En toch heeft Teheran gewonnen

Iran houdt recht op een nuclair programma, en daar was het de Iraniërs om te doen

Het is nog niet rond, en er kan nog van alles gebeuren. Maar áls het nucleaire akkoord tussen Iran en de internationale gemeenschap eruit, komt te zien zoals het donderdag in een tussenakkoord werd gepresenteerd, dan kan het niet anders uitgelegd worden dan als een overwinning voor Iran.

De hardliners in Teheran deden het gisteren anders voorkomen: zij monkelden dat de Iraanse onderhandelaars in Lausanne te veel hadden weggegeven. Maar met een blik op de langere termijn, zowel in het verleden als de toekomst, blijkt dat Iran precies krijgt waarop het twaalf jaar geleden, toen zijn nucleaire programma voor het eerst geopenbaard werd, heeft gehoopt.

Ga maar na. Toen in 2002 naar buiten kwam dat Iran was begonnen met het zelf delven, verwerken en verrijken van uranium - naar eigen zeggen om dat als brandstof in een nog te bouwen kerncentrale te gebruiken - was de inzet van de internationale gemeenschap in gesprekken altijd dat Iran zijn nucleaire verrijkingsprogramma moest opgeven. Verrijkt uranium kan immers gebruikt worden voor een kernwapen, en de wereld vreest dat Iran daarop uit is.

Het huidige conceptakkoord stelt dat Iran zijn nucleaire programma mag behouden, ja, zelfs door mag gaan met het verrijken van uranium, zij het de komende jaren in afgezwakte vorm.

Hoe hebben de Iraniërs dat voor mekaar gekregen?

Twaalf jaar lang hebben ze af en aan onderhandeld, maar eigenlijk altijd met het oog op de klok. Slechts één keer, in 2003, kwam het tot een akkoord met enkele Europese landen, waarna Iran zijn verrijkingsprogramma bijna twee jaar stil legde. Destijds was Iran bang dat het Westen na de inval in Irak in een moeite door het regime in Iran zou willen omgooien. Maar zover kwam het niet, en het akkoord verviel nadat de radicaal Mahmoud Ahmadinejad in 2005 aan de macht kwam.

Sindsdien volgde Teheran een jarenlange strategie van poot stijf houden, een beetje toegeven, ja zeggen, nee doen - kortom: tijdrekken. Er kwamen sancties, maar ze brachten Iran niet op de knieën. In de tussentijd bouwde het land rustig door aan zijn nucleaire sector, die inmiddels bestaat uit uraniummijnen, reactoren, en verscheidene verrijkingsfabrieken met duizenden moderne centrifuges.

Een voldongen feit, dat lijkt van meet af aan de bedoeling te zijn geweest. Eind 2005 zei de Iraanse nucleaire hoofdonderhandelaar het in een openbare toespraak met zoveel woorden: "Als we op een dag de volledige brandstofcyclus beheersen (inclusief uraniumverrijking, red.) en de wereld ziet dat ze geen keuze heeft omdat we de technologie hebben, dan zal alles anders zijn. De cyclus hebben we nog niet onder de knie. Dit is ons voornaamste probleem." Wie was die hoofdonderhandelaar destijds? De huidige president Hassan Rouhani.

Natuurlijk kan er nog van alles mis gaan. Maar de erkenning dat Iran recht heeft op een nucleair programma, precies zoals het land zelf al sinds jaar en dag beweert, is in ieder geval binnen.

undefined

Israël kan weinig doen

Israël heeft weinig mogelijkheden om het akkoord over Irans atoomenergie aan te vechten. Het land is fel tegen elke deal, omdat het niet gelooft dat Iran zich aan afspraken zal houden. De Israëlische premier Netanyahu kiest als strategie nu voor het stellen van extra eisen aan een akkoord.

Iran moet eerst het bestaansrecht van Israël 'ondubbelzinnig' erkennen, zei Netanyahu gisteren.

De opties van Israël om het akkoord ongedaan te maken, zijn beperkt. Dit komt mede omdat het akkoord juist beoogt wat Israël zelf eist: dat de dreiging verdwijnt dat Iran kernwapens kan bouwen. Als Iran zich aan de afspraken houdt, is die dreiging weg.

De Israëlische regering hoopt dat het Amerikaanse Congres het akkoord wegstemt. Daartoe zal Netanyahu, behalve de Republikeinen, ook minstens dertien Democratische senatoren moeten overhalen. Alleen dan zijn er genoeg tegenstemmen.

Lukt dat niet, dan houdt Netanyahu als enige optie open dat Israël zelf militaire maatregelen neemt tegen Irans atoomprogramma. Hij heeft gezegd daartoe bereid te zijn.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden