ColumnBabah Tarawally

Elnathan John bleek niet de verwachte messias

We hadden een schrijverslunch met Elnathan John, de Nigeriaanse schrijver, satiricus en jurist die de volgende dag de tweede Nelson Mandela Lezing in het Internationaal Theater Amsterdam zou geven. Tijdens onze samenkomst met een aantal schrijvers van Afrikaanse afkomst is er veel interactie. We delen ervaringen, dromen en ideeën, inspireren elkaar en wisselen ons literaire werk uit.

Elnathans lezing ging over de vraag: ‘Is Africa Rising een mythe?’ Wat Elnathan betreft is het antwoord op deze vraag ‘ja’. En ik kan me daarbij aansluiten. Op het eerste gezicht leek het racistische boek ‘Heart of Darkness’ van Joseph Conrad te zijn vervangen door optimisme. Maar in veel opzichten heeft het ene stereotype plaatsgemaakt voor het andere. Is Afrika echt in opkomst? Heeft de vermeende economische groei zich vertaald in een betere levensstandaard? En zo ja, wie profiteert daar dan van?

Feit is dat 48 procent van de Afrikaanse bevolking nog steeds van minder dan 1,25 dollar per dag leeft. Dus bijna de helft van de bevolking leeft in ernstige armoede. Kortom, de immense economische groei van Afrika blijft gekenmerkt door ongelijkheid. De meeste Afrikaanse landen zijn er niet in geslaagd om de economische groei om te zetten in economische ontwikkeling voor hun bevolking. Uiteraard is dit niet het verhaal dat veel Afrikanen en zwarte mensen in Nederland willen horen. En al helemaal niet in deze tijd van polarisatie. Elnathans reflectie van binnenuit is alsof hij de vuile was buiten hangt.

 Onze pragmatische Mandela had de witte burgers nodig 

Ook de eerste Nelson Mandela Lezing vorig jaar bevatte een kritische noot. Destijds gaf Sisonke Msimang een ijzersterk pleidooi over ‘Rescuing Mandela from Sainthood’. Ze sprak rechtstreeks vanuit haar hart over haar persoonlijke verhaal als dochter van een anti-apartheidstrijder in ballingschap. Ze zat dicht bij de materie en bezorgde de witte mensen in de volle zaal knikkende knieën. Mandela was volgens Sisonke geen heilige en hield ook niet zoveel van witte mensen als wordt beweerd. Onze pragmatische Mandela had de witte burgers nodig om een burgeroorlog te vermijden.

Tijdens het gesprek met Elnathan werd voor mij opnieuw duidelijk dat Afrikaans en zwart zijn niet betekent dat we ook allemaal dezelfde mening moeten verkondigen. Onze donkere huidskleur is het dominante kenmerk, maar de huidskleur zelf is niet uniform. En gelukkig maar. Onze verscheidenheid en diverse achtergronden zijn middelen die we kunnen inzetten om de wereld te kleuren.

Wat Elnathan betreft realiseren we ons dit niet genoeg. We hebben de neiging continu commentaar te geven op de fouten die witte mensen (hebben) begaan. Doordat zij hun fouten vaak ontkennen, raken we in een bewijsvindingsexercitie die ons afleidt van waar het echt om gaat. Door ons alleen maar te focussen op witte mensen, legitimeren we de witte superioriteitsideologie. Elnathan geeft ook aan dat hij zijn tijd en energie als schrijver niet langer verspilt aan het verzamelen van bewijslast van witte (on)schuld. “Ik mag mijn creatieve geest ook gebruiken om me te verwonderen.”

Na afloop had ik al snel in de gaten dat Elnathan niet de verwachte messias zou zijn die tijdens de Nelson Mandela Lezing de witte aanwezigen in de zaal de volle laag zou geven. Dat klopte, hij eindigde met tips over hoe het westen beter kan genezen van zijn koloniale kater. En hoewel niet hardop uitgesproken, misten velen die ik na afloop sprak de expliciete uitspraken van Sisonke Msimang, die uit haar hart kwamen. Elnathan zette ons hoofd aan het werk.

Babah Tarawally is schrijver, columnist en programmamaker. Voor Trouw schrijft hij om de week over (verborgen) discriminatie en racisme, maar vooral over manieren om elkaar op dit thema te kunnen verstaan. Lees ze hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden