Emotie verdient plek in kernenergiedebat

Voor- en tegenstanders moeten naast feitelijke informatie ook emotionele en morele overwegingen in ogenschouw nemen.

De beelden van de kernramp van Fukushima zijn op ons netvlies gegrift en worden dagelijks aangevuld. Daardoor heeft de discussie over kernenergie een nieuwe wending gekregen en vragen veel mensen zich af of kernenergie wel een goede optie is. Hierbij valt op dat we moeite hebben om emoties een goede plek te geven in het debat, en er is de neiging te doen alsof er geen onzekerheid bestaat en alle risico's bekend zijn.

Technologieën worden vaak ontwikkeld om het menselijke welzijn te verbeteren. We danken onze huidige levensstandaard met een grote mate van hygiëne, vervoersmogelijkheden en automatisering aan technologie. Helaas bestaat er bij de meeste technologieën ook een kans op nadelige gevolgen, ofwel risico's, zoals milieuvervuiling, ongelukken, of vluchtigere relaties tussen mensen. Experts hebben een belangrijke rol bij het verstrekken van feitelijke informatie over de voor- en nadelen van risicovolle technologieën, maar de aanvaardbaarheid ervan vereist ook morele reflectie.

Morele reflectie heeft baat bij emoties zoals sympathie, compassie en verantwoordelijkheidsgevoel. De morele impact van de ramp van Fukushima dringt bijvoorbeeld pas goed door als we beelden zien en verhalen horen van mensen die uit voorzorg hun huis moeten verlaten, kleine kinderen die op radioactieve straling worden getest, en de schrijnende onzekerheid hoe dit allemaal gaat aflopen. De morele betekenis van een ramp als deze wordt pas duidelijk als we emotioneel betrokken zijn bij de mensen die de gevolgen ervan daadwerkelijk aan hun lijf ondervinden. Emoties zijn niet gelijk aan irrationaliteit, maar kunnen juist een bron van praktische rationaliteit zijn.

In het huidige debat over kernenergie hebben emoties tot nu toe geen constructieve rol kunnen spelen. Voorstanders van kernenergie kenschetsen tegenstanders vaak als slecht geïnformeerd, emotioneel en irrationeel. Deze retoriek staat een echt debat in de weg en is soms onjuist. Zo zijn sommige tegenstanders wel degelijk deskundig zoals kernfysicus Diederik Samsom.

Ook de rol van onzekerheid wordt vaak liever ontkend dan onderkend. Wat Fukushima laat zien is dat risico's maar in beperkte mate van te voren te voorspellen zijn. Zoals met andere technologieën blijken de risico's gedeeltelijk pas in de praktijk. De les van Fukushima gaat echter verder: we moeten beseffen dat technologie altijd een experimenteel karakter heeft. Er blijft altijd een kans op onverwachte gebeurtenissen, overigens ook in positieve zin.

Onder welke voorwaarden vinden we maatschappelijke experimenten met technologie in de samenleving aanvaardbaar? Dat is een complexe vraag die zich niet beperkt tot hoe erg het is als er een meltdown optreedt in een kernreactor. Kernafval levert een gedeeltelijk onbekend risico op voor toekomstige generaties. Anderzijds vallen er jaarlijks duizenden doden in China door kolenwinning; om nog maar te zwijgen van de klimaatgevolgen ervan. Deze overwegingen illustreren de complexe verwevenheid van kwantitatieve en morele afwegingen als het gaat om de aanvaardbaarheid van kernenergie.

Dat betekent dat in het debat over kernenergie naast kwantitatieve, feitelijke informatie ook emotionele en morele overwegingen in ogenschouw moeten worden genomen. Het betekent tevens dat we moeten onderkennen dat we niet alle risico's volledig van tevoren kunnen kennen. Alleen dan kunnen de voorspelbare reflexen van voor- en tegenstanders worden doorbroken en kan er een vruchtbare dialoog over kernenergie worden gevoerd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden