En de energie-Oscar gaat naar....

Hoe zorg je dat burgers en bedrijven op eenvoudige wijze meer energie kunnen besparen? Begin een duurzaamheidswedstrijd en beloon de beste innovatie met 100.000 euro. Vijf finalisten.

JOOP BOUMA

Er deden ruim honderd teams mee aan de eerste duurzame innovatiecompetitie die de stichting Doen opzette. Ruim honderd inzendingen, dat is veel. Het prijzengeld is dan ook de moeite: de winnaar krijgt 100.000 euro. Om in het eigen product te steken.

Begin deze maand eindigde de inzendtermijn. Vandaag worden de vijf finalisten bekendgemaakt op deze pagina, in willekeurige volgorde. De jury velt op 10 maart haar oordeel.

De opdracht was: bedenk een Nederlandse innovatie waarmee consumenten en bedrijven eenvoudig energie kunnen besparen. De stichting Doen ondersteunt ruim tien jaar met geld uit de Nationale Postcode Loterij initiatieven op het gebied van duurzame energie in binnen- en buitenland. Een kleine zeventig initiatieven zijn er tot dusver gesteund. Bij elkaar geteld hebben die projecten een CO2-besparing behaald van ruim 1,5 miljoen ton, becijferde onderzoeksbureau Ecorys in 2015.

Dat bureau kwam vorig jaar ook tot de conclusie dat de innovatie op het gebied van energiebesparing in Nederland achterblijft. Vandaar het plan voor de competitie Doen Energie(s)topper. "We willen de energiebesparingssector aanjagen", zegt Daphne Pit, programmamanager duurzame energie bij stichting Doen.

undefined

1. SpeedComfort, ventilator voor de radiator

Zo klein en zo bescheiden, en toch moet de radiatorventilator van SpeedComfort 30 procent gasbesparing opleveren. Met magneten worden de ventilatoren onder een radiator geklikt. Ze gaan automatisch draaien als het water in de radiator 35 graden of meer wordt. De stille ventilatoren zorgen er voor dat de warmte sneller wordt afgegeven aan de ruimte. Daardoor kan de watertemperatuur in de ketel een stuk lager worden afgesteld.

Het apparaatje is nagenoeg op de markt. "Deze week zijn we begonnen met de productie", zegt Pieter van der Ploeg (61), één van de mensen achter SpeedComfort. Die montage gebeurt in Ede bij een bedrijf, waar mensen werken die wat moeilijker passend werk kunnen vinden. "De eerste paar honderd exemplaren zijn klaar. Ze worden de komende weken uitgeleverd aan mensen die ze al hebben besteld. We willen wel dat het product helemaal deugt. De behuizing is gemaakt van biobased materiaal, er komen geen fossiele grondstoffen aan te pas."

Onlangs is een praktijktest gedaan in een huurwoning. "De bewoners hadden de keteltemperatuur altijd op 80 graden staan en de thermostaat op 21 graden en ze droegen toch altijd een vest of trui in de woonkamer omdat het er net niet warm genoeg werd. We hebben toen vier SpeedComforts in serie onder een radiator geplaatst. De thermostaat kon voortaan op 19 graden en de keteltemperatuur naar 60 graden. De mensen zaten in hun T-shirt in de woonkamer." Waarmee hij maar wil zeggen: dat ding verkoopt zichzelf.

undefined

2. Nerdalize, dataserver verwarmt woonkamer

De gedachte achter het project is simpel: bij dataservers in grote bedrijven gaat de helft van het totale energiegebruik op aan koeling van de apparatuur. Dat is niet bijster slim, je zou die warmte moeten benutten, vond Florian Schneider (29). Hij ontwikkelde de Nerdalize, een dataserver, die eruitziet als een radiator en dat in feite ook is.

In de bak zitten beveiligde servers die voor bedrijven draaien, maar intussen hun warmte afgeven aan de ruimte, waarin de Nerdalize staat. De data komt via snelle glasvezelverbinding in het systeem, want je hebt wat extra bandbreedte nodig om de data te kunnen uitwisselen. De bewoner merkt zelf niets van het dataverkeer, behalve dan dat het apparaat gratis warmte afgeeft.

"Het concept is eenvoudig", zegt Schneider. Maar de uitwerking van het idee was toch wat ingewikkelder. Afgelopen jaar zijn er in samenwerking met energiebedrijf Eneco vijf woningen uitgerust met een proefopstelling. Schneider: "Het gaat goed, we hebben onze doelen gehaald. De mensen bij wie de pilot is gehouden, wilden de Nerdalize niet meer kwijt. Dat zegt wel wat."

Eén e-radiator van Nerdalize kan in beginsel een kilowatt aan warmte afgeven, genoeg om een flinke woonkamer mee warm te houden. Belangstelling is er volop van bedrijven, zegt Schneider. Qua duurzaamheid snijdt het mes aan twee kanten: huishoudens gebruiken minder energie en bedrijven hoeven minder geld (en dus energie) te steken in gekoelde server-installaties.

undefined

3. Senergine, van geluid warmte maken (en koelte)

Dit wordt een moeilijk stukje, Michiel Hartman (44) weet er alles van. Hartman ontwikkelde een thermisch akoestische warmtepomp. Van dit idee werd al in 2008 door Energieonderzoek Centrum Nederland een prototype gemaakt, maar het apparaat verdween in een kast. "Men zag er geen brood in." Nu wel, ECN werkt mee aan het project van Hartman.

De Senergine is eigenlijk een eenvoudige warmtepomp, hoewel... eenvoudig? "De techniek binnenin is nog verrekte ingewikkeld." De Senergine werkt volgens het thermisch akoestische principe, legt Hartman uit. In het systeem zit helium onder hoge druk. In het apparaat (dat overigens fluisterstil is) wordt een geluidsgolf opgewekt. Door de geluidsgolf ontstaat op plaatsen met hoge druk een hoge temperatuur en op plaatsen met lage druk een lage temperatuur. Door op die plaatsen warmtewisselaren te plaatsen kan warmte van een lage temperatuur naar een hoge temperatuur worden gebracht.

Lucht onder druk wordt warmer, iedere fietser weet dat. Bij het oppompen van een fietsband wordt het ventiel warm. Dus: zodra de lucht in de Hartmans warmtepomp onder druk komt, geeft het apparaat warmte af. Omgekeerd, als de druk daalt en de lucht afkoelt, kan het apparaat werken als een koeling, doordat het warmte aan de omgevingslucht onttrekt. Vooral bij oudere woningen kan Senergine een oplossing zijn , zegt Hartman, omdat het systeem lucht van buiten aanzuigt, wat meteen zorgt voor ventilatie.

Hartman verwacht dat bij grotere productie de kosten flink omlaag kunnen en er fors bespaard wordt op de CO2-uitstoot van verwarmingsinstallaties. Het kan nog een jaar of twee duren voordat het apparaat op de markt komt. "Maar dan kun je 'm in één tot drie jaar terugverdienen."

undefined

4. EnergyParty, Haagse besparingsfeestjes

Hoe krijg je de bewoners van oudere woningen in een grote stad aan de energiebesparing? Je bouwt een feestje in de buurt. Marco van Steekelenburg en Alexander van de Beek doen dat, ze organiseren energiefeestjes in Den Haag. Met financiële steun van de gemeente hebben ze in buurten inmiddels meer dan honderd EnergyParty's opgezet. Van Steekelenburg: "Wij streven naar een groen Den Haag, naar een duurzame wereld. Alleen, hoe bereik je dat?" De twee denken dat ze een bruikbaar antwoord hebben. Ze halen buurtbewoners bij elkaar, bespreken op speelse manier hun individuele energiegebruik en geven pasklare adviezen om te besparen.

"We hebben het concept drie jaar geleden ontwikkeld. Het is een programma van twee uur waarin we het energiegebruik bespreken. Mensen nemen hun eigen verbruikscijfers mee. We hebben een methode ontwikkeld, zodat deelnemers het verbruik onderling kunnen vergelijken. Dan ga je de verschillen zien. We maken inzichtelijk wat het gas- en elektriciteitsverbruik is. Dat werkt heel goed."

De feestjes worden bij mensen thuis gegeven. De gastvrouw of -heer nodigt vijf tot zes buren of vrienden uit. "We hebben kaartenbakken met mogelijke maatregelen om het verbruik terug te dringen. Die bespreken we dan. En we verwijzen mensen naar lokale leveranciers als er iets in een woning moet worden aangepast."

Volgens Van Steekelenburg en Van de Beek is het concept rijp voor landelijke uitrol. "We denken dat dit een prachtidee is om ook elders in Nederland toe te passen."

undefined

5. PowerWindow, helder glas dat stroom opwekt

Vooraf even dit, zeggen Willem Kesteloo en Ferdinand Grapperhaus: "Wij zijn de eersten ter wereld die coating hebben ontwikkeld voor glazen ramen, waarmee elektriciteit wordt opgewekt, zonder dat dit gevolgen heeft voor de transparantie van het glas". Laat dit gezegd zijn.

Op meer plaatsen in de wereld wordt gewerkt aan folies en coating om stroom op te wekken via vensterglas of gevelplaten. Maar in al die andere gevallen leidt de coating tot minder transparantie van het glas.

Voor hun PowerWindow wordt de coating in de fabriek aan de binnenzijde van het dubbelglas aangebracht. Zonlicht wordt via die coating naar zonnecel-strips gevoerd, die in de kozijnen van het venster zijn weggewerkt. En daar wordt het licht omgezet in elektriciteit. Straks steek je dus de oplader van je telefoon in een usb-contact van het raamkozijn.

"Dit is extreem duurzaam en het systeem doet geen afbreuk aan de transparantie van het glas", zeggen Kesteloo en Grapperhaus. Op dit moment wordt met partners gewerkt aan een proefopstelling voor een raam van 50 bij 50 centimeter. Tot dusver hebben de twee hun vinding alleen nog in het lab getoetst in een mini-raampje van 5 bij 5 centimeter. Ze denken dat de PowerWindow uiteindelijk 20 tot 25 watt per vierkante meter glasoppervlak kan opwekken. Zonnepanelen kunnen weliswaar zeven keer zoveel opwekken, maar die zijn dan ook tien keer zo duur, merken beiden op. Ze zijn in overleg met de bouw- en glassector over de mogelijkheden.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden