En de doorslag geeft...

De presidentsverkiezingen in de VS lijken vannacht spannend te worden.

Ohio

Er zijn nog elf sleutelstaten over, maar de belangrijkste daarvan is Ohio. De reden is dat Obama al zeker is van zoveel kiesmannen, dat allerlei combinaties van sleutelstaten voldoende kiesmannen binnenhalen. Romney maakt maar in enkele sleutelstaten redelijke kans, en die geven hem niet genoeg kiesmannen als hij niet in elk geval Ohio wint.

Enthousiasme

De verering die Obama vier jaar geleden ten deel viel, komt niet meer terug. Daar staat tegenover dat Romney tijdens de voorverkiezingen de ene na de andere kandidaat korte tijd veel populairder zag worden dan hij. Het was symptomatisch voor de twijfel bij veel Republikeinen of hij wel rechts genoeg is.

Echtelijke druk

Van de vrouwen steunt 44 procent Romney, 52 procent Obama. Bij de mannen is het andersom. Een gelijkspel, zou je denken, maar dat is niet zo. Stellen waarvan de politieke voorkeur verschilt, proberen het eens te worden. En het vaakst overtuigt daarbij de man de vrouw. Tenzij de vrouw de verkiezing belangrijker vindt. Vandaar dat Obama het vaak over vrouwenrechten heeft.

Demografie

Vier jaar geleden had John McCain de steun van 55 procent van de blanken. Bij Romney is dat 60 procent. Maar verhoudingsgewijs zijn er nu minder blanken in de VS, en dat zet zich de komende jaren voort. In het weekblad National Journal zegt de Republikeinse veteraan Mike Murphy over zijn partij: "Soms denk ik dat ze hun campagne voeren in een Amerika dat demografisch gesproken niet meer bestaat."

Kieswetten

In tientallen staten zijn met Republikeinse steun wetten aangenomen die een identiteitsbewijs met foto verplicht stellen om te mogen stemmen. In de praktijk hebben veel Amerikanen dat niet, en dan vooral jongeren en armen, die doorgaans Democratisch stemmen. In een aantal gevallen heeft de rechter zulke wetten daarom buiten werking gesteld, onder andere in Ohio.

Schelden

Je plannen voor vier jaar uitleggen is mooi en aardig, maar je tegenstander in een tv-spot of campagnespeech als dom of slecht afschilderen, helpt veel meer. Obama begon daar in sleutelstaten als Ohio heel vroeg mee, waardoor de kiezers al een slechte indruk van Romney hadden toen die eindelijk de nominatie kreeg en zijn eigen tv-spots kon gaan uitzenden.

Olie- en kolengeld

Klimaatverandering is tijdens de campagne nauwelijks aan de orde geweest, zelfs niet nadat een zeldzame storm New York en omstreken trof. Maar door te hameren op duurzame energie verzekert Obama Amerikanen die hier bezorgd over zijn, dat hij aan hun kant staat. De grote energiemaatschappijen snappen dat ook, en besteedden dit jaar zo'n 120 miljoen euro aan tv-advertenties tegen zijn beleid.

Jongeren

Obama heeft de naam dat hij de jongeren in zijn zak heeft, maar dat is maar gedeeltelijk zo. De helft van de jongeren tussen 18 en 29 jaar heeft nooit een universiteit of HBO-instelling van binnen gezien, en die groep heeft geen binding met enige partij. Door de nog steeds hoge werkloosheid zijn zij de laatste jaren sceptischer geworden over Obama. Beide partijen proberen hen te bereiken via sociale media.

Joden in Florida

Wie een kleine groep in een sleutelstaat overtuigt, wint daardoor wellicht die staat en het presidentschap. Joden zijn doorgaans op de hand van Democraten, maar de Joden in Florida zijn relatief oud en welgesteld, en het zijn er een half miljoen, 3,5 procent van de bevolking. Casino-magnaat Sheldon Adelson (ook eigenaar van de Israëlische krant Israel HaYom) heeft er 5 miljoen euro uitgegeven aan tv-spots en billboards: 'Obama... Oy Vey!!' (Jiddisch voor Ach wee).

SuperPACs

Geld geven aan een campagne mag niet onbeperkt. Maar sinds een uitspraak van het Hooggerechtshof in 2010 mag je aan een 'SuperPAC', een bepaald soort actiecomité, geven wat je wilt, en dat comité mag vervolgens campagne voeren, zo lang het daarover maar niet overlegt met een kandidaat. Sindsdien tasten bedrijven en vooral individuele miljonairs diep in de buidel. In het begin profiteerden vooral de Republikeinen daarvan, later kwamen de Democraten financieel gesproken langszij.

De Libertaire Partij

Bij elke verkiezing doen in de schaduw van Democraten en Republikeinen ook kansloze kandidaten van andere partijen mee. Als Obama en Romney elkaar in een staat in evenwicht houden, kan een derde kandidaat net genoeg stemmen bij een van beiden weghalen om de ander de overwinning te schenken. Romney moet in dat geval het meest vrezen, en wel van Gary Johnson van de Libertaire Partij.

De Latino's

Staten waar veel Amerikanen van Latijns-Amerikaanse afkomst wonen, zouden het jachtterrein moeten zijn van de Republikeinen: Latino's zijn katholiek, conservatief, ondernemend. En hun aandeel in het kiezersbestand stijgt. Maar de Republikeinen, ook Romney, beloven hun blanke kiezers strenge maatregelen tegen illegale immigranten, en dat drijft de Latino's naar de Democraten. De helft van hen keurt ondertussen bovendien het homohuwelijk niet meer af.

Orkaan Sandy

Dagenlang zagen de kiezers president Obama niet campagnevoeren, maar het land door een natuurramp loodsen, ambtenaren bevelend snel de knopen door te hakken en in New Jersey getroffenen troostend onder goedkeurend geknik van de gouverneur, de - nota bene - Republikeinse coryfee gouverneur Chris Christie. In een peiling zei 77 procent van de Amerikanen dat hij goed bezig was.

Het verlamde Congres

Vier jaar lang beloofden de Republikeinen het land dat ze van Obama een 'president van één termijn' zouden maken. De laatste twee jaar hadden ze genoeg zetels in het Congres om de meeste van zijn voorstellen te blokkeren. Of de Democraten dat bij een overwinning van Romney met gelijke munt zullen terugbetalen is niet zeker. In peilingen zegt 47 procent van de ondervraagden dat Romney zaken kan doen met het Congres, slechts 37 procent zegt dat over Obama.

Bill Clinton

De oud-president wist op de conventie in Charlotte beter uit te leggen wat er mis was met Romneys voorstellen dan Obama zelf. En dat bleef hij doen in alle sleutelstaten. Volgens hoogleraar politicologie James Thurber van de American University is de prijs die Obama daarvoor moet betalen zijn steun voor de kandidatuur van Hillary Clinton in 2016. Die laatste zou trouwens Romney vandaag met 51om 45 procent verslaan.

De benzineprijs

De Amerikaanse president heeft weinig invloed op de marktprijzen voor ruwe olie of benzine, maar dat belette Romney niet om Obama er de schuld van te geven toen een gallon (3,8 liter) richting de 4 dollar ging. Hij zou te weinig boorvergunningen hebben afgegeven. Hoe dan ook daalt het humeur van de Amerikaan onmiddellijk als de benzineprijs stijgt, en dat is slecht voor de zittende president. Gisteren kostte een gallon gemiddeld 3,50 dollar.

Geluk

Eigenlijk zou een president bij een werkloosheid van rond de 8 procent machteloos moeten toezien hoe zijn tegenstander de buit binnenhaalt. Maar telkens wanneer Romney gehoor leek te krijgen met kritiek op het economische beleid, gebeurde er weer iets dat de aandacht van het land afleidde: een ongelukkige uitspraak op een uitgelekte video, of een orkaan. En sinds eind september staat de werkloosheid net onder die 8 procent.

Occupy

Het had een landelijke storm kunnen worden die de gevestigde politieke structuren omver blies. In plaats daarvan kwam de Occupy Wall Street beweging niet verder dan amusant anarchisme. En toch, schrijft hoogleraar journalistiek Todd Gitlin van de Columbia Universiteit in New York: het hele land weet nu wat je bedoelt met 'de één procent'. De persoonlijke aanvallen van Obama op de rijkaard Romney hebben er aan effectiviteit door gewonnen, denkt hij.

Evangelische christenen

Het mormoonse geloof van Mitt Romney had vele evangelische christenen ervan kunnen weerhouden op hem te stemmen, omdat ze hem niet als christen zien. Maar daar is voorlopig niets van te merken. En op de valreep heeft de stokoude dominee Billy Graham, geestelijk adviseur van vele presidenten, erin toegestemd op zijn website de Kerk van Jezus Christus van de Heiligen der Laatste Dagen (zoals de Mormonen hun kerk noemen) niet langer als sekte te betitelen.

Mannen met te veel mening over vrouwen

"Ik denk dat zelfs als leven begint in de afschuwelijke situatie van verkrachting, dat iets is waarvan God wilde dat het gebeurde", zei de Republikeinse senaatskandidaat en voorstander van een absoluut abortusverbod Richard Mourdock in Indiana. Hij doelde alleen op dat leven, niet op de verkrachting, maar zo kwam het bepaald niet over. En Amerika was net de stupiditeit een beetje vergeten van partijgenoot Todd Akin in Missouri, die gehoord had dat een 'echt verkrachte' vrouw een zwangerschap meestal spontaan voorkomt. De uitspraken deden hen in de peilingen geen goed, en Romney ook niet.

De zwarten

In 2008 gaven de zwarten North-Carolina aan Obama door massaal op te komen en zo voor een verschil van 14.000 stemmen te zorgen. Zelfs een kleine afname van hun enthousiasme kan hem dus 15 kiesmannen kosten. In Florida speelt een ander probleem: daar gaan veel zwarten traditioneel al wat vroeger stemmen, op de zondag voor verkiezingsdag, gezamenlijk na de kerkgang: souls to the polls. Dit keer heeft de (Republikeinse) regering van de staat besloten dat vroeg stemmen in de week voor verkiezingsdag mag, maar weer net niet op die laatste zondag.

Bo

Van de aanschaf van een Portugese waterhond kon Obama wel eens spijt krijgen. Uit een half-serieus onderzoek van politicologen van de George Washington universiteit blijkt dat de Amerikanen in moeilijke tijden voor het land, honden in het Witte Huis geen goed idee vinden. Het wekt misschien de suggestie dat de president niet zo begaan is met de problemen van gewone mensen, of dat hij tijd over heeft. Overigens blijkt uit niets dat Bo impopulair zou zijn. Bovendien had Obama geen keus: hij had zijn dochters tijdens de campagne van 2008 een hond beloofd.

Organisatie

In sommige staten is de beslissing al gevallen, alleen weten we het nog niet. Beide partijen proberen niet alleen kiezers te overtuigen op hen te stemmen, maar in staten waar dat mocht ook te zorgen dat die stem meteen werd uitgebracht. Dat is vooral belangrijk bij kiezers waarvan je vermoedt, op grond van woonplaats en andere kenmerken, dat ze nog van gedachten kunnen veranderen. Het organiseren van stemmen was in 2008 al een sterk punt van de Obama-campagne, en het is er in 2012 zeker niet zwakker op geworden.

Bin Laden en de auto-industrie

Om het nadeel te compenseren van de maar matig herstellende economie, moest Obama op klinkende successen kunnen wijzen. Het zorgstelsel dat hij in 2010 op het nippertje door het Congres kreeg en dat miljoenen nu onverzekerde Amerikanen tegen ziektekosten gaat beschermen, was tegen zijn verwachting in niet populair. Over steun aan een bedrijfstak in nood en een dode terroristenleider valt minder uit te leggen: "Osama bin Laden is dood, en General Motors leeft!"

In de landelijke peilingen stond de Democratische president Barack Obama gisteren licht voor, maar dat was binnen de foutmarge die dergelijke peilingen hebben. In de 'sleutelstaten' die niet zeker voor hem of de Republikeinse uitdager Mitt Romney zullen kiezen, zijn de verschillen hooguit een paar procent. Winst of verlies kan dan in een klein hoekje zitten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden