En Schakel weende...

Bijna terloops noteert voormalig Trouw-redacteur P. L. van Enk in zijn De aftocht van de ARP hoe Maarten Schakel reageerde op Burgers geslaagde 'inbraak' in de Anti Revolutionaire Partij. Daarmee legde deze informateur van PvdA-huize in 1972 de basis voor het roemruchte kabinet-Den Uyl. Hij had kans gezien twee AR-prominenten, Jaap Boersma en W. F. de Gaay Fortman, zover te krijgen toe te willen treden tot dit kabinet. De ARP-fractie, die van niks wist, stond perplex. Boersma kreeg als eerste 'verrader' een stortvloed aan verwijten over zich heen. Maar de anders zo welbespraakte Schakel zweeg. 'Hij kon zich niet goed houden en weende', aldus Van Enk.

Bij het overlijden van deze geliefde ARP-er, van deze 'laatste mannenbroeder' en oorlogsheld, vorige week, zijn prijzenswaardige woorden geschreven. Terecht, want Schakel was een ras-parlementariër, een gaaf mens en een begaafd spreker, 'een man uit één stuk', zoals Joop van Rijswijk hem in Trouw typeerde. Toch vraag ik me naar aanleiding van deze memoires af, hoe de politieke kaart van Nederland er uit zou hebben gezien als Schakel in 1972 zijn zin zou hebben gekregen?

Schakel behoorde tot de grootst mogelijke minderheid van de ARP-fractie (tot de zes van de veertien leden) die categorisch weigerde de 'inbraak' van Burger te honoreren. Hij was ongevoelig voor de verhalen van Boersma en De Gaay Fortman dat het kabinet-Den Uyl de enige mogelijkheid was om de heilloze polarisatie tussen links en rechts te doorbreken, de enige mogelijkheid ook om een volmaakte patstelling in de politiek te doorbreken. De confessionele partijen KVP, ARP en CHU en de VVD hadden geen meerderheid. DS70 erbij vragen was onmogelijk en een links kabinet gedogen was eerder al afgewezen. Dan maar een kabinet-Den Uyl gedogen, waarin KVP en ARP op vernederende voorwaarden mee mochten doen?

Geen sprake van, aldus Schakel: “Ik ben geen vriend van liberalen, maar een anti-revolutionair moet er voor oppassen dat hij monomaan wordt en gaat denken dat alleen in de nabijheid van de PvdA de rozen bloeien. Ik zou een confessioneel-links parlementair kabinet begeerd hebben omdat ons land zo'n kabinet broodnodig heeft. Maar ik wil het niet op de manier waarop de linkse drie het proberen door te drukken”, liet hij in de notulen optekenen. En later toen de kogel door de kerk was, sprak hij: “deze werkwijze (van Burger - W.B.) is een aperte schending van de spelregels in de parlementaire democratie die toch bestaat bij de gratie van samenwerkende minderheden (...) Onze fractie is in twee groepen uiteen gedreven; de ARP is een van de somberste perioden uit haar bestaan binnengetreden”.

De geschiedenis heeft Schakel in het gelijk gesteld. Het kabinet-Den Uyl bracht niet de gewenste doorbreking van de polarisatie, zoals De Gaay Fortman en Boersma gehoopt hadden en met de ARP is het nooit meer goed gekomen. Maar zoals dat gaat, Schakels alternatief zou nog desastreuzer zijn geweest. Het zou er op uit zijn gedraaid dat de toenmalige KVP met de PvdA in zee zou zijn gegaan en de ARP in navolging van de CHU voor de oppositie zou hebben gekozen. Het CDA zou vermoedelijk nooit tot stand zijn gekomen.

Het aardige is dat Schakel dat ook wel zag. Hij heeft zelfs ooit nog voorgesteld Den Uyl de eremedaille toe te kennen van het CDA, want dankzij diens polarisatie werden christen-democraten in elkaars armen gedreven. Schakel was ook voorstander van dat CDA, want van de vaak uitgesproken gelijkhebberigheid van de AR-cultuur moest hij weinig hebben.

Maar toch, in het uur van de waarheid, toen de geschiedenis haar wending nam, kwam Schakel woorden tekort en weende hij.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden