Emancipatie helpt tegen files en geweld

Geen daden maar vage woorden, zo luidt de kritiek op het emancipatieplan van Verstand. De VVD wil zelfs het hele staatssecretariaat opheffen en de portefeuille tussen ministers laten rouleren. Beter is het te vragen waarom een intelligente minister geen krachtdadig plan kan produceren. Omdat al jaren het idee heerst dat emancipatiebeleid niet meer nodig is.

Dat er in die politieke context een slap plan komt, valt niet alleen Verstand aan te rekenen. Maar ze had zich in haar nota wel rekenschap moeten geven van het draagvlakprobleem. De nota is dikker dan ooit, volgestouwd met tragische informatie over de niet voltooide emancipatie. Slechts een paar procent van de topmanagers is vrouw, tachtig procent van de moeders verdient onvoldoende om van te leven, en het uurloonverschil tussen mannen en vrouwen wordt nauwelijks kleiner. Verstand lijkt te denken dat informatie helpt. Maar alleen een fossiele Dolle Mina ligt nog wakker van de feiten.

De meeste mensen zijn immuun geworden voor het effect van dergelijke feiten. Vier inmiddels algemeen geaccepteerde ideeën liggen daaraan ten grondslag. Ten eerste het idee dat emancipatie weliswaar nog niet voltooid is, maar dat de tijd de klus verder wel zal klaren. Nu vrouwen steeds hoger opgeleid zijn, zullen zij over een tijdje vanzelf in de top doordringen, is het idee.

Het tweede gangbare denkbeeld dat emancipatiebeleid als achterhaald van tafel schuift, is dat vrouwen gelijke kansen hebben, maar zelf kiezen voor minder geld, macht en status. Ze kiezen bijvoorbeeld massaal voor deeltijdwerk in de zorg, in plaats van voltijdsbanen in het bedrijfsleven. Het derde idee dat de poten onder het emancipatiebeleid wegzaagt, luidt dat vrouwen niet flink genoeg zijn. Ze bijten niet van zich af als ze door een collega lastig gevallen worden, ze vechten niet om aan de top te komen. En tenslotte heerst de overtuiging dat de biologie sekseongelijkheid verklaart en bepaalt. Het is tegenwoordig vrij graaien in de bak met hersenen, hormonen en genen om te beweren dat vrouwen zorgzamer zijn en mannen agressiever en daardoor beter gedijen in de competatieve wereld van de topmanagers.

Er is bijna niemand meer die niet minstens een van deze vier overtuigingen aanhangt. En daarmee heeft emancipatiebeleid een serieus draagvlakprobleem. Informatie is alleen effectief als het in confrontatie met deze vier ideeën wordt gepresenteerd. En als je ook bespreekt dat de tijd de ongelijkheid niet vanzelf zal rechttrekken en dat beleid dus nodig is.

De arbeidsparticipatie van lager opgeleide vrouwen neemt nauwelijks toe. Alleen beleid kan dat doen. Ook moet een emancipatiebeleidsplan de confrontatie aan met de gedachte dat vrouwen zelf kiezen voor minder geld en status. Bijvoorbeeld door erop te wijzen dat het steeds hogere opleidingsniveau van vrouwen zich niet vertaalt in een evenredige toegang tot de top. Tegenover het biologistisch argument kan Verstand erop wijzen dat er geen eenduidige relatie bestaat tussen genen, hersenen of hormonen en gedrag.

Ten behoeve van het draagvlak zou de argumentatie voor het emancipatiebeleid voor een deel ook omgedraaid kunnen worden, in plaats van de positie van vrouwen als probleem neer te zetten, en beleid dat niemand wil en gaat uitvoeren als oplossing te presenteren. Er zijn vele maatschappelijke problemen waarbij emancipatie kan helpen. Verbetering van de positie van vrouwen in zorg en onderwijs kan geweldig bijdragen aan het WAO-probleem. Betere aansluiting van arbeid- en schooltijden kan bijdragen aan filebestrijding. En stimuleren en propageren van een rijker manbeeld, met meer aandacht voor 'zachte kanten', kan bijdragen aan de reductie van criminaliteit en geweld, immers vooral een zaak van jonge mannen op zoek naar hun 'mannelijke' identiteit.

Maar in deze omkering schuilt ook een gevaar, namelijk dat machtsongelijkheid en onrechtvaardigheid buiten beeld vallen. Of is dat al werkelijkheid? De emancipatienota van 1992 sprak nog van 'structureel ongelijke machtsverhoudingen tussen mannen en vrouwen' die doorbroken moesten worden. Nu is het woord macht nauwelijks meer te vinden: geen draagvlak. Hoog tijd om dat te herwinnen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden