'En de nieuwe kampioen is...Fritz $$$'

Het NK schaken dat morgen in Rotterdam begint, heeft een opmerkelijke deelnemer: de schaakcomputer Fritz $$$. De schakers van vlees en bloed hebben hun zo hun bedenkingen. Paul van der Sterren laat de partij met Fritz $$$ aan zich voorbijgaan. ,,De schaakbond verkoopt zijn ziel aan de duivel.''

Eric Hornstra

Zoals zovele sportevenementen heeft elk schaaktoernooi zijn openingsceremonie en prijsuitreiking. Aan de opmaat voor zo'n meerkamp -met performances, dansers of wat dies meer zij- valt doorgaans meer plezier te beleven dan aan de verdeling van het verdiende geld. Tot nu toe, althans. Bij de ontknoping van het Nederlands kampioenschap schaken kan alles anders zijn.

Als op 19 mei de laatste ronde van het toernooi in Rotterdam er op zit, zou zich zomaar het volgende wonderlijke schouwspel kunnen afspelen:

Na het knopje van de microfoon te hebben beroerd, neemt de voorzitter van de organisatie het woord. ,,Wil de winnaar van het NK schaken nu naar voren komen'', zegt hij. Enkele meters verder wordt een karretje met instrumentarium in beweging gezet, waarachter een paar medewerkers druk met kabels in de weer zijn. Als het wagentje pal naast de katheder zijn eindpunt vindt, trekt de voorzitter een trots gezicht. ,,Dames en heren'', vervolgt hij op plechtige toon, ,,een applaus voor de nieuwe kampioen Fritz.'' Fritz wie? Fritz $$$! ,,Een waardig kampioen'', vindt de spreker, ,,hij heeft immers betere hash-tables dan Loek van Wely en een hardere schijf dan John van der Wiel.

Rijkdom aan fantasie geldt in de schaakwereld als een deugd, zo goed als rekenkracht achter het bord een plus betekent. Fantasie kon de Nederlandse schaakbond dit voorjaar niet ontzegd worden, toen ze besloot een computer aan het nationaal kampioenschap mee te laten doen. Met het rekenwerk was het heel wat slechter gesteld. Het bestuur had immers op haar vingers kunnen natellen dat ze zich met deze keuze onsterfelijk belachelijk zou maken.

Het eerste signaal dat het eerste nationale kampioenschap in de nieuwe eeuw geen glad verloop zou hebben, volgde na de ingelaste persconferentie over Fritz $$$. Paul van der Sterren, een van de deelnemers, kondigde aan een nul te accepteren om de computer te kunnen negeren.

Vanaf dat moment stond de Amstelvener symbool voor het verzet tegen het NK nieuwe stijl. ,,Dat ik in het centrum van de publiciteit ben beland, is onbedoeld'', nuanceert Paul van der Sterren. ,,Ik zie het omgekeerd; ik doe eigenlijk niets bijzonders. Het is de KNSB die, om het prijzengeld omhoog te krijgen, de boel op stelten heeft gezet. Na mijn onmiddellijke weigering om tegen de computer te spelen, heb ik in een later gesprek geprobeerd Sytze Faber (bestuurslid Topschaak) te overreden.

'Dit is een absurd idee, je verkoopt je ziel aan de duivel' heb ik hem gezegd. Ik merkte echter dat hij het plan dwars tegen de stroom wilde doorzetten.''

Van der Sterren overwoog aanvankelijk zelfs zich helemaal uit het toernooi terug te trekken. ,,Maar in dat geval zou ik mezelf hebben gedupeerd en het bestuur van een dilemma hebben bevrijd. Het ongenoegen bij een grote groep schakers -ook de gewone clubschakers- heeft me steun gegeven om vol te houden, dat wil zeggen: spelen tegen de andere tien deelnemers en wegblijven uit de speelzaal op de dag dat Fritz mijn tegenstander is.''

De bezwaren van Paul van der Sterren spitsen zich toe op twee punten. ,,Allereerst hoort een computer niet thuis op een kampioenschap voor mensen. Een Nederlandse titelstrijd hoort te bepalen wie Nederlands beste schaker is, dat gebeurt nu niet. Het uitsluiten van de Bosniërs Sokolov en Nikolic maakt de kwestie voor mij extra wrang. Zij worden als buitenlander afgevoerd, terwijl een Duits schaakprogramma via de achterdeur toegang krijgt.''

Die sluiproute is de tweede kwestie waar de Amstelvener zich aan ergert. ,,Wat hier gebeurt is dat een deelnemer zich inkoopt in het kampioenschap. Men is bezweken voor 70000 gulden extra prijzengeld.''

Het schaken tegen een computer is een heel andere discipline dan de strijd van mens tegen mens, vindt Van der Sterren. ,,Ik ben geen principiële tegenstander van het spelen tegen de computer. Wel vind ik computerschaak een verarming van de sport. Onder schaken versta ik een strijd tussen twee mensen, twee karakters, twee zenuwstellen, twee hersenkwabben. Het creatieve element komt voort uit die ontmoeting en ook voor de mensen van buiten is dat het aansprekende; het drama van een krachtmeting tussen twee mensen.''

,,Net als bij de strijd tussen Kasparov en Deep Blue -die mij als liefhebber overigens op geen enkele manier wist te boeien- wordt er bij dit kampioenschap gespeculeerd op de publiciteit. Een computer als deelnemer; zoiets vult de krantenkolommen. Ik vind dat een gevaarlijke gedachtengang. Negatieve publiciteit is niet per definitie slecht voor de sport, maar dit is wel erg negatief.''

De commentaren logen er de laatste weken inderdaad niet om. Op het internet werd een speciale homepage (www.schaakprotest.nl) aan het thema gewijd en in artikelen krijgt bestuurslid Faber ongevraagd de meest fantastische publicitaire tips voor volgend jaar. ,,Kies voor een hond'', suggereert Hans Ree in NRC Handelsblad. ,,Waarom geen tulp'', oppert Tim Krabbé op zijn homepage. ,,Die kan net als Fritz niet schaken.''

,,Het valt aan te nemen dat dit NK sportief gezien behoorlijk in de soep zal lopen'', besluit Van der Sterren. ,,Ik acht het mogelijk dat meer spelers zich tijdens het toernooi teweer stellen. Zo is het mogelijk dat enkele collega's een paar zetten doen en dan alsnog opgeven. In dat geval strijken ze wel de wedstrijdpremie op. De eindstand zal sowieso incorrect zijn, omdat ik met een nul begin. Als er nog meer bijkomen, is elke sportieve redelijkheid weg. Ik zal daar persoonlijk niet om rouwen. Het is de consequentie van wat de KNSB aan het doen is.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden