En toen ... ... mochten de Oost-Duitse voetbalfans niet juichen

Officieel geldt 23 mei 1949 als stichtingsdag van de Bondsrepubliek Duitsland, maar er zijn mensen die voor de zomer van 1954 kiezen. Op 4 juli 1954 werd het West-Duitse nationale voetbalteam in Zwitserland wereldkampioen door een 3-2 overwinning op het favoriet geachte Hongarije.

In Duitsland is er veel aandacht voor het zestigjarig jubileum. De regisseur Sönke Wortmann maakte er vorig jaar al een veelbesproken speelfilm over. Maar hoe werd in het 'andere' Duitsland -de toen bijna vijfjarige DDR- over de sportieve triomf van kapitalistische mede-Duitsers over het socialistische broedervolk Hongarije gesproken?

Neues Deutschland, spreekbuis van de Oost-Duitse communistische partij SED, bericht de dag erna vooral over de nationale bekerfinale van twee dagen eerder, door Vorwürts Berlin met 2-1 van Motor Zwickau gewonnen. Pas in het tweede deel van de krant wordt een aantal kolommen aan het wereldkampioenschap gewijd. In het artikel wordt het winnende West-Duitse doelpunt omschreven als 'een goal (..) die noch de wereld doet vergaan, noch de omstandigheden van het West-Duitse imperialisme verbetert'.

Een aantal dagen later doet Neues Deutschland het in Koude-Oorlogjargon nog eens dunnetjes over. Zo zou 'de overwinning op het voetbalveld de voorbode van een nieuwe imperialistische rooftocht' zijn. De binnenlandcommentator van de Berliner Rundfunk, Karl-Eduard von Schnitzler, hekelt de officiële ontvangst van de nieuwe wereldkampioen door bondspresident Heuss en kanselier Adenauer: ,,Het is niets anders dan wat Hitler bij de Olympische Spelen in 1936 heeft gedaan: het misbruiken van de sport als dekmantel voor het voorbereiden van een oorlog.''

Twee pijnlijke incidenten rond het zegevierende elftal geven de DDR-media wel enig recht van spreken. Nadat aanvoerder Fritz Walter de Coupe Jules Rimet in ontvangst heeft genomen en het Duitse volkslied wordt gespeeld, zingen de naar schatting tienduizend Duitse fans de woorden van het beruchte -en niet langer gangbare- eerste couplet ('Deutschland, Deutschland, über alles'). Daarnaast bezigt Peco Bauwens, de voorzitter van de West-Duitse voetbalbond, in zijn feestrede uitdrukkingen die herinneringen oproepen aan het Derde Rijk. De Beierse omroep breekt de live-verbinding nog tijdens Bauwens' toespraak af.

Sommige regionale DDR-kranten trekken zich weinig aan van de SED-richtlijnen. 'Herzlichen Glückwunsch!' kopt de Berliner Zeitung en de commentator van Die Junge Welt spreekt over 'het grootste Duitse succes in de voetbalgeschiedenis'. In Rostock gaan mensen zingend de straat op en historisch is het verhaal van de gevangenis in Brandenburg. De gedetineerden, die via de radio getuige zijn geweest van de wedstrijd, heffen spontaan het bondsrepublikeinse volkslied aan; vermoedelijk zal ook hier het omstreden eerste couplet zijn gezongen.

In een moeilijk parket zit verslaggever Wolfgang Hempel die het radio- en televisiecommentaar bij de finale verzorgt. Vooraf hebben de SED-bonzen duidelijk gemaakt dat de 'Hongaren onze vrienden zijn'. Hempel sluit zijn reportage af met woorden, waarin ongeloof en teleurstelling doorklinken: ,,Het onvoorstelbare is gebeurd: het West-Duitse nationale elftal wordt wereldkampioen voetbal 1954 door een overwinning in de fiInale met 3-2 op Hongarije, dankzij een doelpunt van Rahn. Die ganze Fußballwelt steht auf dem Kopf.''

Hempel kreeg meer dan duizend scheldbrieven over zijn 'weinig vaderlandslievende' commentaar. Hij werd van landverraad beschuldigd, een briefschrijver waarschuwde dat de verslaggever 'in elkaar zal worden geslagen', een ander verheugde zich 'op de dag dat jij naast Walter Ulbricht (SED-partijleider) op het marktplein van Wittenberge zal worden opgehangen!'

De communistische partijleiding kondigt korte tijd later een programma af, waarmee de sport in eigen land naar een hoger plan dient te worden getild.

Vanaf dat moment worden topspelers van allerlei regionale clubs naar onder SED-toezicht staande verenigingen, zoals Dynamo Berlin, gecommandeerd. Om het enthousiasme onder de DDR-bevolking voor het West-Duitse voetbal te temperen, moeten er voortaan zélf successen worden geboekt. Daardoor zullen de Oost-Duitsers zich meer met hun staat gaan identificeren.

Wanneer twee jaar na het 'Wunder von Bern' Kaiserslautern een vriendschappelijke wedstrijd bij Wismut Aue speelt, komen er 115000 toeschouwers naar het Zentralstadion in Leipzig. Ze zijn bijna allemaal voor de bezoekende ploeg uit het Westen en zien de 36-jarige Fritz Walter met zijn hak het doelpunt-van-de-eeuw scoren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden