En steeds struikelde hij over die taaie taalstrijd

De politieke overlever Martens was vanaf 1979 tot 1992 vrijwel onafgebroken premier van België. Hij gaf leiding aan negen kabinetten, van alle mogelijke politieke signatuur.

CO WELGRAVEN

Hij was zo lang aan de macht en leidde zoveel kabinetten dat ooit een journalist opperde de Belgische grondwet met een artikel uit te breiden: 'Aan het hoofd van elke regering staat Wilfried Martens'.

De christen-democraat Wilfried Achiel Emma Martens was vanaf 1979 tot 1992 vrijwel onafgebroken premier. Hij gaf leiding aan negen kabinetten, van alle mogelijke politieke signatuur. Als die allemaal de volle rit hadden uitgezeten, was hij 36 jaar minister-president geweest, maar hij werd voortdurend beentje gelicht, vooral als gevolg van de taaltwisten tussen Vlamingen en Franssprekenden die België in de jaren tachtig tot op het bot verdeelden.

Desondanks, of misschien juist wel daardoor, wist Martens een begin te maken met de staatshervorming die van België een federale staat zou maken. Hij leidde zijn land bovendien uit een diepe economische crisis, koos na zijn gedwongen vertrek uit de Brusselse Wetstraat voor een loopbaan in de Europese politiek, en hield er in de laatste jaren van zijn leven een turbulent liefdesleven op na dat vooral zo opvallend was omdat er in België ogenschijnlijk geen saaiere man rondliep dan de zwaar bebrilde en immer somber kijkende Wilfried Martens.

Martens, geboren in 1936 in Sleidinge bij Gent, was als student rechten al politiek actief. Aanvankelijk leek hij een radicale flamingant. Zo protesteerde hij in 1958 tegen de overheersing van het Frans op de wereldtentoonstelling in Brussel. Maar hij koos voor de christen-democratische CVP, werd voorzitter van de jongerenafdeling en in de jaren zeventig van de 'grote' partij. In 1979 volgde hij de legendarische Paul Vanden Boeynants op als premier, zonder dat hij ervaring had als minister.

Martens bleek de juiste man op de juiste plaats. Net als zijn Nederlandse collega Ruud Lubbers was hij een meester in het aandragen van creatieve oplossingen in ingewikkelde dossiers. Zijn grootse tegenstander was de eerste burger van een verzameling nietige dorpjes: José Happart uit Voeren, een Franstalige socialist, burgemeester van een Vlaamse gemeente - zo onnavolgbaar kan België soms zijn.

Een paar keer moest Martens naar de koning om het ontslag van zijn kabinet aan te bieden, vooral vanwege die taaie taalkwestie. Maar steeds keerde hij terug. Martens was een politieke overlevingskunstenaar, terwijl hij toch met een onafzienbare rij problemen te maken had. De Bende van Nijvel voerde een serie waanzinnige aanslagen uit met 28 doden, ook de linkse CCC pleegde geweld, en bij het Heizeldrama uit 1985 kwamen 39 voetbalsupporters om het leven. Er werd openlijk gevreesd voor de stabiliteit van het land. Verder was er een omvangrijk afluisterschandaal, en koning Boudewijn trad anderhalve dag af omdat hij weigerde een handtekening te zetten onder een wet die abortus legaliseerde. Steeds scherper speelden de communautaire problemen op - maar Martens wist alle klippen te omzeilen en België overeind te houden.

In 1992 had zijn partij genoeg van hem, Jean-Luc Dehaene werd zijn opvolger, Martens verdween naar het Europees Parlement en werd voorzitter van de EVP-fractie. Onder zijn leiding traden de leden van Forza Italia van Silvio Berlusconi tot de christen-democratische gelederen toe, wat zachtjes gezegd niet op unanieme steun kon rekenen.

In 1999 stapte hij boos op omdat zijn Vlaamse CVP niet hem, maar Miet Smet nummer één op de Europese lijst zette. Dat was puur drama: Smet, oud-minister, zou jarenlang een geheime relatie met 'haar' premier Martens hebben gehad. De twee ontkenden dat, maar ze zijn wel vijf jaar geleden met elkaar getrouwd. Smet was Martens' derde echtgenote: eind jaren negentig zorgde hij voor grote opschudding door zijn eerste vrouw te verlaten voor een kabinetsmedewerkster.

De oud-premier verscheen de afgelopen jaren weer op het politieke toneel in België. Zo was hij twee keer 'koninklijk verkenner', een soort informateur. Martens overleed gisternacht in zijn woning in Lokeren. Hij was 77 jaar.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden