En toen... bleef Beatrix vriendelijk wuiven

'Alle paarden op scherp', staat er met rode letters in het dienstboek van de Amsterdamse politie, voor de nachtploeg van woensdag 9 op donderdag 10 maart 1966. Alle paarden van de bereden politie. Dat zijn er wel honderd, want om de gebeurtenissen van donderdag in goede banen te leiden zijn ruiters uit Haarlem, Rotterdam en Den Haag aan het Amsterdamse corps toegevoegd. Acht paarden zullen een ceremoniële rol vervullen; vier op kop en vier achter de trouwstoet. De rest wordt ingezet langs de route.

Zal het allemaal goed gaan met de paarden? In de roerige weken voorafgaand aan het huwelijk van de 28-jarige kroonprinses Beatrix met de Duitser Claus von Amsberg (39) -deze week 35 jaar geleden- is er bij de bereden politie een alarmerend pamflet binnengekomen: de paarden zullen met 'het krankzinnig makende middel lsd' worden geïnjecteerd.

'Het katastrofale gevolg van een absoluut onkontroleerbaar paard in een opeengepakte massa is duidelijk. )...) Merkt u dat uw paard onberijdbaar wordt, ondanks uw voorzorgsmaatregelen, aarzel dan niet om het ONMIDDELLIJK ONSCHADELIJK te maken om erger te voorkomen.'

Met de krankzinnigheid van de paarden valt het wel mee, zo blijkt de volgende dag, net zoals met de leeuwenpoep die op straat zou worden geschept. De door provo aangekondigde ballonnen-met-hakenkruizen gaan evenmin op, maar een rustige dag wordt het niet. Donderdagmorgen om half tien verzamelen zich zo'n vijfhonderd jongeren bij de Dokwerker op het Jonas Daniël Meijerplein, vanwaar ze drie kwartier later richting Rembrandtplein vertrekken en verder richting feestroute trekken. De politieruiters bij de Munt hebben nog de indruk dat ze de jongeren -'waarvan verscheidenen van het zogenaamde nozem-type met lang haar en opzichtige kleding'- zonder veel moeite kunnen tegenhouden, maar even later duiken ze overal op.

In de Kalverstraat vechten ze met de politie, in de Spuistraat zijn er al zo'n duizend demonstranten en in de Raadhuisstraat mengen ze zich onder de feestelijk aangeklede oranjeklanten uit alle windstreken. Hier, op de route van het stadhuis naar de Westerkerk waar het kerkelijk huwelijk zal worden voltrokken, is de stemming zelfs grimmig. Oranje boven!, roept de ene helft van de toeschouwers. Eins-Zwei, Republiek, klinkt het daar tegenin.

Om door het politiekordon te komen dat de Raadhuisstraat afsluit, gebruikt een vriendengroepje met het jonge echtpaar Jaap en Lia Zandbergen en Kees Hoekert een verbluffende afleidingsmanoeuvre. Kees Hoekert heeft een kip bij zich, in een doos. Als een agent wil weten wat hij daarmee van plan is, jammert Kees: Dat kippetje, daar neuk ik mee, meneer. Volgens Het Parool van 11 maart 1966 riep hij: Dit is provocatie; ik ben oranjegezind! Hoe dan ook, de truc werkt; de politie is met stomheid geslagen en het groepje mag door. Als de gouden koets even later in zicht komt, laat Kees de kip los. Hij heeft er een hakenkruis op geschilderd. Ook worden er rookbommen op de rijweg gegooid. De politie is er zeker van dat 'de bommenwerpers werken volgens een zorgvuldig uitgekiend en vernuftig systeem' Jaap en Lia heben twee zelfgemaakte bommen bij zich. Juist als de gouden koets langsrijdt, plaatst Jaap een voltreffer. Prins Claus schrikt ervan, maar: 'Prinses Beatrix stelde haar gemaal gerust. Zij bleef vriendelijk wuiven naar de menigte die langzamerhand achter de rookwolken verdween'.

Van de feestelijke stemming die er aanvankelijk heerste onder de toeschouwers, is dan niet veel over. Politiemannen in burger jagen de opstandige jongeren met gummiknuppels de gracht op, politieruiters voeren charges uit. Jaap en Lia worden niet erg zachtzinnig opgepakt - en later op de dag weer losgelaten. Enkele maanden later worden ze in hoger beroep tot een week celstraf en twee jaar voorwaardelijk veroordeeld. Kees Hoekert wordt door woedende omstanders in de gracht gegooid en er door de waterpolitie uitgevist.

De stad blijft de hele middag in rep en roer. Politie-in-burger, politie te paard, gewone agenten en marechaussees raken slaags met demonstranten op het Rokin. Her en der wordt wild ingeslagen op onschuldige voorbijgangers.

Het Parool doet er de volgende dag verontwaardigd verslag van. De krant is ervan overtuigd dat van enige organisatie geen sprake was. Weliswaar trokken de demonstranten 's morgens gezamenlijk richting rijroute, maar daar werden ze door de politie uiteengeslagen. Er ontstonden toen overal relletjes 'waarbij opgeschoten durfals veelal schoolkinderen in hun kielzog kregen'.

Voor de rechter verklaren de rookbommengooiers later nadrukkelijk dat hun actie niet zomaar uit baldadigheid voortkwam. Het was een protest tegen het huwelijk van de aanstaande vorstin met een Duitser - en dat uitgerekend, nog maar net twintig jaar na de oorlog, in Amsterdam, waarvan zoveel joodse inwoners in Duitse kampen werden vermoord.

Provo's en geestverwanten kritiseren intussen ook de overtrokken reactie van de politie op de ongeregeldheden. Het gezag zou met het ludieke element van de acties geen raad hebben geweten, waardoor het allemaal nodeloos escaleerde.

Op vrijdagavond 11 maart, voor ze met huwelijksreis naar Mexico vertrekken, bedanken Beatrix en Claus het Nederlandse volk via de televisie. Prins Claus laat weten dat hij begrip heeft voor de onvrede met het huwelijk: ,,Niemand kan dit verleden ongedaan maken, maar ik zou graag willen vragen ons de kans te geven om samen met u allen aan een nieuwe toekomst te bouwen''.

Dit artikel is mede gebaseerd op Martin Harlaar, Voorwaarts in bataille: Een eeuw bereden politie in Amsterdam, uitg. Toth, Bussum.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden