En nu moet de Cito-toets juist weer belangrijker worden, vindt het CPB

Leerlingen van groep 8 van basisschool De Horizon in Amstelveen buigen zich over de eindtoets. Beeld ANP

Volgens het CPB is de kans op een passend schooladvies groter als de eindtoets weer meer gewicht krijgt.

De eindtoets in groep 8 moet weer belangrijker worden bij het middelbare schooladvies, stelt het Centraal Planbureau (CPB) in een onderzoek dat dinsdag verschijnt. Door de toets weer vóór het advies af te nemen en de resultaten daarin mee te wegen, hebben leerlingen een meer gelijke kans op een passend advies. Bovendien moeten de toetsen beter vergelijkbaar worden.

Op dit moment krijgen achtstegroepers hun advies al in februari. De eindtoets volgt in het voorjaar. ­Alleen als kinderen op de toets hoger scoren dan hun schooladvies moet het advies opnieuw worden be­keken, maar bijstellen is niet verplicht. In de praktijk gebeurt dat vaker niet dan wel, constateert het CPB. Bij slechts een derde van de leerlingen leidt heroverweging tot een hoger advies. Van de groep bij wie dit niet gebeurt, wisselt op de middelbare school ongeveer een derde in de eerste jaren van niveau. Verreweg de meesten stromen door naar een hoger niveau. Leerlingen die na heroverweging wél een hoger advies kregen, wisselen veel minder vaak.

Vooroordelen

Dat laat zien dat het schooladvies beter klopt als de eindtoets er zwaarder in meeweegt, stelt het CPB. Een ander voordeel van het belangrijker maken van de toets, is dat het (onbewuste) vooroordelen van leraren kan corrigeren. “Vooral kinderen van laagopgeleide ouders en ouders met lagere inkomens krijgen vaker een lager schooladvies dan de toets uitwijst, en hun advies wordt minder vaak bijgesteld”, zegt onderzoeker Lisette Swart.

Over de eindtoets is de laatste jaren veel gesteggel. De werkwijze veranderde vier jaar geleden: sinds 2015 is het advies van de basisschool leidend en niet langer de toets. De gedachte was dat een toets een momentopname is en de leerkracht een breder beeld heeft. Het CPB stelt nu dat ‘het beleid rond de eindtoets op twee gedachten hinkt’. Enerzijds is de toets verplicht geworden, anderzijds speelt die een veel kleinere rol.

Vijf verschillende toetsen

Het CPB adviseert niet alleen om de eindtoets weer zwaarder te laten meetellen, maar ook om de bestaande toetsen beter vergelijkbaar te maken. Er zijn inmiddels vijf verschillende toetsen op de markt, en scholen maken daar gretig gebruik van. In 2015 deed 85 procent van de scholen nog de Centrale Eindtoets van Cito (CET), vorig jaar was dat nog maar 56 procent. Opmerkelijk: scholen die relatief laag scoren op de CET, stappen vaker over naar een andere variant.

Is de Centrale Eindtoets veel moeilijker dan de andere toetsen? Dat is lastig te zeggen, vindt onderzoeker Swart. “Maar er zijn veel verschillen. De toetsen wisselen in lengte, in het aantal open- en meerkeuzevragen en het soort vragen. Sommige zijn erg gericht op taal, andere werken meer met sommetjes. Die keuzevrijheid vinden scholen belangrijk en het zorgt voor prikkels om de toets te verbeteren. Maar daardoor zijn de toetsen onderling niet goed te vergelijken, wat ook weer kan leiden tot kansenongelijkheid.”

Evaluatie

Het CPB stelt voor om ofwel alle kinderen dezelfde toets te laten maken, ofwel te werken met een vaste set vragen in alle toetsen. Dat laatste is vorig jaar deels ingevoerd, maar volgens het CPB is het de vraag of de huidige maatregelen afdoende zijn om de toetsen onderling vergelijkbaar te maken.

Het onderzoek staaft de wens van de coalitie, die in februari al meldde dat ze de volgorde wil terugdraaien omdat de huidige werkwijze in het nadeel zou zijn van leerlingen met lageropgeleide ouders. In het ­regeerakkoord staat ook dat het ­kabinet wil proberen de eindtoets te vervroegen en het schooladvies later uit te brengen. Minister Slob (onderwijs) komt in mei – na de eindtoets – met een evaluatie van de huidige werkwijze. Dan zal duidelijk worden of het roer definitief omgaat.

Tijdlijn

1970

De Cito-toets, de eerste landelijke eindtoets, doet zijn intrede en geldt jarenlang als het belangrijkste instrument om het niveau van basisschoolleerlingen te meten. Scholen gebruiken hem vrijwillig.

2015

De eindtoets wordt verplicht, maar verschuift wel van februari naar april. Het oordeel van leerkrachten wordt leidend, omdat het schooladvies nu vóór de test wordt gegeven. De eindtoets kan van het Cito zijn, of van een andere goedgekeurde aanbieder.

2016

Leraren mogen na de eindtoets het advies op basis van het toetsresultaat naar boven bijstellen, maar doen dat vaak niet, zo blijkt. Het ministerie roept scholen op dat wél te doen.

2019

CDA, VVD, ChristenUnie en D66 willen het schooladvies weer ná de eindtoets. Ook het CPB pleit daar nu voor.

Lees ook:

De eindtoets is zijn einde nabij

De eindtoets meet allang niet meer meet wat hij zou moeten meten, vindt columnist René Kneyber. “Wie hoger opgeleid is en ook meer geld te makken heeft, kan het systeem succesvoller bespelen en zo meer kansen creëren voor het eigen kroost.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden