En Anja Meulenbelt kiest Anja Meulenbelt

Konden socialistische feministen ('socfem') in de tijd dat Anja Meulenbelt hun inspirator was nog wel domweg gelukkig zijn als ze een kind kregen? Dat vraag je je af, na lezing van Meulenbelts artikel 'De economie van de koesterende functie' uit 1975. In het socialistisch-feministische perspectief van Meulenbelt was de geboorte van een kind niets anders dan 'de reproductie van arbeidskracht', en daarmee zowel 'een materiële als een ideologische zaak'.

Met een aantal andere publicisten selecteerde Meulenbelt, tegenwoordig SP-senator, voor het boekje 'What's left' een klassieke socialistische tekst die van onverminderd belang heet te zijn voor de actuele socialistische politiek. Jan Pronk diepte een beschouwing van Joop den Uyl uit 1947 op, Arjo Klamer liet zijn oog vallen op een fragment uit het werk van Marx. En Meulenbelt koos een stuk van Meulenbelt.

Ook zijzelf vraagt zich af of het niet ijdel is om met eigen werk te komen aanzetten. Meulenbelt zou een andere tekst hebben gekozen, verzekert zij haar lezers, als deze in de socialistische canon zou zijn te vinden. Maar, zegt zij, aartsvaders als Marx en Engels, noch latere marxistische helden als Ernst Mandel en Herbert Marcuse hebben iets geschreven waarmee socialistische feministen uit de voeten kunnen. Haar eigen artikel daarentegen heeft volgens haar binnen de vrouwenbeweging de status van 'oertekst' gekregen, wat plaatsing in deze bundel rechtvaardigt.

(Voor de redactie van deze rubriek, allen man, is het wat lastig deze bewering te staven. Wellicht kunnen deskundige lezers (m/v) ons daarbij helpen met een e-mail naar parlement@trouw.nl).

De toelichting die zij ter verheldering schreef bij haar dertig jaar oude werkstuk, brengt de lezers danig in verwarring. Aan de ene kant zegt zij dat haar tekst 'als relikwie in de kast kan worden bijgezet'. Zij lijkt dat woord 'relikwie' te gebruiken in de betekenis van relict, een tekenend overblijfsel van een voorbije tijd, en niet in de oorspronkelijke, katholieke betekenis van heilig voorwerp. Aan de andere kant schrijft Meulenbelt dat zij sinds de publicatie van haar tekst weinig van mening over feminisme en socialisme is veranderd, zij het dat zij haar politieke overtuiging heeft 'verdiept en verfrist' door zich bij de SP aan te sluiten.

Aan de hand van een 'analyse' van huishoudelijke arbeid poneert Meulenbelt dat seksisme, onderdrukking van vrouwen, een 'economische basis' heeft. Zij kan tot die conclusie komen op grond van een marxistische redeneerwijze, waarin zij alles wat in het leven gebeurt terugbrengt tot de economische onderbouw. Daarom 'reproduceert' een vrouw arbeidskracht als zij van een kind bevalt. Met deze denktrant slaagt Meulenbelt erin ook menselijke relaties onder te brengen in de antithese van kapitaal en arbeid, de tegenstelling die de wereld zo prettig overzichtelijk maakt. In het gezin zijn man en vrouw onderdrukker en onderdrukte, met de man in de rol van 'het kapitaal' en de vrouw in de rol van uitgebuite arbeider.

'Het kapitaal' heeft volgens Meulenbelt belangen bij de instandhouding van het gezin waarin de vrouw huishoudelijke arbeid verricht. In de eerste plaats zijn huisvrouwen een rem op de klassenstrijd: ,,Zij zullen zich bij een arbeidsconflict meer identificeren met hun gezinsbelang (brood op de plank) dan met klassebelangen.'' En in de tweede plaats worden de vaardigheden die bij het ongeschoolde werk van vrouwen nodig zijn, zoals schoonmaken en inpakken, al aangeleerd in het gezin.

Zelf dacht Meulenbelt na een scheiding op haar twintigste aan het huisvrouwendom ontsnapt te zijn. Toenmalig PSP-wethouder van Amsterdam Huib Riethof beschrijft in een interview met Geert Mak, opgenomen in diens boek 'In Europa', de driehoeksverhouding die zijn vrouw Ellen, hij en Meulenbelt in die tijd hadden. Later vond hij zichzelf terug in Meulenbelts boek 'De schaamte voorbij', als de schurk, de onderdrukker. Riethof: ,,Je kunt niet in beroep gaan tegen een boek. Maar ik wist wél waar alles stond in huis, ik zorgde wél voor de kinderen. Zij konden dat niet aan. Het boek bleef me achtervolgen. Ik kreeg weer een baan, maar al snel zaten ook daar de secretaresses gnuivend met dat boek op schoot. Uiteindelijk ben ik naar Brussel verhuisd. Een bevrijding.'' Niettemin meent Meulenbelt: ,,Wij hebben de zorg op de politieke agenda gekregen.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden