Emoties hebben Noord-Ierse Ja-kamp verrast

BELFAST - De propagandastal van de Ulster Democratic Party is ook op de dag van het referendum nog in vol ornaat present op Shankill Road, het bolwerk van de loyalisten in de Noord-Ierse hoofdstad. Om de laatste twijfelaars over te halen 'ja' te zeggen tegen het goede vrijdag-vredesakkoord.

Een ferme spotprent toont een tierende dominee Ian Paisley die alles om zich heen kort en klein slaat, plus een klein manneke dat aan de rok van Vrouwe Brittannia trekt: 'Kom terug! Bouw het opnieuw op zodat wij het kunnen vernielen!' De UDP'er achter de stal - 'nee, geen naam' - laat geen enkele twijfel bestaan over de uitslag. “We'll crush the bastard!”, 'we zullen de schoft verpletteren'.

De 'bastard' is Ian Paisley, de leider van de 'nee'-campagne van de Verenigde Unionisten, die met de slogan 'it's right to say no' tot voor een paar dagen hard op weg leken om het referendum een rampzalige uitslag te bezorgen. Rampzalig voor het 'ja'-kamp dan, dat met een score van onder de 60 procent met een volstrekt gespleten unionistisch blok en een vrijwel onwerkbare nieuwe Noord-Ierse Assemblee opgescheept zou komen te zitten.

Er moest een zwaar offensief van het 'ja'-kamp aan te pas komen om te pogen het tij te keren. Alle geschut en alle keurtroepen werden ingezet, de ganse Britse politieke en religieuze 'fine fleur' wierp zich in de strijd, en Labour-premier Tony Blair trok bijna zij aan zij met zijn politieke opponent Tory-leider William Hague door het land om de 1,2 miljoen stemgerechtigde Noord-Ieren over te halen 'ja' te gaan stemmen. Blair zelf bleef donderdag nog een dagje extra in de provincie om met bliksembezoeken aan uithoeken, vragenuurtjes op de radio en gepassioneerde optredens op tv de noodzaak van 'ja' erin te rammen.

Het risico dat door al deze druk vanuit Londen de weifelende Noord-Ieren kopschuw gemaakt konden worden, nam men op de koop toe. En het heeft er alle schijn van dat het slotoffensief vruchten heeft afgeworpen. De sfeer was de laatste dagen weer pro-'ja', en vrijwel alle Noord-Ierse kranten hebben gisteren, op de dag van het referendum zelf, nog eens luid en duidelijk hun 'ja' uitgesproken.

Wrokkig dekt Paisley zich nu al in tegen de mogelijke nederlaag van de Verenigde Unionisten, vanmiddag, als de uitslag bekend wordt. Nu de angst- en haat-campagne - met advertenties waarin gemaskerde terroristen als nieuwe regeringsleden worden voorgesteld - haar doel lijkt te hebben gemist, ligt het al bij voorbaat aan geknoei met de uitslagen waardoor het goede vrijdag-akkoord, dat 'paapse complot' tegen het protestantse Ulster, erdoor is gekomen.

En dus heeft de dominee en leider van de Democratic Unionist Party geëist dat alle 1228 Noord-Ierse stembussen na sluiting van de stemming, gisteravond laat, zijn voorzien van een extra verzegeling door zijn DUP voordat ze naar de hoofdstad Belfast worden getransporteerd waar de telling vandaag centraal zal plaatsvinden in de King's Hall. De achtervolgingswaan van de 'nee'-zijde is zo groot dat Paisley naast elke vervoerde stembus een eigen man heeft gezet om erop toe te zien dat er onderweg niet geknoeid zou worden.

Optimistisch

Ook May Steele, de financiële rechterhand van David Trimble, leider van de grootste unionistische partij, de UUP, is aan het einde van de rit redelijk optimistisch over de uitslag. Ze rekent op zo'n 65 procent vanmiddag. Onder de 60 procent is voor de UUP een drama, dat betekent dat Paisley en de zijnen bij de verkiezingen op 25 juni in de nieuwe 108 zetels tellende Assemblee een blok van 30 tot 40 zetels zou kunnen verwerven. Ten koste van de UUP natuurlijk, die als beoogde grootste partij straks de premier van het nieuwe kabinet hoopt te leveren, David Trimble dus.

“Paisley kan dan alles blokkeren in de Assemblee”, zegt May Steele. “En dat heeft hij ook aangekondigd, hè. 'Ik ga die Assemblee kapot maken'.” Ze is vooral teleurgesteld in de opstelling van haar partijgenoot en parlementariër in het Britse Lagerhuis, Jeffrey Donaldson. Over zijn 'verraad', zijn laffe dubbelspel: “'Nee' zeggen tegen het akkoord en daarna verkondigen dat hij wél met Trimble wil samenwerken in de Assemblee. Ik ken Jeffrey heel goed, kan het prima met hem vinden, maar ik denk nu dat hij hoopt dat Trimble straks onderuit gaat waarna hij de zaak kan overnemen. Oké, laat zijn familie dan zware druk op hem hebben uitgeoefend om 'nee' te zeggen, maar iedereen heeft in de afgelopen dertig jaar geliefden en bekenden verloren. Ik ook.”

Ze erkent dat het 'ja'-kamp is overvallen door de emotionaliteit waarin de campagne verzeilde. Ze dacht dat de strijd zich zou toespitsen op constitutionele, zelfs existentionele 'issues', zoals de unie met het Verenigd Koninkrijk, de aanspraken van de Ierse republiek op Noord-Ierland. Maar alles draaide om de vervroegde vrijlating van gevangen terroristen, om ontwapening van de paramilitaire terreurgroepen, het Ira met name, om de door de nationalisten geëiste ontbinding van de RUC, de overwegend protestantse Noord-Ierse politiemacht.

“Paisley en Robert McCartney, die wegliepen uit de onderhandelingen toen Sinn Fein meedeed, hebben maanden de tijd gehad om hun angstcampagne voor te bereiden”, zegt ze. “En ook al zeiden we honderdduizend keer dat de meeste gevangenen over een paar jaar hoe dan ook zouden vrijkomen, volgens een schema dat al door de Conservatieven was opgesteld, het kwam niet over. Onze fout misschien, ja.”

De woordvoerder van Paisley's DUP, St. Clair McAllister, draait als een kat om de hete brij. “De terroristen mógen niet vrij, niet voor ze hun volledige straf hebben uitgezeten. Dat ze volgens een ander schema eventueel ook vroeger vrij zouden komen, doet niet ter zake. De celstraffen zijn trouwens veel te 'soft'. En levenslang is levenslang.”

Dat Dublin de grondwettelijke claim op Noord-Ierland door het schrappen van artikel 2 en 3 uit de Ierse grondwet, nu heeft laten vallen. waardoor de angst voor vereniging met de Ierse republiek verder achterhaald lijkt, spreekt hem al evenmin aan. Hij haalt de grote leider aan, Paisley, die zei: ''Eerst claimden ze ons grondgebied, nu claimen ze onze harten en onze geest.''

Dan maar deze: benauwt het hem niet dat werkelijk iedereen in de weldenkende wereld zich tegen Paisley heeft gekeerd? St. Clair McAllister haalt de Bijbel erbij, en daarin staat zoiets geschreven, zegt hij, als: 'Ook al keren zich duizenden legers tegen mij, als God bij mij is, mij valt niets te vrezen'.

Voor Sinn Fein, de nationalistische partij van Gerry Adams en politieke vleugel van het Ira, het Ierse republikeinse leger, is het schrappen van de aanspraken van Dublin op de zes graafschappen in het noorden een bittere pil. 'Een flinke stap terug', erkent Tom Hartley, raadslid van Sinn Fein in Belfast. “Maar ja, hier gaan we achteruit, elders weer vooruit. Twee stappen terug, drie stappen voorwaarts. Door dit akkoord waartegen we hartgrondig 'ja' hebben gezegd, is de hele politieke aarde onder onze voeten in beweging. En dat is goed.”

Of de oorlog nu echt voorbij is, komt desondanks maar niet over zijn lippen. “Het proces werkt, de wapens zwijgen. Maar oorlog is iets van het Ira, niet van Sinn Fein, en ik ben van Sinn Fein, ik ben nooit in oorlog geweest.” Wat Hartley wel zeer aanspreekt is de vervroegde vrijlating van de gevangenen, 'krijgsgevangenen', noemt hij ze liever. “Hun vrijlating betekent dat de samenleving erkent dat het conflict dan écht voorbij is. Dat de unionisten erkennen dat dit niet uitsluitend hún maatschappij is, waarin republikeinen geen rechten hebben. Dan kunnen we echt aan de wederopbouw gaan werken.”

Uitslag

Maar eerst een goede uitslag vanmiddag. En voor Jonathan Stephenson, voorzitter van de SDLP - de gematigde, katholieke partij van John Hume die zich als geen andere politicus voor de vrede in Noord-Ierland heeft ingezet - valt met ook een percentage van om en nabij de 60 procent best te leven. “Je moet het referendum zien als de eerste helft van een voetbalwedstrijd. Ook al sta je één goal achter, heb je altijd de mogelijkheid om het in de tweede helft te corrigeren en af te maken. En dat gaat dan op 25 juni gebeuren.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden