En dan gaat je hart kloppen

Hoe is het mogelijk dat een leven zomaar begint? Dat wilde Arjen Mulder weten.

De mens wordt stilaan schepper. Programmeurs werken aan artificieel, en bio-engineers aan synthetisch leven. Maar kunstmatige organismen ontwikkelen die zelf hun motor aan de praat krijgen, lukt nog niet. Hun levensenergie komt uit een stopcontact ofwel uit echte levende wezens.

Bij een mens die net is overleden, zakken lichaam en gezicht langzaam in zichzelf weg. Wat verdwijnt daar op dat moment? Is het dezelfde kracht die we stukje bij beetje voelen terugkomen na een stevige griep?

Mede door de dood van zijn vader en de geboorte van zijn zoon houdt dit soort vragen Arjen Mulder, schrijver, vertaler en redacteur van De Gids, meer dan ooit bezig. Hij studeerde biologie. Zelf behept met een springerige geest leek hem dat een wetenschap die een manier van denken voorstond die niet bij voorbaat heel veel uitsloot. Het bleek ook een vak dat volstrekt tegen de menselijke aard inging. Biologen moeten volgens Mulder niet als mens denken, maar als dier, plant of bacterie. De wetenschap leerde hem ontdekken wat hij was door te onderzoeken wat hij niet was.

Antwoord op de kernvraag 'Wat is leven?' kreeg hij toen niet. Een professor verwees hem vriendelijk doch gedecideerd naar de faculteit wijsbegeerte. "Dit hier zijn de exacte vakken." Bij Mulder bleef het knagen. Veel van de levensprocessen op aarde laten zich verklaren uit een reeks reacties en interacties tussen levenloze moleculen en atomen. Maar niet alles. "De vormgevende kracht van al die duizelingwekkende relaties tussen planten, dieren, schimmels, bacteriën en talloze omgevingsfactoren voel je tot in het merg van je botten, het kloppen van je hart, het tintelen van je ziel."

De kernvraag en tevens titel van zijn boek noemt Mulder 'het mysterie van alle tijden'. De zoektocht naar het antwoord der antwoorden komt helaas matig uit de verf.

De auteur heeft een essayistische stijl van schrijven die blijk geeft van een brede belangstelling en een prettige nieuwsgierigheid. Dat werkte bijvoorbeeld wonderwel in zijn boek 'De vrouw voor wie Cesare Pavese zelfmoord pleegde' (2005). In 'Wat is leven?' betekent het dat Mulder van de gebaande paden durft af te dwalen. Naast de grote geleerden komen ook hun meer obscure, vergeten collega's aan bod. Na uitleg over een theorie kan zomaar een bezoek aan een sportschool volgen. Het jammere is alleen dat de afzonderlijke bestanddelen niet zo netjes op hun plaats vallen. Persoonlijke passages sluiten niet lekker aan op meer beschouwende gedeelten. Verwijzingen naar het werk van anderen hebben bij tijd en wijle een hoog omgevallenboekenkastgehalte.

De schrijver raakt aan veel: wetenschap, cultuur en religie. Hij ontwaart subtielere bewustzijnsniveaus bij de mens. Volgens Mulder moet nog steeds goed onderzocht worden of onze huidige kennis tekortschiet of dat de verbeelding een loopje met ons probeert te nemen.

Al met al draait dit boek meer rondjes om het grote raadsel dan dat het dichter bij het begin van een antwoord komt. "Leven is wat ons waarde geeft in een totaal niet in ons geïnteresseerd universum", schrijft Mulder. Een inzicht waar menigeen dit boek niet voor nodig zal hebben.

Uiteindelijk concludeert hij ook dat we met elkaar verbonden zijn via aardse en kosmische krachten. "Leven is iets dat wij met ons hart warm houden en doorgeven aan elkaar." Dan is de auteur ook al zo ver dat hij met die wetenschap in gedachte ook vooruitblikt op literatuur die ons nog te wachten staat. "Als ik me een toekomst probeer voor te stellen van de roman, zie ik zwevende, glijdende vertelstanden van de groene wereld ronddolen in verhalen die niet op afleiding of vernietiging uit zijn, maar op overstijging. Op het besef van leven én dood, goed en kwaad, ik en jij. Wij."

Sommige lezers zullen bij zoveel diepzinnigheid instemmend en geroerd knikken. Anderen zullen nog even terugdenken aan die reclame van een opticienketen waarin een paragnoste in plat Brabants zei: "Ik zie een grote, roze wolk..."

Arjen Mulder: Wat is leven? Queeste van een bioloog. De Arbeiderspers, Utrecht; 232 blz. euro 22,95

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden