En toen viel hij in slaap

Een opmerkelijk moment: een kort snurkje maakte de rechter erop attent dat de bijna negentig jarige aangeklaagde achter zijn zonnebril in slaap was gevallen. Hij onderbrak de zitting, die nauwelijks een uur onderweg was.

Ivan Demjanjuk, wakker nu, werd in zijn bed van ligstand tot zitstand gebracht, wat ook gepast was omdat op de wanden juist beelden geprojecteerd zouden worden. Beelden van Sobibor, recent gemaakt door de getuige, hoofdcommissaris Daumann van de Beierse recherche.

Deze heer, een wat dorre ambtenaar die alleen in rapportentaal kon spreken, was belast geweest met het bijeenbrengen van ordners vol met dossiers: uit Israël, waar Demjanjuk eerder terecht gestaan had, uit de Verenigde Staten en met name van het Special Office of Investigation, het OSI, dat voor het Israëlproces en later bij de uitwijzing de gangen van Demjanjuk naging, en uit Polen, dat onderzoek naar hem liet verrichten – overigens zonder resultaat. Ook stuurde Daumann rechtshulpverzoeken naar Moskou en Kiev, hoewel veel dossiers en documenten al in gekopieerde vorm bij het OSI in Washington lagen.

Toen Demjanjuk in slaap sukkelde, had zich zijn vrouwelijke tolk juist bij de rechter vervoegd om vanaf diens laptop handgeschreven verklaringen van de aangeklaagde – die hij had afgelegd bij civiele procedures in Amerika – te vertalen. Ze ontbrak dus even aan zijn zijde, toen dat snurkje aan dit deel van de verhandeling een einde maakte.

En nu, keken we dus naar foto’s van Daumann, kiekjes eigenlijk, die hij slechts spaarzaam van commentaar voorzag. Je zag bijvoorbeeld een weg door een bos en dan zei Daumann in korte droge zinnen dat zich hier Lager II bevond, waar de gedeporteerden van have en goed werden ontdaan, waar ze zich moesten uitkleden en waar ze naar de gaskamer werden geleid.

Daarna volgde nog een vertoning van historische opnamen uit Trawniki, het kamp waar de bewakers werden opgeleid. Vrijwel commentaarloos schoven de beelden voorbij: SS- officieren te paard, hoog bezoek (Himmler), een peloton bewakers marcherend. Barakken, slaapplaatsen, een gebouw met een hele hoge schoorsteen. „Meer is niet bewaard”, zei Daumann aan het eind van zijn presentatie. Bijna een sleutelzin in dit proces.

Verdediger Busch ondervroeg hem twee dagen lang: welke dossiers en processtukken hij in verschillende landen allemaal had ingezien, welke selectie hij daaruit had gemaakt, en vooral waarom hij stukken achterwege had gelaten of buiten beschouwing – dat materiaal natuurlijk (als het er al was) waaruit de verdediging een mogelijke onschuld zou kunnen construeren. Hij leek vergeefs storm te lopen tegen een noeste ambtelijke molen, met zijn Sancho Pancha ( zijn zwijgende confrater Günther Maull) naast zich.

Nog voor de middagpauze onderbrak Busch zichzelf. „Mijn cliënt is weer in slaap gevallen.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden