En ditmaal wordt Jezus als radicale profeet neergezet

Paul Verhoeven heeft het geld bij elkaar om het leven van Jezus te verfilmen. Al in de geluidloze beginjaren van het medium wierpen cineasten zich op de evangeliën.

Film was nog een piepjong medium toen Ferdinand Zecca in de eerste jaren van de twintigste eeuw 'The life and passion of Jesus Christ' schoot. Voor zijn beeldtaal putte de regisseur rechtstreeks uit de kunstgeschiedenis. Nogal wat scènes lijken tot leven gekomen schilderijen en gravures. 'Het laatste avondmaal' van Leonardo da Vinci gaat plotseling bewegen, net als de Bijbelillustraties van Gustave Doré.

Zecca paste ook de wetten van het toneel toe. Zijn acteurs deden hun ervaring op de planken op. In 'The life and passion of Jesus Christ' speelden ze ook voor geschilderde decors.

Hoe anders was dat in 'From the manger to the cross' van Sidney Olcott uit 1912, waarvoor een complete crew naar het Midden-Oosten reisde. Na een boottocht van maanden werd bij de piramides in Gizeh de eerste scène gedraaid: de vlucht naar Egypte.

Olcott filmde daarna op zo'n beetje alle bijbelse plekken: in Jeruzalem, Nazareth en bij het Meer van Tiberias. Het Palestina van destijds, nog onderdeel van het Ottomaanse Rijk, leek een plaatjesboek. Waar de werkelijkheid niets of te weinig te bieden had, bood een provisorische studio onder de muren van Jeruzalem uitkomst. Hitte, overvallen en het ontbreken van elektriciteit in de Heilige Stad stonden een bioscoopsucces niet in de weg.

Merkwaardig genoeg moest de Jezus nog gevonden worden, toen de makers al in het Heilige Land waren. Veel acteurs durfden de rol niet aan. De Brit Robert Henderson-Bland durfde wel. Tegen het einde van de opnames begon zijn vereenzelviging met Christus ietwat bedenkelijke trekjes te krijgen. Hij kreeg, zou hij later optekenen, een verheven gevoel en leek geen aardse beperkingen meer te kennen. Dat Henderson-Bland daarna als kapitein vier jaar verschrikkingen van de Eerste Wereldoorlog overleefde, weet hij ook aan de speciale bescherming die Jezus hem gaf.

In een van de volgende grote Jezusverfilmingen, 'The king of kings' (1927) domineerde weer gewoon het studiowerk. Decorstukken die het Heilige Land moesten suggereren deden later dienst in 'King Kong' en 'Gone with the wind'. Regisseur Cecil B. DeMille hield aan 'The king of kings' een reputatie als maker van spektakelfilms over. Hij zou onder meer nog 'Cleopatra'. 'Samson and Delilah' en zijn laatste en meest succesvolle epos 'The ten commandments' (1956) afleveren.

Bij 'The king of kings' ging DeMille zo ver dat hij in contracten liet vastleggen dat meespelende acteurs zich vijf jaar lang zouden onthouden van onchristelijke activiteiten. Daaronder vielen onder meer gokken, kaartspel, zwemmen en rijden in open auto's. Maar de werkelijkheid bleek stukken lastiger te regisseren dan de film. De vertolker van Jezus had nog tijdens de opnames een onverkwikkelijke affaire. De actrice die Maria neerzette, ging kort daarna scheiden.

'The king of kings' markeerde zo ongeveer het einde van de stomme film. Volgende Jezussen hadden een stem. Rond veel van de latere films hing wat rellerigs: 'Il vangelo secondo Matteo' (1964) had regisseur Pier Paolo Pasolini met communistische sympathieën en zijn gewone-mensencast, 'Jesus Christ Superstar' (1973) het nogal hippe jasje, Monty Pythons 'Life of Brian' de satire, Martin Scorceses 'The last temptation of the Christ' (1989) een kruizen makende en mannen zoende Messias die ook nog eens een liefdesscène had met Maria Magdalena, en Mel Gibsons 'The passion of the Christ' (2004) bood een overdaad aan bloed en geweld.

Paul Verhoeven heeft een naam hoog te houden als controversieel filmer. In het boek dat hij met Rob van Scheers schreef over de Christusfiguur komt de cineast op basis van jarenlang onderzoek tot de conclusie dat Jezus niet de zoon van God is, maar is geboren uit de verkrachting van zijn moeder door een Romeinse soldaat. Ook zou Jezus van Nazareth een radicale profeet zijn geweest die de hemel op aarde had willen vinden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden