NaschriftElske Kroondijk

Elske (1988-2019) kocht voor haar geliefden alvast een stapel boeken over rouwen

Elske Kroondijk (1988-2019) deed alles net even anders. Ze gaf het leven op haar eigenzinnige manier vorm. Daarbij keek ze altijd vooruit, ook toen het einde dichtbij was.

Toen Elske Kroondijk hoorde dat ze nog maar een paar dagen te leven had, bleef ze die nacht op om haar laatste nummer te componeren. Slapen, daar zag ze het nut niet meer van in. Met haar zelfgeschreven nummer ‘Sail Away’ wilde ze haar heldere stem nog lang laten doorklinken: ‘Look ahead and leave the time behind you, sail without remorse’, zong ze. Elske keek altijd vooruit, wilde de zaken graag voor zijn. Zo kocht ze voor haar geliefden alvast een stapel boeken over rouwen en toen ze merkte dat het niet tot haar vader doordrong dat zijn dochter spoedig zou sterven, vroeg ze hem of hij alvast haar doodskist wilde ophalen, die ze had uitgekozen. Zo was ze. Puur, eigenzinnig en authentiek.

De vraag ‘waarom ik?’ stelde ze niet bij de leukemie die ze drie jaar eerder kreeg, ze was vooral bezig met hoe het haar familie en vrienden straks zou vergaan. Ze wilde met ­iedereen in verbinding zijn, en zorgde voor diverse lijntjes tussen haar vrienden en familie. Op eigen houtje zette ze nog een kookboek in elkaar met haar lievelingsrecepten: Joke’s snelle kapucijners, Aafkes zoete pilav, Kees’ vezelige preisoep. Al haar dierbaren ontvingen een exemplaar. Ook vroeg zij hun een lapje te fröbelen voor een ‘koesterkleed’, waarmee zij zich als het zover was, kon omhullen. Pakketjes vol zelfgehaakte, -geweven en -gebreide lapjes stroomden die laatste dagen binnen. Zo zorgde ze voor troost bij haar geliefden en zichzelf.

Vrolijke wereld

Dat vooruitdenken zat er al vroeg in. Als jong meisje hield ze van schaken en was ze haar tegenspelers altijd een paar stappen voor. Ze had er gein in om jongens op het verkeerde been te zetten; ze wist dat ze als meisje vaak werd onderschat en won zo partij na partij en werd jeugdkampioen van Friesland. Veelzijdig was ze en belangstellend. Ze speelde piano, zat op turnen en won vele voordrachtwedstrijden in het Fries. Het ging haar niet om het winnen, eerder om steeds iets nieuws uit te proberen. Als ze iets zag, zei ze vaak: “Ik denk dat ik dat ook wel kan”.

Elske werd in 1988 in Dokkum geboren en groeide op in het dorpje Scharnegoutum. Ze was de oudste dochter van Joke Huizinga en Egbert Kroondijk, die ze altijd bij hun voornaam noemde. Samen met haar jongere broer IJsbrand creëerde ze een vrolijke wereld, waarbij Elske het voortouw nam. Bij de kringloop regelde ze een vouwfiets, die ze met kerstversiering ombouwde tot kerstfiets. Of ze haalde op een dag alle lelijke foto’s uit de fotoalbums en hing die aan de muur.

Boos of chagrijnig was ze nooit. Tot haar vader, leraar wis- en natuurkunde, vertelde dat hij wilde scheiden – ze was net 13. Toen gaf ze hem een blik die hij nog niet van haar kende. Elske deed daarna niet mee aan het co-ouderschap dat hij voorstelde. Ze bleef in het ouderlijk huis slapen bij haar moeder, die de opvoeding goeddeels voor haar rekening nam. Ze zag haar ouders vanaf dat moment meer als gelijkwaardige individuen met ieder een eigen leven.

Aatypische blik met een knipoog

Op het gymnasium in Sneek kwam ze in een hechte klas. Hier werd haar creativiteit geprikkeld en verzon ze veel activiteiten. Ze hield van gedichten, kon goed observeren en was kritisch. Wanneer ze zag dat iets handiger kon, pakte ze het aan. Zo hadden ze huiswerkuren, waarbij ze voor ieder gewerkt uur een stempeltje kregen in een boekje. Zonde van haar tijd, vond ze dat. Ze bepaalde zelf wel hoe ze haar huiswerktijd invulde. Elske maakte op de computer de stempel na en had zo in één keer haar boekje vol. Om haar actie kracht bij te zetten, maakte ze een T-shirt met daarop de tekst ‘Keuzewerkgeit’. Altijd weer die atypische blik met een knipoog en vol humor.

Elske ging godsdienstwetenschappen studeren en koos niet voor een standaard studentenhuis, maar ging antikraak wonen in een oud verzorgingshuis. Met huisgenoot Marco richtte ze hun flat in met truttige bejaardenspullen. En ze kleedde zich in ‘Beppe-kleren’: alles moest kloppen. Daarna betrok ze een loods naast Ikea. Daar had ze de ruimte om met haar muziekliefde verder te gaan, behalve piano speelde ze inmiddels ook cello, saxofoon, klarinet en basgitaar. Ze werkte maanden aan de musical ‘Jesus Christ Superstar’, samen met dertig studenten, en trad daarna veel op met diverse rock- en coverbands.

Intussen had ze verkering met medestudent Kees van den Ende. Op zijn eerste dag op de faculteit ging ze tegenover hem zitten en met haar open blik vroeg ze hoe het hem verging. Kees viel voor haar frisse verschijning en zorgde dat hij vaak bij haar in de buurt kwam. Toen ze samen een faculteitsmoestuin gingen inrichten, vlamde hun liefde verder op.

Zelf ontdekken

Elske verdiepte zich graag in de cultuur van het noorden en hield van streektalen; ze volgde een cursus Gronings. Het liefst reed ze met de fiets en later met haar oldtimer Honda-brommer ‘Nellie’ door het Groningse platteland. Had ze eenmaal iets gezien dat haar raakte, dan organiseerde ze er een excursie naartoe. Met een groep ging ze langs oude boerderijen en kerken, en bij kerkhoven droeg ze gedichten, die op grafstenen stonden, voor op muziek. Ze was gelovig, maar niet kerkelijk. Als jong meisje had ze eens tegen haar moeder gezegd: “Ik vind het niet zo leuk dat je me christelijk opvoedt, want dan is alles al ingevuld. Ik wil het liever zelf ontdekken.”

Het was die bijzondere blik waarmee ze velen verwonderde. Het ging haar om het pure, het kleine, ze had een hekel aan onechtheid en grote woorden. Ze liet met haar daden zien hoe ze ergens over dacht, hoe ze zich erbij voelde. Zo voerde ze bij de universitaire ‘docentverkiezing van het jaar’ actie voor die ene verlegen docent statistiek, die nooit op ranglijstjes verscheen. Het was haar statement tegen de toenemende excellentiecultuur op de universiteit; volgens haar moest het meer om bijzondere persoonlijkheden gaan. Ze zette graag mensen in het licht die wellicht niet ­direct door iedereen gezien werden.

Zelf was ze in haar motoriek best onhandig en lomp, daar speelde ze mee, overdreef haar loopje. “Als je toch een ongemak hebt, moet je er maar trots op zijn”, zei ze dan. Die speelse aanpak maakte haar geliefd. Net als dat ze haar broer dagelijks appte, ze stuurden elkaar berichten over ‘sneue nieuwtjes’ die ze spotten in de krant of bij Omrop Fryslân.

Componeerde veel liedjes

Na haar studie, die ze afrondde met een master geestelijke verzorging, had ze allerlei baantjes. Ze bleef plakken als webredacteur op de afdeling communicatie van de Rijksuniversiteit Groningen. Ze vond het een fijne creatieve baan en had zo alle tijd voor haar muziek; ze schreef en componeerde veel liedjes en vertolkte het lied ‘Mens durf te leven’ in het Fries.

Begin 2017 kreeg Elske last van haar lijf en bloedonderzoek gaf meteen de diagnose leukemie. Ze had een stamceltransplantatie nodig. Dat jaar stond in het teken van veel ziekenhuisopnames, maar het leek de goede kant op te gaan. Ze bleef initiatiefrijk, verzorgde muziekoptredens op de oncologieafdeling van het UMCG en organiseerde nog een benefietconcert voor KWF Kankerbestrijding. Voor zichzelf hield ze rekening met het zwartste scenario. Tegen haar moeder zei ze: “Ik heb ­altijd gedacht dat ik vroeg zou sterven. Misschien dat ik daarom zoveel heb gedaan...”

Filmische dag 

Voor haar dertigste verjaardag nam ze vrienden en familie mee in een oldtimerbus naar het Reitdiepgebied voor een ‘Blije Bejaardendag’ met volksdansjes, Oudhollandse spelen en een rolstoelrace. Het werd een filmische dag waarbij ze tot ieders verrassing Kees ten huwelijk vroeg. Toen begin dit jaar de leukemie terug bleek, organiseerden ze in anderhalve week tijd hun bruiloft. Ze verbaasden elkaar dat ze ondanks het sombere toekomstbeeld zo konden genieten van hun feest.

Dat paste bij Elske, ze richtte zich altijd op het positieve. Wanneer mensen aan haar bed kwamen huilen, zei ze: “Je mag komen, maar kom wel iets brengen”. Zaken die haar niet voedden, parkeerde ze. Ze bleef warmhartig appen met iedereen en genoot van een goed gesprek. Haar gedachten, veelal filosofisch maar bovenal helder, stonden nooit stil. Tot het allerlaatst hield ze haar blik vooruit. Zo liet ze het inmiddels in elkaar gezette koesterkleed achter bij haar kersverse echtgenoot. Ze wist dat hij die warmte goed kon gebruiken.

Elske Kroondijk werd geboren op 12 april 1988 in Dokkum en stierf op 5 november 2019 in Groningen.

Trouw beschrijft het leven van onlangs overleden heel gewone of bekende mensen. Heeft u zelf een tip voor Naschrift? Mail ons via naschrift@trouw.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden