En weer dat zwijgen

Ik zag hem weer op een foto. Links Thomas Walther jurist, oud-openbaar aanklager en rechter. Twee jaar voor zijn pensionering liet hij zich overplaatsen naar de Zentrale Stelle zur Verfolgung von NS-Straftäter - de dienst die nog steeds op nazi-misdadigers jaagt.

Walther was de man die het proces tegen Ivan Demjanjuk voorbereidde, de man ook die een late verschuiving in de Duitse rechtspraak in gang zette, een verschuiving die het mogelijk maakte iedereen te vervolgen en te veroordelen die in welke functie dan ook had meegewerkt in de organisatie van een vernietigingskamp. Koks, boekhouders, bewakers. De zogenaamde kleine raderen.

Bij het proces tegen Demjanjuk in München verscheen hij af en toe op de publieke tribune. Een paar jaar later zag ik hem - in toog - in de rechtszaal in Lüneburg, waar hij getuigen bijstond in het proces tegen Auschwitz-boekhouder Oskar Gröning. Demjanjuk en Gröning werden beiden schuldig bevonden.

En vorige week dus die foto, genomen bij de rechtszitting in Detmold, Noord-Rijn Westfalen, waar Walther opnieuw achter een getuige stond, Leon Schwarzbaum (rechts op de foto).

Leon Schwarzbaum is bijna 95. Hij overleefde Auschwitz. Heeft erover verteld in talloze schoolklassen in zijn geboortestad Berlijn. Nu mocht hij dat voor het eerst voor een Duitse rechter doen.

Aangeklaagd in Detmold is - zoals Trouw vorige week berichtte - de 94-jarige Reinhold Hanning, bijna even oud als Schwarzbaum. Hanning was tussen januari 1942 en juni 1944 bewaker in Auschwitz. De aanklacht luidt: medeplichtigheid aan moord in tenminste 170.000 gevallen. Dat hij in Auschwitz bewaker was heeft Hanning toegegeven toen de recherche bij hem aanklopte in 2014. Maar van de moordpartijen en vergassingen zei hij destijds niets te hebben geweten. Daarna zweeg hij.

En dat doet hij tot nog toe ook in de rechtszaal. Schwarzbaum, die in Auschwitz 33 familieleden verloor, heeft geen persoonlijke herinnering aan Hanning. Hij kan alleen maar verhalen van de gruwelen en dat beeld dat hem niet loslaat, van die vrachtwagen vol naakte mensen, schreeuwend en huilend, hun armen naar de hemel gestrekt. En dan de schoorstenen, het hoog oplaaiend vuur, de geur van verbrand mensenvlees.

Hanning zit erbij met gebogen hoofd, de kin op de borst. Dan richt Schwarzbaum zich direct tot hem: "Meneer Hanning, we zijn bijna even oud, en we staan spoedig voor onze hoogste rechter. Ik wil u met klem vragen hier de historische waarheid te vertellen. Spreekt u alstublieft over dat wat u en uw kameraden destijds hebben gedaan."

Maar Hanning zweeg.

Ik herkende deze oproep, die iets wanhopigs heeft, van soortgelijke oproepen van mede-aanklagers in het Demjanjuk-proces. Een oproep die om erkenning vraagt van het leed dat hen werd aangedaan. Demjanjuk volhardde in zijn zwijgen. Gröning in Lüneburg zweeg niet en betuigde zijn medeleven, hoewel hij zich niet persoonlijk schuldig achtte.

Dit jaar nog starten nog drie processen, in Neubrandenburg, Hanau en Kiel. Om aan dit bittere einde nog een vleugje zoet te krijgen.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden