En weer is de messentrekker het slachtoffer

Elma Drayer

Het was de afgelopen dagen weer eens één groot déjà vu.

Zondagmiddag stak een jongeman in Amsterdam-Slotervaart twee politieagenten neer, waarna hij zelf werd doodgeschoten. Lang bleef zijn identiteit in het ongewisse. Maar zodra bekend werd dat het een Marokkaan betrof, Bilal B., kreeg het incident een merkwaardige wending. Al snel was zijn dood niet aan hemzelf te wijten, maar aan de Nederlandse samenleving. De hulpverleners van de Valeriuskliniek, de politie, u en ik – wij allemaal zijn lelijk tekortgeschoten. En zie, relletjes braken uit.

Het komt al te bekend voor. Precies langs deze lijnen verliep het scenario in augustus 2003, na een soortgelijk voorval in de Amsterdamse Baarsjes. Ook toen was er een opgewonden man die een politieagent met een mes bedreigde. Ook hij moest dat met de dood bekopen. En ook toen braken er rellen uit, zodra bekend werd dat het ging om een Marokkaan.

Destijds kreeg de messentrekker bijkans de status van martelaar – niet weinig geholpen door het ijlings opgerichte Comité tegen Zinloos Politiegeweld en Discriminatie dat een demonstratie organiseerde op het Mercatorplein. De man zelf trof volgens de initiatiefnemers geen blaam. Zijn dood was een daad van ’racisme’. Het ’xenofobe’ klimaat in Nederland – de term ’islamofoob’ was nog niet en vogue – was de ware boosdoener.

Burgemeester Job Cohen reageerde in die dagen nog met enig begrip. De ophef legde volgens hem ’de onvrede’ onder het Marokkaanse volksdeel bloot. Vooraf hoopte hij dat de demonstratie zou bijdragen aan ’verbetering’ van de gespannen sfeer in De Baarsjes. IJdele hoop. De demonstratie eindigde in een proletarische rondgang langs de plaatselijke middenstand, in vernieling van auto’s, straatmeubilair, winkelruiten.

Stadsdeelvoorzitter Ahmed Marcouch van Slotervaart betoonde zich deze week heel wat realistischer. Hij voorzag onmiddellijk dat de emoties hoog zouden oplopen. Toen zijn vermoeden bewaarheid werd – cameraploegen werden belaagd, auto’s in brand gestoken, ruiten sneuvelden – maakte hij zich openlijk kwaad op de ouders van de ’etterbakken’: hadden die hun kinderen ’s avonds niet binnen kunnen houden?

Verstandige geste, zonder meer. Maar het probleem is, vrees ik, de wereld niet uit met vermanende woorden en huisarrest.

Het echte probleem schuilt natuurlijk in die malle etnische solidariteit, die welbeschouwd weinig anders is dan omgekeerd racisme. Telkens als er sprake is van een dader uit eigen gelederen, kunnen wij daar roerende staaltjes van zien. Steevast voelt menig mede-Marokkaan zich geroepen de betreffende misstap te vergoelijken. Met als gevolg dat de dader op mysterieuze wijze transformeert in zielig slachtoffer.

Als iets de veelbesproken integratie in de weg staat, dan wel dit: de weigering om elk individu verantwoordelijk te houden voor zijn eigen daden. Want wat doet het er eigenlijk toe dat Bilal B. van Marokkaanse komaf was?

Relevant is dat hij een strafblad bezat vanwege eerder gepleegd grof geweld. Dat hij ooit contacten onderhield met de Hofstadgroep. Dat hij sinds kort een psychiatrisch patiënt was die volgens zijn familie „niet kon instaan voor zichzelf, dwanggedachtes had en stemmen hoorde in zijn hoofd”. Maar bovenal dat hij op een stralende zondag over de balie sprong en instak op twee politieagenten. Over wier lot wij overigens pijnlijk weinig horen.

In augustus ontving Slotervaart 400.000 euro van minister Ter Horst voor „het tegengaan van polarisatie en radicalisering”. Het geld gaat naar trainingen, opvoedprogramma’s, de ’interculturele dialoog’.

Ik wens het geplaagde stadsdeel van harte toe dat het baat. Maar erg gerust ben ik er niet op.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden