken: de SP en D66 hebben allebei flink gewonnen. Toch ging bijna tweederde van de SP-aanhang niet naar de stembus. Redelijk vergelijkbaar met het percentage uitvallers van de PVV. Slechts een kwart van de mensen die in 2012 SP stemde, kwam ook nu weer opdagen om een vakje van de socialisten rood te kleuren. En maar liefst eenvijfde van de mensen die twee jaar geleden nog op D66 stemde, maakt nu een andere keuze.

Wat die paradoxen vooral laten zien, is dat vijf jaar in de politieke wereld heel erg lang is. Er was een tijd dat je met goed fatsoen de uitslag van een verkiezing kon vergelijken met die van de vorige. Je kon een zinnige analyse maken over de vraag hoe het CDA in 1994 maar liefst 20 van de 54 zetels kon verliezen. Of waarom de PvdA in 2002 de eerste grote val maakte met de stormachtige komst van de LPF.

Anno 2014 zijn er al vijf verkiezingen geweest sinds we de vorige keer naar de stembus konden voor het Europees Parlement. En dan zijn de waterschapsverkiezingen nog niet eens meegeteld. Bij de vorige verkiezingen was de kredietcrisis net uitgebroken, nu sluimert deze al jaren voort. Bij alle tussenliggende Kamer-, provinciale en gemeenteraadsverkiezingen zijn de verhoudingen opnieuw opgeschud.

Het CDA zat met 41 zetels nog stevig in het zadel in de Tweede Kamer. Het leek de paarse kabinetten te boven gekomen en werd overtuigend eerste bij de Europese verkiezingen. Sindsdien is er zoveel gebeurd dat partijleider Buma inmiddels bij weer een verkiezing met verlies zegt dat dit "voelt als een versterking van de stijgende lijn" van het CDA.

Van een strijd op links was ook in 2009 al wel sprake. De SP was (en is) nooit groter geweest dan de 25 zetels die het toen in de Kamer had, en de PvdA zat in een dip met 33. Maar wie toen uitsprak dat de socialisten de sociaal-democraten nog eens zouden inhalen, werd voor gek verklaard.

Resultaat: elke verkiezingen weer verrassingen. En in het Europees Parlement, als de exitpolls kloppen, maar liefst tien Nederlandse partijen, verdeeld over slechts 26 zetels.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden