Embedded mee met de Belkinploeg

Sportverslaggever Kees Jongkind reist deze Tour de France mee met de Belkinploeg. Hij mag bij voorheen-Blanco vrijwel alles filmen, tot en met het bloed prikken. Of het de vragen over dopinggebruik beantwoordt? 'Zo dichtbij is een journalist nog nooit geweest'.

Op de sportredactie van de NOS gaat het gesprek niet over bergetappes, maar over bloedzakken. Verslaggever Kees Jongkind maakt een reportage voor Nieuwsuur over de bloedvrieskist van de voormalige Rabobank-wielerploeg. Eindredacteur Jan Stekelenburg grapt dat hij wel een zakje bloed van Jongkind wil lenen. "Doe maar niet, ik ben verkouden", antwoordt die.

Jongkind houdt zich als onderzoeksjournalist bezig met wielrennen, en nam in maart voormalig Rabo-renner Michael Boogerd zijn stroeve televisiebiecht af.

In zijn negende Ronde van Frankrijk belandt hij 'aan de andere kant van het glas'. Hij gaat 'logeren bij de Blanco's' - embedded bij de Nederlandse wielerploeg. Op 7 september komt zijn documentaire op tv, die tot nog toe de werktitel 'Inside Blanco' had. Maandag werd het Amerikaanse bedrijf Belkin als hoofdsponsor gepresenteerd, en verdwijnt Blanco.

Met wat foto's laat hij zien waar de camera komt te hangen in de bus van de Belkinploeg. Met nog twee camera's volgt hij de ploegleiding tijdens de etappes, en verder heeft Jongkind een cameraman. Dat alles levert dagelijks ruim vijftien uur beeldmateriaal op. Jongkind volgt de ploeg vanaf de landing in Corsica tot het vertrek van de bus uit Parijs. Daarna wacht hem een fiks karwei: schrappen, schrappen, schrappen, totdat er vijftig minuten film resteert. "Alleen de etappes en de deelnemers staan in het scenario. Het verhaal moet zichzelf nog schrijven."

Eigenlijk is hij al begonnen: voor het dubbelportret 'Twee Kapiteins', vrijdagavond op tv, volgde hij de voorbereiding van de klassementsrenners Bauke Mollema en Robert Gesink. "Zo konden we ons al een beetje invreten in die ploeg." Jongkind was bij de voorbespreking van de Amstel Gold Race en filmde hoe Mollema na afloop moest bloed prikken. Intieme momenten. Toen journalist Nando Boers in 2009 de ploeg Skil-Shimano volgde in de Tour de France, mocht hij niet eens bij het eten zijn: dat zou het teamproces verstoren.

Transparantie
Dat Jongkind nu alles mag laten zien - naakt en privégesprekken uitgezonderd - komt doordat het wielrennen in een 'geloofwaardigheidscrisis' zit, zoals Winnie Sorgdrager dat in haar dopingrapport noemt. De Belkinploeg heeft baat bij transparantie. Voor de NOS is het project een reactie op het besef dat ze jarenlang zijn voorgelogen door dopinggebruikers. Meereizen is de enige manier om de vinger aan de pols te houden. Verder is onderzoeksjournalistiek niet mogelijk in de Tour, zegt Mart Smeets, presentator van 'De Avondetappe'. "Volstrekt onmogelijk."

Dat komt door de omerta, de collectieve zwijgplicht die zich volgens Smeets in hardnekkigheid kan meten met de geheimhouding in het Vaticaan. Smeets: "In de jaren negentig is er negen jaar lang geen renner positief verklaard in de Ronde van Frankrijk. Ieder plasje, iedere bloeddruppel was schoon. Is dat niet wonderlijk? We waren met 1600 journalisten en niemand kreeg daar ook maar een nagel van een vinger achter. Ze zullen er alles aan doen om het putdeksel dicht te houden. Wij kijken naar een werkelijkheid waarvan we de waarheid niet kennen."

Dat wil niet zeggen dat je niet moet blijven zoeken, zegt Smeets, verwijzend naar 'Inside Blanco'. Hij hoopt dat Jongkind de binnenkant van de Nederlandse ploeg kan laten zien, zoals schrijver Daniel Coyle ooit Planet Armstrong beschreef in zijn boek 'Lance Armstrong's War'. Coyle woonde ruim een jaar bij de Texaan en zag geen druppel doping, maar schreef volgens Smeets wel een prachtig boek. Pas toen oud-renner Tyler Hamilton zijn verhaal wilde doen, kreeg Coyle de waarheid te zien, die ze samen onthulden in 'De wielermaffia'. Jongkind noemt dat boek een bijbeltje.

Hij zocht contact met Blanco nadat het Sky-team journalist David Walsh had uitgenodigd om het hele seizoen te komen kijken. De Ier die jarenlang Lance Armstrong had beschuldigd van dopinggebruik, en gelijk kreeg, uitte vorige zomer zijn bedenkingen bij de prestaties van Tour de France-winnaar Bradley Wiggins. "Nou beste man, zeiden ze: kom maar langs als je het zo goed weet."

Een journalist hoort volgens Walsh achterdochtig te zijn. In zijn boek citeert hij schrijver Tennessee Williams: 'We hebben geen andere keuze dan elkaar te wantrouwen, het is de enige manier om ons tegen verraad te wapenen.'

Jongkind: "Ik kom blanco binnen: zonder vooroordelen, maar ook niet naïef. Ze moeten het maar laten zien. Als zij beweren dat ze schoon zijn, neem ik dat niet klakkeloos aan."

Is het niet moeilijk om kritisch te blijven bij een Nederlands klimsucces, bijvoorbeeld van Mollema?

Jongkind: "Ik ben geen supporter en steek voor niemand mijn hand in het vuur. Ik heb de Tour Dopage van 1998 meegemaakt. Het volgende jaar dachten we: ze zullen toch niet zo stom zijn? Maar in 1999 begon Armstrong zijn structuele dopingprogramma. Mijn gevoel zegt, en misschien is dat naïef, dat ik de renners wel geloof als ze stellen dat het schoner is. Maar of het Blancoteam schoon is? Dat kan ik niet zeggen. Ik ben argwanend. Zolang de één sneller wil zijn dan de ander, bestaat de kans dat er naar doping gegrepen wordt. Wielrennen is onlosmakelijk verbonden met doping."

Volgens Jan Stekelenburg, eindredacteur van De Avondetappe, rijdt Mollema "waarschijnlijk schoon".

Smeets: "Dat hoop ik erg. In de Ronde van Italië waren drie dopinggevallen. Het is toch gek dat die jongens ermee doorgaan? Heel gek."

Als Jongkind zoiets ontdekt, trekt hij aan de bel bij zijn nieuwscollega's. "Maar in principe wordt niets van wat wij filmen tijdens de Tour vertoond. En zodra de renners merken dat ik informatie lek, bijten ze op hun tong en mislukt dit project."

Bij de presentatie krijgt Smeets de vraag wat er gebeurt als Jongkind op nieuws stuit. "Dan zit dat 's avonds in 'De Avondetappe'. Nieuws is nieuws."

Studio Sport-hoofdredacteur Maarten Nooter kiest de tussenweg. "Als een renner na een rotdag roept dat hij ermee kapt, is het niet handig als Kees Mart belt, want twee uur later kan alles anders zijn. Als hij de volgende dag niet meer op zijn fiets stapt, gebruiken we het alsnog. En profiteren we ervan dat Kees er met zijn neus bovenop zit."

Andere kamer
Jongkind zegt niet de illusie te hebben dat hij erbovenop staat als er doping wordt gebruikt bij de Belkin-ploeg. "Als ze iets willen, kiezen ze een moment waarop ik op een andere kamer bezig ben. Bedenk ook dat getruukte renners de controleurs jarenlang te slim af zijn geweest. Ik zal er wel heel scherp op zijn. Ik slaap en eet in hetzelfde hotel: zo dichtbij is een journalist nog nooit geweest. Ik wil precies weten wat er gebeurt met een renner die uitgepierd over de finish komt. Eet hij veel, en wat krijgt hij van de dokter?"

Het is een filosofische kwestie: wie geen witte raaf ziet, bewijst daarmee niet dat die niet bestaat. Geen injectienaald, wil niet zeggen dat er niets gebruikt wordt. Maar zo kan het wel worden uitgelegd. Lance Armstrong noemde de dopingcontroleurs zijn beste vrienden, omdat zij zijn onschuld zouden bewijzen. Zo kan de wielerploeg met 'Inside Blanco' laten zien hoe zuiver ze zijn.

Jongkind: "Dat zou kunnen. Maar je moet de film ook niet beperken tot het dopingverhaal. Ik wil laten zien hoe deze ploeg zich door het grootste wielerevenement ter wereld worstelt. Negen jongens die keihard werken, strijd, glorie, teleurstellingen. Misschien stuiteren ze op Corsica over elkaar heen en liggen gehavend op hun bedje te hopen dat ze nog kunnen starten. Nog nooit heeft iemand op zulke momenten middenin een sportteam gezeten."

De organisatie A.S.O. verpakt de Tour als een droom, zegt Mart Smeets, en de NOS kan niet anders dan die helpen verkopen: ze moeten het doen met de geleverde beelden. Met 'Inside Blanco' wil de NOS het evenement kritisch volgen. Hoe zorgt Jongkind dat hij wegblijft van de romantiek?

"Ik kan niet voorkomen dat de kijker romantiek ziet in beelden van een ploeg die voor etappewinst vecht. En is mislukking ook romantisch? Ik kan het effect niet inschatten. Onwillekeurig maken we een road movie. Onderweg zijn is de essentie van de Tour, ik kan het moeilijk weglaten. Wel zorg ik voor een journalistieke insteek: waarom gebeurt dit, wat is er aan de hand."

Natuurlijk moeten journalisten erop toezien dat alles eerlijk verloopt, zegt Jongkind. "Maar uiteindelijk doen we verslag van een wedstrijd. We gaan van start en wie het eerst bij de finish is, die wint. En dan tellen we alle tijden op, en zetten de snelste bovenaan. Voor dat gevecht zijn we met z'n allen naar Frankrijk gegaan. En wat eromheen gebeurt, is enorm boeiend."

Mart Smeets begint schoon aan De Avondetappe
Ondanks al het dopingnieuws heeft de NOS niet overwogen om te stoppen met 'De Avondetappe', het programma waarin Mart Smeets met gasten de koers en het wielernieuws bespreekt. Ook is aan de sfeervolle opzet weinig veranderd. "Het programma was met de jaren al journalistieker en minder romantisch geworden", zegt Studio Sport-hoofdredacteur Maarten Nooter. "En wat is er nou mooier om dáár te zijn waar het gebeurt?"

Vooral de eerste twee uitzendingen gaan over de storm die over het wielrennen is geraasd. Ook daarna komt het onderwerp doping ter sprake. De mate waarin, noemt eindredacteur Jan Stekelenburg een worsteling. "Lastig om een evenwicht te vinden tussen een programma waar je graag naar kijkt, en waarvan je zegt: o nee, alweer over doping." Een Nederlandse etappe-overwinning of een succesvolle Bauke Mollema zouden het programma volgens hem aantrekkelijker maken.

Presentator Mart Smeets heeft na de dopingonthullingen de nodige kritiek gehad. Hoe begint hij aan deze Tour de France? "Ik begin schoon. Ik heb nooit een naald in mijn bips gestoken en ik heb nooit gelogen. Dat is de basis." Nooter: "Mart Smeets is de enige journalist in dit land die drie maal aan Lance Armstrong heeft gevraagd of hij doping heeft gebruikt. Het verwijt dat hij heeft zitten snurken, is volkomen onterecht."

'De Avondetappe' is dagelijks om 22.15 uur te zien op Nederland 1.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden