En na de Floriade wordt alles hergebruikt

Van mierenoversteekplaatsen tot recyclebare kiosken. Bij de aanleg van het terrein van de zesde Floriade is zoveel mogelijk rekening gehouden met het milieu, de cultuurhistorische waarde van het landschap en het hergebruik van bouwmaterialen en paviljoens.

Onder een grauw, winters wolkendek is een groep Indonesische bouwvakkers druk in de weer met het sjouwen en timmeren van houten planken. Ze zijn bezig met het opbouwen van de Indonesische inzending voor de zesde Floriade, die tussen 5 april en 7 oktober in Venlo wordt gehouden. Ze hebben zich dik ingepakt tegen het frisse Hollandse weer.

Als straks op 4 april koningin Beatrix de internationale tuinbouwtentoonstelling opent, dan klatert een waterval bij de Balinese torens en het Javaanse en Sumatraanse huis die nu in aanbouw zijn. Ook is er een traditioneel Indonesisch rijstveld te zien.

Het naburige paviljoen van China staat al klaar, afgezien van de vijver, de lotussen en de andere Chinese bloemen en planten. De inzending is een replica van een van de tuinen van het oude Suzhou. "De Chinese bouwvakkers die het paviljoen hebben aangelegd, deden alles met de hand", vertelt Peter Lobbezoo, projectmanager van Arcadis, het ingenieursbureau dat het terrein van de Floriade heeft ontworpen. Lobbezoo heeft daarover de dagelijkse leiding. "Kranen of heftrucks kwamen er niet aan te pas. Het enige apparaat dat ik hen zag gebruiken, was een kruiwagen."

Op het pad naast de Aziatische inzendingen liggen in cellofaan grote stapels opgeklapte houten stoelen klaar. Hierop kunnen de bezoekers straks op een van de terrassen uitpuffen van alle groene indrukken die ze kunnen opdoen in de tuinen en paviljoens van de ongeveer honderd nationale en internationale deelnemers.

"Deze stoelen worden na afloop weer ingenomen door de leverancier, die ze vervolgens voor een ander evenement kan gebruiken", legt Lobbezoo uit. "De aanleg van de Floriade is geïnspireerd op de cradle to cradle-filosofie waarin het recyclen van materialen in dezelfde keten centraal staat. Dat betekent ook dat wij bij de inkoop van producten en het sluiten van contracten met leveranciers zo veel mogelijk met hergebruik rekening houden."

Behalve de stoelen, worden in de herfst ook de bestrating en de demonteerbare houten kiosken weer door de leveranciers opgehaald. De houten paaltjes die op het terrein staan, krijgen geen nieuwe bestemming, maar zijn vanwege het tijdelijke gebruik niet met chemicaliën geïmpregneerd. "Hierdoor komen er minder giftige stoffen vrij als ze tot biomassa worden vergist."

De hergebruik-gedachte is ook toegepast op de grond. Lobbezoo wijst op de kunstmatig aangelegde heuvels die op het themadeel educatie en innovatie liggen. "Alle heuvels zijn gemaakt met grond van het terrein zelf. Zo blijft de grondbalans gesloten."

Op de plek waar de grond is afgegraven ligt nu een vijver. Een zwanenpaar heeft daar inmiddels zijn vaste stek gevonden. Het stel steekt prettig wit af bij de sombere winterlucht. Als straks de laatste planten zijn gepoot, krijgen ze gezelschap van wat meer kleur. Die plantjes zullen worden bewaterd met regenwater dat in de vijver wordt verzameld. De stenen daarin zijn niet ingevlogen maar afkomstig uit de naburige Maas.

De duurzame visie op het park is door de opdrachtgevers - de regio Venlo en de Nederlandse Tuinbouwraad - en de bouwers samen met Cradle to cradle-grondlegger William McDonough vastgelegd in de zogenoemde Venlo-principes. Respect voor het bestaande landschap is daar van een belangrijk onderdeel.

Lobbezoo: "In plaats van met een shovel alle bomen plat te bulldozeren, hebben we de verschillende expositieterreinen bewust aangelegd op plekken waar vroeger akkerland was. Hierdoor konden de dennen die ooit zijn aangeplant om stammetjes te leveren voor het stutten van de Limburgse mijnen, blijven staan. Die bomen zijn bosbouwkundig niet zo interessant, maar ze vertellen een verhaal."

Behalve de dennebomen zijn er op het park meer sporen uit het verleden van de streek te vinden. Zo liggen er twintig oude grafheuvels en zijn oude handelsroutes en veekralen in het landschap te herkennen. Hier werden vroeger de schapen samengebracht om geschoren te worden. Die historische plekken zijn gemarkeerd met interactieve informatiezuilen. Vanuit een gerestaureerde oude boerderij wordt ook een cultuurhistorische wandeling over het terrein georganiseerd.

De omgeving van Venlo heeft van oudsher een land- en tuinbouwfunctie gehad; de organisatie hoopt dan ook dat het in huis halen van de Floriade de tuinbouw in de streek en daarmee de werkgelegenheid een extra duw in de rug zal geven. Lobbezoo: "We ontwikkelen hier niet een evenemententerrein, maar een groen bedrijventerrein waarvan de Floriade de eerste gebruiker is." Het ligt in de bedoeling dat duurzame ondernemers hun intrek nemen in de gebouwen op het terrein als de tuinbouwtentoonstelling is afgelopen.

Of er in deze tijden waarin veel bedrijventerreinen leegstaan veel kantoorbehoeftige groene ondernemers zijn, is nog even de vraag. Lobbezoo is optimistisch: "In Villa Flora, een van de iconische gebouwen op het terrein, zijn in elk geval al een paar kantoorruimtes verhuurd, onder andere aan een stichting die kinderen kennis wil bijbrengen over waar ons eten vandaan komt."

Naast het terrein is overigens al een 'groene' ondernemer actief. Bezoekers van de Floriade hebben zicht op de velden van een plaatselijke akkerbouwer. "Die boer kwam ons laatst melden dat hij van plan was om daar wortels en aardappels te verbouwen", vertelt de projectmanager. 'Het zou natuurlijk voor de bezoekers wel leuker zijn als er koeien op die grond liepen', zei hij. Als wij hem daar een vergoeding voor zouden betalen, dan wilde hij die er wel op zetten."

Om vanaf de ingang bij Villa Flora te komen, moet de bezoeker langs een bospad. Het asfalt op het pad wordt af en toe onderbroken door rasters met daaronder zand. "Dat zijn mierenoversteekplaatsen", legt Lobbezoo uit. "In dit deel van het bos zitten beschermde rode bosmieren. Om te zorgen dat ze aan de overkant van het pad voedsel kunnen zoeken, hebben we deze gangen aangelegd." Mierentunnels waren geen oplossing geweest. De ijverige diertjes zijn namelijk nogal kieskeurig. "Ze lopen alleen over schraal zand en moeten daarbij daglicht hebben."

Eenmaal aangekomen bij het grote glazen Villa Flora, van de hand van architect Jón Kristinsson, is de duidelijke verwijzing naar de tuinbouw die op het terrein in het zonnetje wordt gezet, niet te missen. In het glazen gebouw, dat nog het meest op een grote kas lijkt, zijn veel energiebesparende foefjes toegepast waaronder warmtewisselaars die de zonnewarmte opvangen. 's Zomers blijft het pand hierdoor koel en 's winters kan die opgeslagen warmte weer worden gebruikt om de ruimte te verwarmen.

Samen met de Innova-toren aan de A73 die Jo Coenen in opdracht van de provincie Limburg ontwierp, is het gebouw een van de meest in het oog springende bouwwerken van de Floriade. "Wat de Euromast was voor de Rotterdamse Floriade, wordt dit voor Venlo", voorspelt Lobbezoo.

Wat lieten eerdere Floriades na?
Nederland is bij uitstek een tuinbouwland. Het is dus geen wonder dat Nederland een wereldtuinbouwtentoonstelling organiseert. Sinds 1960 wordt de Floriade elke tien jaar ergens in Nederland gehouden. De eerste keer was in Rotterdam. De Euromast werd speciaal voor deze Floriade gebouwd opdat de bezoekers het park en de skyline van de stad konden bewonderen.

Het toen nog nieuwe Amstelpark en het Beatrixpark waren onderdeel van de Floriade die in 1972 in Amsterdam plaatsvond. In 1982 was Amsterdam wederom gastheer, ditmaal koos de organisatie voor Amsterdam-Zuid-Oost. Na afloop van deze tentoonstelling werden bijna alle toevoegingen verwijderd, een eenvoudig stadspark, het Gaasperpark, bleef over. Enkele bijzondere bomen in het park waaronder de moerascipres, mammoetboom en de pindakaasboom, herinneren nog wel aan de tentoonstelling.

Bij de Floriade van Zoetermeer in 1992 was meteen al duidelijk wat er daarna met het park moest gebeuren: de aanleg van de woonwijk Rokkeveen-West. Dit was van grote invloed op de aanleg van het terrein.

De Spotter's Hill was een belangrijke blikvanger van de Floriade die in 2002 in Haarlem werd gehouden. Deze dertig meter hoge piramide is nu één geheel geworden met de Groene Weelde en het Haarlemmermeerse Bos.

Voor 1960 werden in Nederland ook al floratentoonstellingen gehouden. In het wandelbos Groenendaal bij Heemstede herinneren een paviljoen en verwilderde narcissen en hyacinten aan de bloemententoonstelling van 1953.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden