Emotionele intelligentie als lesstof

Eenzijdige intellectuele vorming is niet meer toereikend als voorbereiding op onze moderne samenleving. Maar om het te kunnen maken in onze maatschappij is echt meer nodig dan ingewijd te worden in de kunst van de liefde, zoals Roel van Duyn en Margje Vlasveld propageren. Van essentieel belang is dat je beschikt over voldoende sociale vaardigheden. Daarnaast heb je gewoon mensenkennis en vooral zelfkennis nodig. Tenslotte is het van doorslaggevend belang dat mensen de meest uiteenlopende situaties met voldoende zelfvertrouwen tegemoet kunt treden.

Een willekeurige greep uit de problemen waar wij als vakbond tegenaan lopen.

Jonge werknemers die steeds ontslagen worden omdat ze ruzie krijgen met hun baas. Oudere werknemers die er niet meer tegenop kunnen, omdat ze niet weten hoe je je werkgever moet laten weten dat er grenzen bereikt zijn van flexibiliteit. Dat totale beschikbaarheid voor het bedrijf haar tol eist in de privé-sfeer. Anderen ergeren zich mateloos aan de stijl van leidinggeven in het bedrijf, maar weten niet hoe je daarop samen invloed kunt uitoefenen.

Bang en onzeker

Ook komen we de laatste tijd veel leden tegen die erg laat ontdekken dat ze veel meer mogelijkheden in huis hebben om zelf richting te kunnen geven aan hun positie op de arbeidsmarkt. Heel triest is het te zien hoe bang en onzeker mensen worden bij een aangekondigde reorganisatie. Ze kijken als verlamd toe hoe collega's er wel in slagen heel rustig de dreigende situatie het hoofd te bieden.

Onze conclusie is dat er eigenlijk al op jonge leeftijd gewerkt zou moeten worden aan een zevental vaardigheden, die minstens zo belangrijk zijn als een goede (vak-)opleiding.

- Frustratietolerantie: het vermogen om teleurstellingen te incasseren en directe behoeftebevrediging uit te stellen.

- Assertiviteit: het vermogen jezelf te handhaven en je meester te voelen van sociale situaties.

- Optimisme: het vermogen je zelfvertrouwen te handhaven onder moeilijke omstandigheden.

- Introspectie: het vermogen je eigen gevoelsleven te begrijpen en te beïnvloeden.

- Vriendelijkheid: het vermogen aardig te zijn zodat je altijd krediet hebt bij de mensen om je heen.

- Empathie: het vermogen je in te leven in de belevingswereld van een ander.

- Zelfbewustzijn: het vermogen je persoonlijke kernkwaliteiten, valkuilen, allergieën (voor bepaalde mensen) en uitdagingen te benoemen.

Bijleren

De meeste van deze eigenschappen worden tegenwoordig samengevat onder het kopje Emotionele intelligentie (EQ). Evenals het IQ vormen deze eigenschappen onderdeel van iemands karakter en grondstructuur. Aan de andere kant blijkt een mens toch ook op bovengenoemde terreinen nog wel wat te kunnen aanleren zo is onze ervaring.

EQ is een tamelijk nieuw begrip in de psychologie en er zijn ook nog geen uitgewerkte tests en handboeken beschikbaar. Toch zijn er al een paar pioniers die de afgelopen jaren baanbrekend werk hebben verricht. Naast het bekende boek van de Amerikaan Daniël Goleman, schreef de Nederlander Jeffrey Wijnberg een heel toegankelijk boekje met praktische tips en handvatten op het terrein van EQ. Opleider en adviseur Peter Gerrickens ontwierp het Kwaliteitenspel, waardoor mensen die elkaar goed kennen heel snel in staat zijn elkaars kwaliteiten te ontdekken en te benoemen.

Daarnaast bieden steeds meer opleidingsinstituten tegenwoordig een cursus 'Persoonlijke effectiviteit'.

Het CNV heeft voor zijn leden een scala van nieuwe cursussen ontworpen die inhaken op bovenstaande knelsituaties. We krijgen steeds meer enthousiaste reacties van leden die dankbaar gebruik maken van een (gratis) algemene cursus gesprekstechniek, assertiviteit, onderhandelen of conflicthantering. Of de meer toegespitste cursussen: hoe sollicitatie- en functioneringsgesprekken te voeren, om te gaan met ziekte- en uitkeringssituaties, werkdruk en reorganisatie.

Veel cursisten vertellen er nu achter te zijn gekomen dat ze in hun vooropleiding veel tekort zijn gekomen op het terrein van sociaal-emotionele vaardigheden. Als CNV zien we het daarom als onze taak het pakket persoonsgerichte cursussen verder uit te breiden. De dreigende tweedeling in de samenleving (en binnen een bedrijf!) kun je ook bestrijden door mensen van binnenuit sterker te maken. We worden immers niet geboren als winnaar of verliezer.

Maar we vragen ons ook af, of het niet hoog tijd wordt dat het regulier onderwijs zich bezint op het eigen 'product'. Wij pleiten er voor dat jonge mensen een pakket meekrijgen van een bredere samenstelling, waardoor ze meteen al beter in staat zijn om te gaan met de eisen van onze samenleving.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden