En gelovigen, worden die nog beschermd?

Het opkomen voor het recht op vrije meningsuiting is goed, maar in de Nederlandse rechtsorde overbodig. Kunstenaars en theologen zijn daar wellicht niet van op de hoogte, maar de Grondwet en het Europees Verdrag voor de Rechten van de mens garanderen allang voldoende vrijheid van meningsuiting. De rechter legt deze bepalingen zo ruim uit dat ook in het publieke debat gedane uitlatingen worden beschermd die schokkend, verontrustend of grievend zijn. Reden voor dit standpunt is dat in een democratische samenleving een open discussie moet kunnen plaatsvinden. De vrijheid van meningsuiting verdient veel bescherming omdat het een van de fundamenten van de democratische rechtsstaat is, aldus de rechter. De bescherming van dit grondrecht geldt dus voor gelovigen en ongelovigen, kunstenaars en opiniemakers. Het manifest zegt in dit opzicht niets nieuws.

Wat vervolgens opvalt, is dat de auteurs de vrijheid van meningsuiting alleen voor bepaalde groepen lijken te reserveren. Ze hebben alleen oog voor de vele vrijzinnige kunstenaars en antiautoritaire opiniemakers die Nederland rijk is. Zij dienen beschermd te worden en moeten hun zegje onbekommerd kunnen doen. We moeten echter goed beseffen dat de bescherming van het vrije woord geldt voor zowel vrijzinnige secularisten als orthodoxe gelovigen. Beide groepen kunnen hun mening vrijelijk uiten in onze rechtsorde – uiteraard binnen de grenzen van de wet. Pim Fortuyn mocht de islam een ’achterlijke religie’ noemen en imam El Moumni homoseksualiteit een ’ziekte’.

Nederland is een veelkleurig land, en dat betekent dat de verschillende groepen tegen een stootje moeten kunnen. Het risico bestaat dat groeperingen gekwetst worden. De reacties op de pauselijke uitspraken demonstreren dat weer eens. De mogelijkheid gekrenkt te worden, is inherent aan het leven in een pluriforme samenleving. Als kwetsen volledig wordt verboden, moet men voortdurend op zijn tellen passen: ’Is deze uitlating niet beledigend voor die minderheidsgroepering?’’Krijg ik bij die opmerking misschien te maken met een strafrechtelijke vervolging?’ Dat zou het begin van het einde zijn van ieder vruchtbaar maatschappelijk debat.

Kwetsen is in beginsel juridisch geoorloofd. Dit betekent echter niet dat de vrijheid van meningsuiting een oproep tot kwetsen is. Dat zou een miskenning van de betekenis van dit grondrecht zijn. Kwetsen mag geen doel op zich zijn, hooguit een vervelend en afkeurenswaardig neveneffect van een bepaalde uitlating.Hier had het manifest, en ook Van der Deijl, terughoudender moeten zijn. Het recht op spotten wordt nu wel erg opgehemeld. Het manifest stapt heen over het feit dat woorden mensen kunnen kapotmaken en groepen kunnen vernederen.Dit komt doordat de schrijvers te veel vertrouwen in de bevrijdende kracht van het woord hebben. Het woord emancipeert. Punt.

Dat is naïef. Woorden maken meer kapot dan ons lief is, ook in het publieke debat. Sommige groepen zijn nu eenmaal minder weerbaar.Frappant is dat het manifest dat erkent: er zijn inderdaad ’zwakkeren onder ons: vrouwen, homo’s, etnische minderheden en geloofsafvalligen’ (dus niet: gelovigen!). De opiniemakers en kunstenaars moeten hier soms voor in de bres springen. Het manifest rept dus met geen woord over een ruimhartige bescherming van gelovigen. Mogelijk kwetsende uitlatingen bijvoorbeeld over de afkeuring van homoseksualiteit worden niet genoemd. Als de auteurs consequent waren geweest, waren ze ook voor deze – ’bevrijdende’ – woorden opgekomen.

Het manifest heeft gelijk: de vrijheid van meningsuiting is ’on-onderhandelbaar’.Tegelijk moeten we beseffen waarvoor we dit recht hebben.Niet om te kwetsen, maar om op een constructieve wijze met elkaar verder te komen. Meer nadruk op verantwoordelijk en prudent gebruik van dit grondrecht was in dit manifest op zijn plaats geweest.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden