En nu mag Matteo Renzi aan de bak

Italiaanse premier Letta door zijn partij opzijgeschoven ten faveure van ondernemende jongeling

ROME - Hij komt met al zijn energie en ambitie het landelijke politieke toneel opstuiven. Matteo Renzi, nu nog burgemeester van Florence, is de gedoodverfde premier van Italië nu Enrico Letta door de centrumlinkse Democratische Partij (PD) opzij is geschoven, omdat hervormingen uitbleven. Premier Letta zal vandaag zijn ontslag aanbieden aan president Giorgio Napolitano.

Hoewel het duidelijk was dat Renzi op de topbaan in Rome aasde, nog voor hij twee maanden geleden tot leider van de PD werd uitgeroepen, hadden de Italianen niet verwacht dat het nu al zover zou komen. Ze zijn verrast.

Renzi is jong, 39, en hij wil wat. Hij wil zich onderscheiden van de andere politici door daadkracht, door niet eindeloos te debatteren maar zaken snel voor elkaar te krijgen en door zich niet te houden aan de ongeschreven regels van de Italiaanse politiek. De boodschap waar hij populair mee is geworden, is dat Italië rap moet moderniseren. Dat de kwakkelende economie snel tot bloei moet worden gebracht en dat er geen seconde kan worden gewacht met het terugbrengen van de hoge werkloosheid, die nu meer dan 12 procent bedraagt.

Maar wanneer hij inderdaad de volgende minister-president zal zijn, zal Renzi al zijn energie, charisma en politiek vernuft nodig hebben om zichtbare resultaten te boeken. Hij zal het zwaar krijgen, want hij is niet door electoraal succes aan het hoofd van de regering komen te staan. Renzi heeft zelfs nog nooit aan landelijke verkiezingen meegedaan. Hij kan zich dus niet beroepen op de steun van 'de kiezers', maar alleen op die van de twee miljoen centrumlinkse kiezers die hem in december tot partijleider hebben gekozen. En dat is een magere basis.

Zelf schijnt Renzi te denken dat als hij maar snel genoeg ingrijpende maatregelen neemt, de kiezers hem de ongebruikelijke manier waarop hij aan de macht is gekomen wel zullen vergeven. Volgens dagblad Il Corriere della Sera heeft hij gezegd: "Ik ben van plan om in de eerste maanden van mijn regering twee of drie explosieve dingen te doen. Dan zal iedereen de wissel tussen Letta en mij vergeten. De mensen zijn alleen geïnteresseerd in werkgelegenheid en de crisis."

Dat kan zijn, maar dan nog krijgt Renzi te maken met een verdeelde partij die erom bekendstaat de eigen leider vaak genadeloos af te branden. En met een aantal PD-parlementariërs dat hem niet ziet zitten en hervormingen in het parlement kan vertragen. Dat gebeurt nu al met de nieuwe kieswet die Renzi in rap tempo door het parlement had willen laten aannemen. Een premier moet in dit land bovendien het hoofd bieden aan machtige lobby's, vakbonden en gildes die keihard en kundig voor hun eigenbelang vechten. Daar kan ex-premier Mario Monti, wiens drive om te hervormen in 2012 teleurstellend verzandde, over meepraten.

Ook binnen de regeringscoalitie zijn er moeilijkheden te verwachten. Renzi's programma is vooralsnog vaag, en het is niet duidelijk of de twee huidige, kleine coalitiepartners wel met hem zullen willen regeren. Wie haalt hij er dan bij?

Nu Renzi van plan lijkt om tot 2018 te regeren, zal de centrumrechtse oppositiepartij van Silvio Berlusconi waarschijnlijk niet langer de nieuwe kieswet en de hervorming van de Senaat steunen. Berlusconi zal niet willen dat premier Renzi met de eer gaat strijken.

Ondanks alle obstakels kan Renzi niet wachten om eraan te beginnen. Zoals zijn vader zegt: "Je moet nooit terugdeinzen voor het nemen van een penalty omdat je mis zou kunnen schieten." En een van zijn politiek adviseurs: "Er zijn veel risico's. Maar waar wij risico's zien, ziet Matteo kansen."

Ene na de andere leider
De Partito Democratico is in 2007 opgericht. In de centrumlinkse partij zijn verschillende partijen en partijtjes samengevloeid. Een goed deel had een ex-communistische achtergrond, een ander deel een christendemocratische.

Die stromingen zijn nooit verdwenen en gaan vaak niet lekker samen. Vooraanstaande partijbestuurders hebben altijd elk hun eigen achterban. De aanhangers van Massimo D'Alema heten bijvoorbeeld Dalemiani. Er zijn nu ook Renziani, net als er Bersiani en Bindiani zijn - PD'ers die zich respectievelijk in het kamp van de linkse Pier Luigi Bersani en de katholieke Rosy Bindi scharen.

De partij kan de interne ruzies maar niet achter zich laten en verslijt de ene na de andere leider. Zo hield de eerste, Walter Veltroni, het maar anderhalf jaar vol; hij moest in 2009 opstappen na een nederlaag bij regionale verkiezingen op Sardinië.

Pier Luigi Bersani moest vorig jaar aftreden, nadat de PD had afgesproken om de eigen Romani Prodi tot president te verkiezen en ruim honderd PD-parlementsleden tijdens de officiële stemming tegenstem-den.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden