En toen waren er nog maar drie

Het was de week van de grote overnames in de landbouw. Is de wereld gebaat bij een kunstmestgigant en een reus in zaden en bestrijdingsmiddelen?

'Een supermarkt voor boeren.' Zo omschreef The Financial Times de landbouwgigant die ontstaat nu het Duitse Bayer het Amerikaanse Monsanto heeft overgenomen. Maar wat is daar te koop? Moeten boeren blij zijn met die enorme grootgrutter in zaden en bestrijdingsmiddelen? Moeten consumenten dat zijn?

Blij waren wel de bestuursvoorzitters van beide concerns. "We zijn op landbouwgebied nummer 1", jubelde Bayer-topman Werner Baumann toen de deal ter waarde van ruim 50 miljard euro was beklonken. Monsanto-chef Hugh Grant kondigde 'een nieuw landbouwtijdperk' aan met duurzame producten die sneller worden ontwikkeld dan voorheen.

En inderdaad: met Monsanto erbij is Bayer een reus. Goed voor bijna een kwart van alle bestrijdingsmiddelen die op de wereld worden verkocht. Goed voor bijna 30 procent van alle zaden. Bayer is nu op beide gebieden groter dan de combinatie ChemChina/Syngenta die dit jaar ontstond en de combinatie Dow Chemical/DuPont die in de maak is.

Die concentratie van macht - er zijn binnenkort nog drie mondiale aanbieders van zaden én bestrijdingsmiddelen over - wekt argwaan. Boeren vrezen dat de prijzen zullen stijgen. Op markten met weinig aanbieders wil dat, bij gebrek aan concurrentie, nogal eens gebeuren.

De kans bestaat dat de grote bedrijven researchafdelingen samenvoegen en besparen op onderzoekskosten. Wellicht gaan ze zich meer richten op gewassen en rassen waar ze goed aan kunnen verdienen. Dat zou tot verschraling van het voedselaanbod kunnen leiden. En de mogelijkheid bestaat dat de groten meer aan koppelverkoop gaan doen: wie zaden koopt, kan meteen de benodigde chemicaliën afrekenen.

Met andere woorden: de agrarische supermarkt van Bayer biedt veel keus. Maar het winkelen erin kan duurder en minder aantrekkelijk uitpakken dan Baumann en Grant voorspiegelen, vrezen organisaties van boeren en consumenten.

Dat probleem speelt vooral in Noord- en Zuid-Amerika. Bayer en Monsanto zijn samen goed voor 70 procent van het in de VS verkochte katoenzaad. Boeren die soja of mais willen inzaaien, kunnen nauwelijks om Monsanto en Dupont heen.

Monsanto verkocht in 2015 voor 10 miljard dollar aan zaaigoed. Mais was goed voor 5,9 miljard dollar, soja voor 2,2 miljard. Circa 80 procent van Monsanto's omzet werd in Noord- en Zuid-Amerika gehaald. In Europa zijn Monsanto's genetisch veranderde zaden niet welkom.

Toch kunnen de overname van Monsanto en de machtsconcentratie in de sector ook positief uitpakken. Zaadveredeling vergt veel onderzoek, is duur en er komt veel technologie bij kijken. Grote bedrijven kunnen mogelijk sneller en efficiënter onderzoek uitvoeren dan kleinere. Zo kunnen ze de veredeling versnellen.

Dat is, als dat lukt, niet onbelangrijk. Door de klimaatverandering zal er aan talloze gewassen gesleuteld moeten worden. Ze moeten geschikt worden gemaakt voor andere omstandigheden: meer droogte of meer neerslag, andere ziektes en ander onkruid. Veredelaars krijgen het druk, ook als Bayer in zijn research zou snijden.

Groenteveredeling

Heeft de overname van Monsanto door Bayer gevolgen voor Nederland? Misschien wel. Monsanto is 's werelds grootste groentezaadveredelaar. Dat komt doordat het in 2008 De Ruiter Seeds kocht (dat kasgroenten veredelt) en in 2005 Seminis, het moederbedrijf van de firma's Royal Sluis en Bruinsma. Seminis richt zich in Nederland op open-veldgewassen.

Bayer heeft in het Limburgse Nunhem zijn 'mondiale hoofdvestiging op het gebied van groentezaden', met zo'n vijfhonderd werknemers. Bayer doet er onderzoek, veredelt zaden, verpakt ze en distribueert ze. Nederland is, als het om groenteveredeling gaat, het belangrijkste land ter wereld. Bekende bedrijven zijn Rijk Zwaan, Bejo, Enza en Pop Vriend.

Of er in Nunhem (Bayer), Enkhuizen (Seminis) en Bergschenhoek (De Ruiter) veel gaat veranderen, is ongewis. Ze veredelen veel verschillende groenten en nog veel meer rassen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden