En plots zijn de zigeuners ongewenst

Gatlif gaat de clichés niet uit de weg, maar hij schiet bij vlagen ook prachtig uit. (Trouw)

Regie: Tony Gatlif. Met Marie Josee Croze, Marc Lavoine. In 6 filmtheaters.

Het ’Liberté, Egalité, Fraternité’ werd in Frankrijk weer massaal op het spandoek geschilderd toen de Roma en hun sympathisanten een paar weken terug protesteerden tegen de door Sarkozy verordonneerde uitzettingen. Sinds juli zijn er al zo’n 40 Romakampen ontruimd in Frankrijk. De Romazigeuners die zich laten wegsturen, krijgen een vliegticket en 300 euro mee. Degenen die niet willen vertrekken, worden later toch het land uitgezet, maar dan zonder oprotpremie.

De uitzettingen brengen een pijnlijk verleden in herinnering. In de Tweede Wereldoorlog werden tussen de 250.000 en 500.000 zigeuners door de nazi’s gedeporteerd en vermoord; veel van hen werden in Frankrijk opgepakt.

’Het is niet onze oorlog’, laat Gatlif een van de vervolgde zigeuners in ’Liberté’ opmerken. Het ligt niet in de nomadische natuur van zigeuners om betrokken te raken in territoriumconflicten, noch in de etnische zuiveringen die daarbij te pas (kunnen) komen. Maar ja, daar dachten de nazi’s toch anders over.

Regisseur Tony Gatlif die roem verwierf met zijn wervelende, aardse zigeunerfilms (‘Gadjo Dilo, Transsylvania, Vengo, Latcho Drom) wilde al heel lang een film over de zigeunervervolging tijdens de Tweede Wereldoorlog maken. Hij raakt nu het hart van de crisis rond Sarkozy en de Roma in Frankrijk met zijn nieuwste film ’Liberté’, waarin hij de geschiedenis schetst van een groep zigeuners die in 1943 in een Frans dorp neerstrijken voor de druivenpluk. Dat doen ze ieder jaar, en hun muziek en werkkracht werden altijd verwelkomd.

Maar onder het Vichy-regime heeft men in het dorp ineens niet meer zo veel op met de violen, de paarden, de karren, de vieze haren, vreemde accenten.

Gatlif was altijd erg goed in met de camera met de violen en gitaren meezwelgen, gieren en jammeren. Zeker in het aanstekelijk wanhopige en zeer fysieke ’Transsylvania’, zijn beste film, waarin hij in de sporen van de zwangere Asia Argento door het platte, natte, modderige Roemeense land jakkerde.

’Liberté’ is conventioneler. De botsing tussen de kinderlijke, rusteloze, bijgelovige zigeuners, kille nazi’s, dappere verzetslieden en laffe collaborateurs kent na flink wat decennia aan oorlogsfilms zo zijn sjablonen, en Gatlif omzeilt die niet. Maar Gatlif speelt ook met de clichés, van het zigeunerjongetje met traan tot aan de koeienmest die wonden geneest, en bij momenten schiet hij prachtig uit.

Heel indrukwekkend is de scène met het wilde paard dat aanvalt. Daar springt de hang naar de vrijheid op je over en voel je dat het een kracht is die je moet respecteren; niet willen temmen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden