Reportage

Emoties lopen hoog op in Drenthe: 'Wij zijn bezorgde burgers, geen terroristen'

Hans Strating, strijder tegen windmolens. Aan de horizon zou een windmolenpark moeten verrijzen. Beeld Reyer Boxem

Laat het woord ‘windmolen’ vallen op Drentse veengronden en je weet: gezellig wordt het niet meer. De Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding (NCTV) houdt er zelfs een oogje in het zeil.

Vredige akkers, volle bosranden en nauwelijks ander verkeer. Af en toe glijdt een boerderij voorbij, stillevens met vrij zicht op de horizon. Een ritje over de ‘Hunebed Highway ‘(N34) is rustgevend op deze windstille, zonnige septemberdag.

De Drentse Poort in Nieuw Buinen. In het kantoor van Jan Nieboer hangen foto’s van hem met het koninklijk paar. “Maxima en Willem Alexander bezochten dit gebied in februari 2015 om onze zorgen aan te horen”, zegt de belastingadviseur, tevens woordvoerder van Tegenwind Veenkoloniën. Dat is de koepel van lokale actiegroepen tegen windturbines. Volgens hem leefden ze mee en waren ze gevoelig voor argumenten tegen windmolens in het gebied tussen Drenthe en Groningen.

Nationaal belang boven lokale vrees

Die argumenten, verpakt in 350 pagina’s, werden in februari van tafel geveegd door de Raad van State. De hoogste bestuursrechter van Nederland stelde nationaal belang boven lokale vrees voor geluidshinder, windmolenlampjes, verpest uitzicht, waardedaling van huizen, verstoring van rust, slagschaduwen en gezondheidsrisico’s. Ook ging de Raad niet mee met beweringen dat alternatieven (zoals zonne-energie) niet goed zijn uitgezocht, kosten worden gebagatelliseerd of procedures onjuist zijn gevolgd. Kortom: dat veertigtal windmolens komt er.

Nieboer, fel: “Windmólens!? Dit wordt een woud van tweehonderd meter hoge windturbínes, meneer! Zware industriële objecten die ons door de strot worden geduwd en de complete woon- en werkomgeving van mens en dier kapot maken. Turfafgravingen, gas- en zoutwinning, CO2-opslag, asielzoekerscentra en nu dus windturbines: dit gebied wordt door het westen gebruikt als afvoerputje waarbij bewoners buitenspel worden gezet.” Zijn oplossing? “Die dingen hier niet neerzetten.”

Met wijde pupillen voorspelt Nieboer dat de protesten zullen toenemen. “Onlangs sprak ik iemand die semtex in huis zegt te hebben. ‘Die turbines komen er gewoon niet, Jan,’ zei hij. Dat is geen loos argument. Niet goed te praten, maar ik begreep hem.” Nieboer zegt het voorval te hebben gemeld bij de politie. “Daar heb ik geen naam genoemd, ik ken die mensen niet persoonlijk.”

Over het laatste rapport van de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding (NCTV) is hij niet te spreken. “Schandalig om gewone mensen in Drenthe en Groningen gelijk te schakelen met jihadstrijders.”

Dreigkaarten

Vijf minuten rijden van Nieboers kantoor woont Hans Strating, veroordeeld actievoerder. In zijn voortuin het bord: ‘Windenergie NEE’. Er rijdt een politieauto voorbij. Voor hem? Strating sluit het niet uit. “Niet leuk, hoor. De samenleving is verdeeld tot op het bot, ik heb met de buren geen contact omdat zij wel belang hebben bij windturbines.”

Hans Strating Beeld Reyer Boxem

Strating (evenals Nieboer keurig gekleed, middelbare leeftijd) kijkt over het boerenland naar de horizon, waar een geel miniatuur-hijskraantje het eerst zichtbare object is. “Die is zo’n honderd meter hoog. Windturbines zijn tweehonderd meter. Ter hoogte van die kraan komen ze. Althans, die rij is geschrapt, maar verderop achter die bomen staat wel een rij gepland.”

Acht jaar lang vocht hij tegen windmolens. “Ik reed het hele land door, deed van alles. Het kostte me bijna mijn huwelijk. Deels door de strijd ben ik werkloos geraakt, ik was engineer bij Heli Holland.” Strating werd eerder dit jaar opgepakt na een inval. “Ze namen spullen mee terwijl mijn kinderen thuis waren.” Zijn printer werd gelinkt aan 34 enveloppen waarin dreigkaarten waren verstuurd. Hij zat twee dagen vast, bekende en werd veroordeeld tot vijf dagen voorwaardelijke celstraf.

Strating heeft spijt. “Ik ben enorm geschrokken, de prijs is te hoog, ik heb er te veel energie in gestoken.” Een terrorist? Met een blik vol ongeloof: “Ik? Ik wist niet eens wat er op die kaarten stond.” Beteuterd: “Medeplichtig, dat zei de politie. We voerden actie met een groepje, steeds iets meer, omdat er niet werd geluisterd. Dat mensen zo bezig zijn met verzet en niet gehoord worden, maakt velen boos. De overheid mag zich afvragen wat haar rol in de escalatie is.”

Loopgraven

Burgemeester Jan Seton van Borger-Odoorn, de gemeente waar een deel van de windmolens komt, kent de bijnaam die Nieboer hem gaf: ‘windturbineburgemeester’. “Alsof ik ze persoonlijk neerzet.”

Seton kiest zijn woorden behoedzaam. “Dit is een gevoelig onderwerp en ik laat mij niet voor karretjes spannen van voor- of tegenstanders, ik wil het beste voor iedereen.” In oktober gaat Seton samen met gedeputeerde Jetta Klijnsma nogmaals in gesprek met iedereen. “Ook daarbij zal stoom vrijkomen, maar we blijven de dialoog aangaan. Vanuit loopgraven bereikt niemand iets.”

Hij kan zich allergische tegenreacties wel voorstellen. “Mensen hier hebben al heel lang het gevoel dat ze niet in beeld zijn. Ze ervaren een opeenstapeling van lasten, niet van lusten. Maar begrip voor dreigbrieven en vernieling van landsbouwmachines heb ik niet. Buitenwettelijke acties zijn onacceptabel en ik vind dat actiegroepen zich hiervan openlijk moeten distantiëren. Als iemand semtex in huis haalt, moet een actiewoordvoerder dat openlijk afkeuren, niet ermee flirten.”

Maar het gaat ook hem te ver om zijn inwoners terroristen te noemen. “Mensen van het veen zijn direct. Ik kreeg de wind van voren tijdens bijeenkomsten. Maar ze konden het ook waarderen dat ik kwam. Wij hebben bezorgde burgers die emotioneel reageren, geen extremisten of terroristen.”

Brand en bedreiging

Harbert ten Have, ‘windboer’ in Eerste Exloërmond, is woordvoerder van de boeren die turbines op hun erf willen. In december 2016 belandde een dreigkaart op zijn deurmat. De tekst luidde: ‘Spiegeltje, spiegeltje aan de wand, wat staat er morgen in de brand?’ Kort daarvoor was zijn schuur in vlammen opgegaan. De brandstichters zijn nog niet gepakt.

Ten Have wil telefonisch niet reageren op Stratings spijtbetuiging, maar toont begrip voor teleurstelling en boosheid van bewoners over de windmolenparken. “Er kleven nadelen aan windturbines, ze hebben impact. Maar in hoeverre angst reëel is? Ik lees talloze onderzoeken en rapporten en weet ook niet precies hoe de toekomst eruitziet, maar we staan in Nederland aan het begin van een energietransitie. We moeten dus samenwerken voor het algemeen belang. De realiteit is dat we alternatieven nodig hebben voor gas en steenkool. Moeten we daarbij windturbines over het hoofd zien omdat een aantal mensen er niet blij mee is? De discussie moet gaan over afwegingen en het verkrijgen van inzichten. Protest wordt in de persoonlijke sfeer getrokken.”

Lees ook:

Rechte lijnen door de horizon

Nergens in Nederland is het verzet zo groot als in Drenthe. Buren spreken elkaar niet meer, families staan onder spanning, kaart- en biljartclubs vallen uiteen. Hoe kwam het zover?

Bedreigingen, intimidaties en vernielingen in het noorden om windmolens

De Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) publiceerde deze week een analyse van de belangrijkste dreigingen voor de veiligheid in Nederland. Het opvallendste onderdeel van het rapport? Het ‘windmolenextremisme’.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden