Elke stem telt

Volgens alle opiniepeilers zijn de Britse verkiezingen van 7 juni reeds beslecht: Labour wint, en fors. Dat mag op landelijk niveau kloppen, in diverse kiesdistricten is de strijd nog niet gestreden. In de marginals, kiesdistricten met een krappe meerderheid, vechten de kandidaten om elke stem. Bijvoorbeeld in Croydon-Central, op de rand van Londen.

Wils Rebergen

'Wat, waar moet ik naar toe?'', vraagt Labour-kandidaat Geraint Davies geagiteerd. ,,Naar de Trinity-kathedraal. En vanavond om zeven uur is er een bijeenkomst met kleurlingen op Winterbourne road'', antwoordt Simon, van zijn campagnestaf.

Davies: ,,Winterbourne, waar is dat? Ligt dat wel in mijn kiesdistrict? Dat is over twee uur. Wat moet ik daar in hemelsnaam zeggen?'' Dan pissig: ,,Hoe kan ik nu zo campagne voeren, als niemand mij over iets inlicht?'' Zijn drie man en een vrouw sterke campagneteam, uitgerust met rood-gele Labour-rozet, kijkt naar de grond.

Ze zijn net met Davies gearriveerd in Oost-Croydon om kiezers te winnen. De wijk, een huurhuizencomplex uit de jaren vijftig, is Labour-territorium. Maar dan moeten de kiezers wel naar de stembus komen. Davies heeft met zijn krappe meerderheid van slechts 3900 (3,5 procent van de kiezers) elke stem nodig. Het maakt hem gespannen.

Simon probeert hem gerust te stellen: in de kerk hoeft hij alleen maar een verklaring tekenen tegen racisme, alle partijen zijn er, geen publiek; hij hoeft niks te zeggen. Davies kijkt op zijn horloge, neemt dan snel beslissingen. ,,Ik wil onze twee zwarte raadsleden, geen blanken, op de eerste rij op die bijeenkomst voor kleurlingen'', beveelt hij, ,,zodat ik kan zeggen dat wij de partij zijn die het meeste geld spendeert aan minderhedenbeleid, op onze raadsleden kan wijzen en hen kan laten vertellen wat we met dat geld doen.''

Over zijn schouder ziet hij een vrouw met kinderwagen aankomen. Hij stuift op haar af, elke stem is er één. Of ze gaat stemmen op 7 juni, wil Davies weten. De vrouw, overdonderd, knikt van wel.

Toch op Labour, anders komen de Conservatieven terug, en dat wil ze toch niet?

Nee, dat wil ze niet.

Dus u stemt op mij, vraagt Davies nog eens. Hij noteert haar naam en telefoonnummer, zodat zijn team haar tot op de verkiezingsdag kan bellen, schuift zijn zwarte zonnebril op zijn neus, springt in zijn rode BMW, en raast weg.

Croydon, met 338 000 inwoners, staat model voor New Labours Groot-Brittannië. Dit is 'suburbia'. De feel good-factor is hoog: de economie draait goed onder Labour, de gemeente kent geen werkloosheid. Een groot aantal bedrijven in de dienstensector en de lichte industrie is in de jaren zestig vanuit Londen-centrum hier neergestreken.

Een reusachtig nieuw winkelcentrum domineert de binnenstad, maar er zijn genoeg oude pandjes bewaard gebleven om het een beetje gezellig te houden. Het publiek is jong, er is Italiaanse koffie en tentjes met vreemdsoortige snelle happen, kortom in Croydon hangt de zoete geur van succes.

Electoraal is Croydon, de grootste voorstad van Londen, een afspiegeling van het land. Er zijn drie kiesdistricten. Noord-Croydon is meer arbeideristisch; in de aaneengesloten eengezinshuizen waar vroeger de gegoede burgerij woonde, huizen nu veel Aziaten en 'Afro-Caribbeans', in Engeland gewoonlijk 'zwarten' genoemd. Het district is stevig in handen van Labour.

Zuid-Croydon is even stevig Conservatief. In de vrijstaande huizen met tuinen en een Landrover of Saab-cabrio voor de deur wonen vooral blanken.

Croydon-Central was altijd gebied van de Tories, maar in 1997 wist Labour het te veroveren, tot verrassing van de socialisten zelf. Zij wonnen dankzij een bovenmatige 'swing', een omslag van stemmen van Conservatief naar Labour, van 15,5 procent, hoger dan het landelijk gemiddelde van 10,2 procent. Drie jaar eerder had Geraint Davies al de honderdjarige hegemonie van de Conservatieven in de gemeenteraad weten te doorbreken. De liberaal-democraten spelen, net als in het land, in Croydon een bescheiden rol.

De verliezende Conservatief in Croydon-Central was David Congdon (51), hij staat opnieuw kandidaat. Met zijn grote bril lijkt hij een kopie van John Major, premier van 1990 tot 1997. Congdon noemt zich ook een 'Majorite': gematigd, liberaal op sociale onderwerpen, maar geen softie. Hard tegen uitkeringsfraude, vóór Europa maar tegen de euro. Aan zijn campagne-hoofdkwartier is te zien dat de Conservatieve Partij veel aanhang heeft verloren en dus financiële steun: hij zit in een container achter een oude villa. Vanwege de lagere huur staat die container in 'vijandelijk' gebied: Croydon-Noord.

Waar Congdon vanuit zijn container met hulp van twee oudere dames brieven stuurt aan de potentiële Tory-stemmers uit zijn computerbestand, gaat Labour de straat op. ,,Het is een militaire operatie. Ze noemen me ook wel kapitein'', grijnst Labour-campagneleider Andy Bagnall, een jongen van een jaar of 25 met een toepasselijke basstem.

Hij zetelt in het Ruskin House, een voormalig, afgebladderd buiten van de vakbond, midden in Croydon. Drie gepensioneerden, vrijwilligers, vullen dozen met raambiljetten en videobanden over Geraint Davies. Aan de muur afschrikwekkende posters die waarschuwen voor de 'terugkeer van de schrapers': de Conservatieven.

,,De verkiezingsdag, donderdag, is een aparte dag'', bast Andy. ,,We gaan met kleine teams, in totaal zo'n 250 man, de wijken in om Labour-stemmers en mensen die hebben toegezegd dat te worden, op te roepen naar de stembus te gaan. Vanuit de stembureaus geeft iemand door wie heeft gestemd, die strepen we af van de lijst, we bellen met de teams en benaderen de mensen die nog niet zijn geweest.''

Labour-kandidaat Davies is een 'Blairite', 41 jaar oud, en heeft economie gestudeerd in Oxford. Net als zijn rivaal Congdon een doorgewinterd politicus, opgeklommen via de gemeenteraad. Als parlementslid was hij een 'backbencher', op de achterste rij in het Lagerhuis. Maar hij heeft ambities: met zijn business-achtergrond is het ministerie van handel en industrie wel wat voor hem, vindt hij. Daar zitten nu 'jongens die van niets weten'.

Congdon is bescheidener. Als hij wint, komt hij in de oppositiebanken, spreekt hij het optimisme van partijleider Hague tegen, die nog zegt te geloven in een verkiezingsoverwinning. Hij wil zich inzetten voor gezondheid. De peilingen zijn rampzalig voor de Tories, maar Congdon denkt een kans te hebben in Croydon-Central. ,,Vier jaar geleden zijn we weggestuurd omdat de mensen ons zat waren. Maar aan de huisdeur hoor je nu dat kiezers teleurgesteld zijn omdat Labour veel beloften niet heeft waargemaakt.''

En hij hoopt Tory-stemmers die de vorige keer zijn thuisgebleven uit protest tegen het falen van de eigen partij, in Croydon-Central waren dat er een paar duizend, over te halen nu toch weer te gaan stemmen. Maar het valt niet mee, verzucht hij: ,,De apathie is groot. Dat hoor je ook van de andere partijen en je merkt het op verkiezingsbijeenkomsten. Vorige week waren we bij de onderwijzersvakbond, daar zaten in '97 honderd mensen, nu nog geen twintig.''

Vooral jongeren dreigen af te haken. ,,We verdienen ons eerste loon, ik ben niet ziek, heb geen kinderen. Dat hele verhaal over belastingen en overheidsuitgaven gaat aan de meesten van ons voorbij'', zegt Simon Baugh, net twintig. Zelf stemt hij wel: Labour, hij kwam ter wereld in een rood nest. Maar hij ziet zichzelf als een uitzondering. Als jongeren al kiezen, stemmen ze voor de liberaal-democraten, gelooft hij. Die spreken klare taal over onderwerpen die hen raken, milieu en onderwijs.

Ouderen zijn onverschillig geraakt. ,,Labour, Conservatieven; wat maakt het tegenwoordig uit?'', bromt een middenstander in het centrum van Croydon. Blair heeft het oude, rode Labour omgevormd tot een kleurloze middenpartij, New Labour, dat de ideeën en de slogans van de Tories heeft overgenomen. En de mensen klagen wel over slechte zorg, onderwijs en de treinen, maar geloven niet dat de Conservatieven het beter zouden doen.

Congdon staat honderd procent achter Hague, maar de campagne van de partijleider maakt het er voor hem niet gemakkelijker op. Ze moeten hameren op de thema's gezondheidszorg, onderwijs en vervoer, in plaats van alleen de euro en belastingverlaging, heeft hij het hoofdkwartier van de partij in Londen duidelijk gemaakt. ,,Daar heeft Labour gefaald. En het zijn kwesties die hier lokaal spelen.'' De kopstukken en wat zij zeggen over de grote issues bepalen voornamelijk de keuze van de kiezer, weet hij. ,,Dat is de televisie. Je bent een heel goeie kandidaat als je duizend stemmen verschil weet te maken.'' (In 1997 stemden 21 500 mensen op hem).

Zijn tegenstrever Geraint Davies zit niet met een imago-probleem van zijn partij of van de leider, Tony Blair. The Times vindt het zelfvertrouwen waar de premier van overloopt zelfs griezelig: volgens de krant gedraagt hij zich als Napoleon. Labour raast als een trein voort, op weg naar een grotere meerderheid dan de huidige 179 zetels, volgens de peilingen.

VERVOLG VAN PAGINA 19

Elke stem telt

VERVOLG VAN PAGINA 17

Wat Davies zorgen baart, is dat iedereen denkt dat de race is gelopen. ,,Als er wat mensen van ons thuisblijven, en er komen wat meer Tories, ben ik mijn zetel kwijt.'' En dus grijpt hij elke gelegenheid aan om zieltjes te winnen.

Je moet er wat voor overhebben, als kandidaat voor een zetel in het Britse Lagerhuis. Davies en Congdon zijn al een jaar bezig, elke zondag op campagne. En de laatste zeven dagelijks; bejaardenhuizen bezoeken, verpleegsters toespreken, een handje schudden, een balletje trappen.

Op verkiezingsbijeenkomsten gaat de kandidaat als het even kan op de automaat. Dan wordt de hele riedel afgedraaid van goede prestaties en beleidsvoornemens, en het falen van de ander. Problemen in de gezondheidszorg? Labour: we gooien er miljarden-investeringen tegenaan, 14000 extra verpleegsters, duizend artsen. Enzovoort. Het is zaak voor de tegenstrever op het goede moment in te haken, om vervolgens de eigen, ingeprente argumenten over het voetlicht te brengen.

De toehoorder moet behoorlijk ingevoerd zijn om daar nog een speld tussen te krijgen. Dat blijkt op de avond met kleurlingen op Winterbourne Road, waar de twee rivalen elkaar tegenkomen. De belangstelling is treurig: krap vijftien mensen. Davies en Congdon zijn redelijk aan elkaar gewaagd. De Labour-man is wat agressiever, bijvoorbeeld op de vraag van een jonge zwarte activist of de kandidaten ook niet vinden dat hun partij institutioneel racistisch is. Davies ontkent, wijst op Labours beleid voor gelijke behandeling, en laat zijn zwarte raadsleden in de zaal dat onderstrepen. Congdon ontwijkt eerst, slaat dan toe: de enige racistische partij is de British National Party, beklemtoont hij.

Gek genoeg komt Oldham niet ter sprake, de plaats waar het afgelopen weekeinde hevige rellen plaatsvonden tussen blanken, de politie en Aziatische jongeren. De situatie is hier anders. Croydon ligt niet ver van het Londense Brixton, begin jaren tachtig toneel van hevige rassenonlusten. Daar is van geleerd. Er is fors geïnvesteerd, in onderwijs, sociale voorzieningen en politiezorg. In Croydon heeft iedereen zijn plekje gevonden, en gaan we netjes met elkaar om.

Behalve om hun ongenoegen te spuien, komen toehoorders vooral op dit soort gelegenheden af om te 'shoppen' voor hun eigen belangen. Je wilt een dagcentrum, een busje voor vervoer van ouderen, een plek voor een religieuze beweging, en je hebt zeker honderd stemmen van je achterban op zak. Vinden de kandidaten ook niet dat de zaak belangrijk is?

Heel belangrijk, zeggen de aspirant-Lagerhuisleden. Ze noteren namen en adressen, doen vage toezeggingen. Tenslotte moet nog blijken wat die stemverklaringen waard zijn. ,,Je wordt belogen en bedrogen'', weet Congdon, ,,maar je moet je erover heen zetten, zo is het spel.'' En elke stem telt.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden