'En nu doorstrijden voor een correctief referendum'

Arjen Nijeboer van Platform Referendum is nog niet tevreden

Burgers kunnen binnenkort over wetsvoorstellen een raadgevend referendum organiseren, nu de Kamer akkoord is gegaan met een initiatiefwetsvoorstel van PvdA, D66 en GroenLinks. Voorwaarde om zo'n referendum te houden, is dat zeker 300.000 burgers een ondersteuningsverklaring tekenen. Het referendum geldt als een handrem voor burgers, waaraan ze kunnen trekken vóór het parlement een wet aanneemt. Maar de uitslag is niet bindend. Jammer, vindt Arjen Nijeboer van het Platform Referendum.

Hoort u niet heel blij te zijn met dit nieuws?
"We zijn heel blij, al hoopten we wel dat er nog een aantal zaken gewijzigd zouden worden. Een niet-bindend referendum is niet ideaal. Een correctief referendum was beter geweest, maar daar is een grondwetswijziging voor nodig en dus een tweederde Kamermeerderheid. Helaas zijn VVD, CDA, ChristenUnie en SGP tegen waardoor dat er niet in zit. En dat terwijl 80 procent van de Nederlanders voor een referendum is.

"Volgens een peiling van het SCP steunt zelfs 70 procent van de CDA-achterban en 83 procent van de VVD-achterban de invoering van het referendum.

"Maar verder zit het wetsvoorstel goed in elkaar. De handtekeningendrempel van 300.000 is haalbaar, de handtekeningen mogen vrij op straat worden ingezameld en er is geen opkomstdrempel."

U baalt wel van de inzamelingstermijn voor die handtekeningen.
"Ja, burgers hebben zes weken de tijd om 300.000 handtekeningen te verzamelen. Dat moet minimaal het dubbele zijn. Bijna geen land in Europa heeft zo'n korte inzamelingstermijn.

"Dit betekent dat alleen grote organisaties als de FNV en Greenpeace straks referenda kunnen organiseren. Wij vinden dat minderheden en organisaties met weinig geld ook een referendum moeten kunnen organiseren. Zoals wij bijvoorbeeld. Wij zijn klein en hebben geen geld."

Zo'n drempel wordt misschien niet voor niets opgeworpen. Het kan ook onwerkbaar worden om overal maar een referendum over te organiseren.
"Dat klopt. In Zwitserland worden gemiddeld enkele tientallen referenda per jaar georganiseerd. Ik denk dat Nederland met deze criteria één of twee referenda per jaar zal krijgen, zo niet minder. Dat is echt te weinig als je als land de positieve effecten van een volksraadpleging wil voelen.

"Het is zeker niet zo dat burgers altijd iets anders willen dan hun regering. In Zwitserland is het verplicht om in geval van grondwetswijzigingen een referendum te organiseren. Daarbij sneuvelt een derde van de voorstellen. Bij correctieve referenda is dat de helft."

Wat zijn de positieve effecten van referenda?
"Uit onderzoek blijkt dat als je referenda over bijvoorbeeld belastingwetten toelaat, dit een positief effect heeft op het ontduiken van belasting. Hoe meer mensen het gevoel hebben dat ze zelf bepalen hoeveel belasting ze betalen, hoe minder ze de belasting ontduiken. In Zwitserland scheelt dat een paar miljard francs per jaar.

"En hoe meer er sprake is van directe democratie, hoe meer politieke kennis burgers hebben. Van alle Europeanen weten de Zwitsers het meest over de Europese Unie terwijl ze er zelf niet eens lid van zijn."

U gaat dus nog een tijdje door met uw campagne?
"Ja, tot we ook een bindend referendum hebben en daarna gaan we voor het volksinitiatief. We hebben nu al een burgerinitiatief, waarbij burgers een onderwerp op de agenda van de Tweede Kamer kunnen plaatsen. Maar de Kamer kan er dan mee doen wat ze wil.

Bij een volksinitiatief kun je een referendum over je eigen wetsvoorstel organiseren. In Zwitserland kun je een wetsvoorstel schrijven waarmee je bijvoorbeeld de belastingen afschaft of de doodstraf invoert. Vervolgens moet je in achttien maanden honderdduizend handtekeningen verzamelen en als het volk dan voor jouw voorstel stemt, is dat een bindende uitspraak."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden