En passante anti-held

Het bericht dat een van de grootste naoorlogse filmacteurs die Italië - en in bredere zin Europa - had voortgebracht, in een Parijs' appartement aan kanker was overleden, kwam anderhalf jaar geleden als een donderslag bij heldere hemel. Niet omdat hij te jong zou zijn gestorven. Tweeënzeventig jaar is een respectabele leeftijd. Ook niet omdat hij geen mooi leven zou hebben gehad. Mastroianni noemde zichzelf immers een luxetoerist die zijn leven lang van het ene in het andere sprookje was getuimeld en van het ene verre land naar het andere was gereisd.

BELINDA VAN DE GRAAF

Nee, het bericht kwam zo onverwacht omdat hij niet te koop had gelopen met zijn ziekte en tot kort voor zijn dood nog een enorme werkdrift aan de dag had gelegd. Zo kon het gebeuren dat er postuum nog drie films verschenen waarin Mastroianni glorieuze hoofdrollen vertolkte. Als de man met het meervoudig persoonlijkheidssyndroom zwalkte hij in 'Trois vies et une seule mort' aan de zijde van zijn dochter Chiara nog rond in die hem zo toevertrouwde Pirandello-achtige, licht surrealistische wereld. In 'Voyage au debut du monde' hoefde hij als oude regisseur alleen maar op de achterbank van een auto te zitten en af en toe uit te stappen om een blik in de verte te werpen. Ook als je niets hebt met het aan deze film toegeschreven saudade-gevoel, is deze film doortrokken van een zekere melancholie. Het is namelijk niet zo zeer die oude regisseur die een reis naar het einde van de wereld maakt, maar veeleer Mastroianni zelf. Kenmerkend is dat wanneer de gesprekken in deze film al te hoogdravend worden - en dat gebeurt nogal eens - Mastroianni even zijn wenkbrauwen fronst of een gezicht trekt van 'Ik volg het ook niet helemaal'. Het heeft volgens mij niets te maken met het personage, het is de clown die het hier even overneemt van de melancholicus.

En in het documentaire portret 'Mi ricordo, si io mi ricordo' hoeft Mastroianni niets anders te doen dan in dat rieten kuipje te zitten en herinneringen op te halen. Aan enkele van de 171 films die hij maakte, met regisseurs als Visconti, Fellini, Antonioni, Scola, Ferreri, Boorman, Angelopoulos, Michalkov, Polanski en Altman. Aan enkele van de vele filmgodinnen die aan zijn zijde stonden, onder wie Gina Lollobrigida, Claudia Cardinale, Anita Ekberg, Simone Signoret, Jeanne Moreau, Brigitte Bardot, Silvana Mangano, Raquel Welch, Faye Dunaway en Catherine Deneuve. Aan Vittorio de Sica, met wie hij in de jaren vijftig veelvuldig optrad in films, waaronder het deze maand te vertonen 'Peccato che sia una canaglia' (1955) van Alessandro Blasetti. Een exemplarische film voor deze periode, vanwege de rol als taxichauffeur die hij indertijd vaker speelde en vanwege Sophia Loren als zijn liefje, een rol die zij nog minstens tien keer zou spelen, waardoor Mastroianni en Loren een heel leven zouden delen als filmpaar.

Zelfs als homoseksueel in 'Una giornata particulare' was hij niet bestand tegen haar tedere avances. En toch bleef hij volhouden dat het etiket van 'latin lover' volkomen belachelijk was. Mastroianni voelde zich geen held. Hij benadrukte altijd zijn rollen als anti-held. Bovenal beschouwde hij het acteren als spel, als avontuur. Wezenlijk is het moment waarop hij in het gefilmde portret Diderots 'Paradox sur le comédien' aanhaalt om de verschillende benaderingen van een rol aan te duiden. Een gevoelige, instinctieve benadering (zoals het Amerikaanse 'method acting') zou slechts middelmatige acteurs opleveren, terwijl bij een verstandige, koelbloedige houding de ware grootte van een acteur zou komen bovendrijven.

In werkelijkheid is het natuurlijk niet zo zwart-wit (denk aan 'method actors' als Brando, De Niro en Pacino), maar Mastroianni behoorde zeker tot die laatste categorie, het soort acteurs dat altijd een zekere distantie tot zijn personages wist te betrachten. Niet alleen in films van Fellini, maar ook in een film als 'Enrico IV' van Bellochio, waarin hij een gek speelt die denkt dat hij de Duitse keizer Heinrich IV is. Of in 'Oci ciornie' van Michalkov, waarin hij wederom als een oude melancholicus het verhaal van zijn verloren Russische geliefde vertelt en we hem in flash-backs opnieuw de zot zien spelen. Mastroianni had geen gekkenhuis nodig om een gek te spelen, hij toverde hem zo tevoorschijn, als een charmante clown, met zijn stem, zijn houding, zijn pretoogjes en zijn vele nuances.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden