ELKE STEM TELT IN LOUGHBOROUGH

Daags voor de verkiezingen (op 1 mei) lopen politici van Labour en de Tories zich het vuur uit de sloffen om letterlijk van deur tot deur elke stem binnen te slepen. Zoals in Loughborough, het district dat vermoedelijk het omslagpunt wordt. Want wie in Loughborough wint, komt in 10, Downing Street.

“Uitstekend gedaan Ken”, prijst Howard zijn partijgenoot, de Britse politieke routinier weet wat goed is voor een mooi plaatje. “De eerste keer dat ik een baby heb opgepakt”, reageert de kandidaat, half gegeneerd, half verbouwereerd. Maar dat zal vast alleen op deze verkiezingscampagne slaan, als vader van twee inmiddels volgroeide kinderen moet hij vaker met dit bijltje hebben gehakt. “Maak kennis met mijn vriend Ken Andrew”, zegt Howard tegen de vrouw. “Een goede kandidaat voor Loughborough, een goede kerel, en niet alleen voor kinderen.” Overrompeld door de commotie schudt ze de hand van de Conservatieve Lagerhuis-kandidaat. Of ze al weet wat ze straks op 1 mei gaat stemmen? Nou nee, nog niet. Stem Tory, stem op Ken, drukt Howard haar op het hart. Uh ja, wellicht.

De voetkaravaan trekt in een razend tempo verder door het winkelcentrum van Loughborough. De minister - deze dinsdagochtend op bliksembezoek om zijn partijgenoot een electoraal hart onder de riem te steken - heeft hier een goed half uur voor uitgetrokken. Daarna ijlt hij weer verder de Britse Midlands in, om elders in nood verkerende Tory-kandidaten een steuntje in de rug te geven tegen de dreigende suprematie van de socialistische Labour-oppositie in dit hart van Engeland. Waardoor voor het eerst na achttien jaar weer een Labour-premier in 10, Downing Street kan komen huizen.

“Hallo, ik ben Michael Howard, meet my friend Ken Andrew, een goede kandidaat”, klinkt het steeds, waarna het ritueel volgt van handenschudden en verkiezingsgebabbel. Sommige passanten zeggen toe kandidaat Ken te zullen steunen, al dan niet uit beleefdheid, maar menig aangeschotene zegt nog niet te weten wat straks te zullen stemmen. Zoals een verlegen, roodgeverfd en gepierced punkmeisje met twee kindertjes. Even later echter, als de stoet weer is verdergeflitst, heel beslist: “Op de Tories? No way!” Een bejaarde man in een rolstoel trekt van leer tegen het Conservatieve gezelschap over de belabberde voorzieningen voor gepensioneerden en gehandicapten. Vrucht van achttien jaar Tory-bewind, vindt hij. Daar is voor het Conservatieve duo dus ook al geen eer aan te behalen.

Net zo min als bij de jonge bediende in de supermarkt, die - anders dan zijn werkgever naast hem - in alle openheid voor zijn Labour-voorkeur uitkomt. Jammer, vindt Howard, Good sport, though. Twee kordate besjes in de winkelgalerij willen niet eens de hand schudden van het Tory-tweetal. Ze hebben hun keuze al bepaald. “En zeker niet voor jullie.” Daar moeten ze straks in het stemlokaal toch nog maar eens goed over nadenken, vindt Howard. “Dat heb ik veertig jaar geleden al gedaan!”, roept één hunner resoluut.

Zij die Howard herkennen, en dat zijn er nogal wat, schieten hem aan over misdaad, veiligheid op straat, law and order, tenslotte is hij de verantwoordelijke minister. Een enkeling heeft zo zijn zorgen over Europa, over hoe dat nou zit met die Britse onderworpenheid aan Brussel, het Britse pond sterling versus die Euro. Op alles heeft Howard een pasklaar antwoord. Kandidaat Ken Andrew staat er onderwijl maar wat verloren bij.

Bij het rode voetgangerslicht is er gelegenheid Howard aan te schieten over 'Europa', dat begin deze week opeens gewicht is gaan leggen op de Britse verkiezingscampagne, tot dan toe goeddeels beheerst door de 'schandaalfactor' en gebrek aan leiderschap in de Tory-partij. Met name na de interventie van Euro-commissievoorzitter Jacques Santer, die de Britse politici in deze fase van de verkiezingsstrijd beschuldigde van 'doemdenken' over Europa en hen waarschuwde tegen 'défaitisme' aangaande verdere Europese integratie. Dat was natuurlijk tegen het zere been van vrijwel alle Britten, vooral van de Eurosceptici, die daarin het perfecte bewijs zagen van de grenzenloze bemoeizucht van Brussel, van de aantasting van de Britse soevereiniteit. Michael Howard, zelf een verklaard Euroscepticus, kan een grijns niet onderdrukken. “Ja, die ongestructureerde interventie van Santer komt natuurlijk niet ongelegen voor de Tories, zo kunnen zij de trom van Brits nationalisme en soevereiniteit weer eens flink roeren. En zo is Europa een zwaar en dankbaar thema geworden.

In het plaatselijke Tory-hoofdkwartier aan Baxter Gate wordt Europa ook aangeroerd, tenslotte komen we van gene zijde van het Kanaal. De excentrieke Allen, met zijn malle 'Eurosceptisch' safaripetje, is campagnemedewerker van Andrew en lid van de gemeenteraad van Loughborough. Daarnaast rabiaat anti-Europa, hij schrijft daar wekelijks stukjes over in de plaatselijke courant. En hij kent de geschiedenis. “Jullie verzetsslogan in de oorlog was toch 'Ozo'?!”, zegt hij, “Oranje zal overwinnen? En wat is er gebeurd, jullie zijn nu één van die kleine Lünder van de Duitse bondsrepubliek.”

De 52-jarige kandidaat zelf, hoewel ook gedegen Euroscepticus, is wat genuanceerder. Hij heeft ook gemerkt hoe de laatste dagen 'Europa' de mensen bezighoudt. “Je hoort het aan de voordeur bij de mensen die je langsgaat”, zegt Andrew. “Er is een gevoel van: we zijn te ver gegaan, we verliezen de controle, onze soevereiniteit wordt ons ontnomen.” Bovendien, als goed Conservative is hij overtuigd voorstander van een vrije-markteconomie, en daarin passen geen grote handelsblokken. Landen moeten economisch op eigen benen staan, vindt hij, ook kleine. Kijk maar naar Singapore. En Holland en Venetië voeren er vroeger toch ook wel bij, toen ze op eigen kracht hun handelsimperium opzetten?

Maar met alleen 'Europa' win je natuurlijk niet de slag om Loughborough van Labour-tegenstander Andrew Reed, dat beseft Ken Andrew ook wel. Daarom is het van groot belang in te spelen op de 'feel good'-factor bij de bevolking, op het gevoel dat het goed gaat met Engeland, dankzij de Conservatieven, dat het goed gaat met Loughborough. “We hebben hier met 3,8 procent ongeveer het laagste werkloosheidscijfer van Europa”, weet hij.

Wat hij ook weet, is dat het 50 000 zielen tellende Loughborough landelijk zeer belangrijk is bij deze verkiezingen. Volgens neutrale en Labour-deskundigen ligt bij dit district het omslagpunt. Wint Labour deze zetel, dan zijn de socialisten verzekerd van een meerderheid in het Britse Lagerhuis, zo is ongeveer de politiek-strategische verklaring. En die kans op een Labour-victorie is bepaald niet denkbeeldig, zeker niet na de herindeling van het district, waarbij de soar valley aan het aangrenzende Charnwood werd toebedeeld.

En soar valley was nou juist de conservatieve bakermat voor de gemakkelijke overwinningen die Tory-kopstuk en huidig minister van gezondheid Stephen Dorrell daar behaalde van 1983 tot en met 1992. Vandaar dat Dorrell, vaak genoemd als mogelijk opvolger van Major als partijleider na diens alom voorspelde nederlaag op 1 mei, al vorig jaar in allerijl is overgeplaatst naar het 'veilige' Charnwood. Waardoor hij straks in elk geval zeker is van een zetel in het lagerhuis, en zo behouden blijft voor de Tory-hiërarchie. En zo staat de arme Ken Andrew - vanuit zijn woonplaats Londen in Loughborough geparachuteerd - nu voor de ondankbare taak het cruciale, 'marginale' Loughborough uit handen van Labour te houden. “Wij willen de zetel”, zegt hij dapper.

Hoewel de opiniepeilingen - een enkele uitzondering daargelaten - onveranderlijk ongunstig blijven voor een vijfde achtereenvolgende regeertermijn voor de Conservatieven en een hernieuwd premierschap voor John Major, houdt deze de moed erin door steeds maar weer te benadrukken dat de verkiezingen niet worden uitgevochten in de poll's en de media, maar op straat, op de pleinen, aan de voordeur van de burger vooral. Dus melden we ons op een druilerige namiddag bij de burelen van de Labour-partij in het Unity House aan Fennel Street. Andy Reed, de jonge Labour-kandidaat voor Loughborough, gaat met zes getrouwen plus het nodige propagandamateriaal op 'canvassing'. Dat betekent zoveel als de huizen langsgaan, de bewoners aanspreken, vragen naar hun politieke voorkeur, om ze in het negatieve geval te trachten over te halen te gaan stemmen op de juiste persoon. Op hèm, Andy Reed dus.

Vandaag is de beurt aan een wat sombere wijk - met dit typische Engelse weer is trouwens èlke wijk somber - dicht tegen het stadscentrum aan. Nu is dat begrip centrum voor Loughborough betrekkelijk. Het oude stadshart, met zijn Market Place en winkelpromenades, is flink naar de rand opgeschoven, weggedrukt door de uitbreiding en bebouwing van de grote universiteit annex campus die, met al haar colleges erbij, onderdak biedt aan veertienduizend studenten. De trots van Loughborough en omstreken, die universiteit, zegt Reeds perschef Martin Valentine. En met haar 'fort' in de hightec en innovatiewetenschap, de nieuwe katalisator van het na de ondergang van de textielindustrie en de economische malaise bij de treinstellengigant Brush niet meer zo bijster dynamische stadje.

Vlak voor vertrek instrueert Andy Reed zijn troepen nog even. Zo veel mogelijk mensen bereiken en overtuigen, dat is het devies, want hij mag dan favoriet zijn voor een zetel in Loughborough, en met hem Tony Blair voor Downing Street, zelfgenoegzaamheid is nu de grootste vijand van de Labour-campagne, vindt hij. Loughborough moet en zal gewonnen worden. Want wie Loughborough wint, enzovoorts.

Daarom is ook 's ochtends Labour-zwaargewicht Harriet Harman op bezoek gekomen. Helaas moest de visite van de socialistische schaduwminister van gezondheid en werkgelegenheid ernstig worden ingekort vanwege de bommeldingen van het Ira, het Ierse Republikeinse leger, in Londen, waardoor het reisschema danig in de war geraakte. Wel is ze nog even langsgeweest op het Sree Ram Krishana Centre, het sociaal-cultureel centrum voor de Hindoestaanse/Aziatische gemeenschap in Loughborough.

Het centrum dreigt door intrekken van subsidie door de Conservatieven het loodje te leggen, en daarmee wordt - vindt Labour - een zware klap toegebracht aan de integratie van de Hindoestaanse gemeenschap die zo'n 6 procent van de bevolking uitmaakt. In dat centrum heeft Harman, na het aanhoren van een mantra als welkomritueel, even kunnen spreken met wat oudere Hindoestaanse dames en een kijkje kunnen nemen in de keuken. Waarna ze weer opstapte. Samen met Andy Reed de straat op, mensen aanschieten, dat was er niet bij. Martin Valentine baalt er nog steeds van. Al tijden vantevoren had hij een voorstel in die richting ingediend bij de Labour-campagneplanners in Londen. Na vijf dagen had hij nog niets gehoord, en toen eindelijk: tja, of het iets mediageniekers zou kunnen. Echt iets voor die arrogante partijbonsjes daar in de hoofdstad.

De socialistische Gideonbende trekt de natte wijk in. De respons is meestal positief, op een enkele blaffende hond na. Steeds moet Andy Reed een spurtje inzetten naar een deur verderop, waar een mogelijke Labour-stemmer de kandidaat de hand wil schudden, dan wel even met hem van gedachten wil wisselen over een prangend probleem. Over parkeerproblemen voor bejaarde gehandicapten in het centrum bijvoorbeeld, over onderwijs in de buurt, over veiligheid natuurlijk, over belastingen, werkgelegenheid, pensioenen, soms over Europa.

Zijn medewerkster Linda heeft vijf jaar geleden ook al campagne gevoerd voor Andy. De toen pas 27-jarige Labour-kandidaat werd destijds overigens ruimschoots verslagen door Stephen Dorrell, die in het 'oude' Loughborough een meerderheid van bijna 11 000 stemmen behaalde. Maar nu gaat Andy winnen, daarvan is ze overtuigd, en met hem Tony Blair. Eindelijk Labour aan de macht, verzucht ze.

Niet als het aan de meneer op Limehorststreet 15 ligt, overigens. “Ik heb al een baan, de anderen kunnen m'n rug op”, snauwt hij haar toe. Daar hoeft Andy dus niet op af. En de bejaarde gehandicapte in Huize Cecilia ontsteekt in grote woede wanneer één onzer beroepsmatig op de stenen rand van zijn schamele tuintje gaat staan - tuintjes zijn heilig in Engeland. “Hé, ga van mijn tuin af! Wat doe je hier, wie denk je dat je bent!”, schreeuwt hij. En tegen de Labour-canvasser: “Dit kost je een stem!”

Maar voor de rest is het al Labour wat de klok slaat, wat zich vaak vertaalt in Andy Reed voor de ramen. En dat is niet zo verwonderlijk in een wijk die je beslist als lower class zou kunnen aanduiden. Een grijs dametje is blij dat ze de kandidaat treft. “Eindelijk zien we iemand en niet alleen maar zijn stem via de telefoon. Ja, geef me maar een affiche.”

De 32-jarige Reed voldoet in veel opzichten aan het profiel van de New Labour-politicus. Jong, goed opgeleid, goed in de kleren, uitgesproken. Het feit dat hij in Loughborough zo'n goede kans maakt, is tekenend. “Loughborough is een typisch blank, middle class, Mid-England stadje”, zegt hij. “Met een vrij jonge bevolking, een hoog percentage onder de 55 jaar, wat natuurlijk ook door die universiteit komt. Verder heeft hier 76 procent een eigen woning.” Hoewel tamelijk welvarend moeten we ons daar nou ook weer niet op blindstaren, vindt hij. Dat Tory-cijfer van 3,8 procent werkloosheid is onzin, zegt hij, officieel is het al ruim 6 procent, maar volgens hem ligt het eerder rond de 14. Vroeger was textiel de sleutelindustrie van Loughborough, samen met Brush, de fabriek die nog de treinstellen voor de Euro-tunnel heeft vervaardigd. “Brush was Loughborough, en Loughborough was Brush.” Maar de textiel is al jaren ter ziele en waar Brush ooit 6 500 mensen in dienst had, werken er nu nog maar 2 400.

Aan de andere kant zit Loughborough wel goed met zijn universiteit, en mocht Andy Reed straks de zetel voor Loughborough in het Lagerhuis gaan bezetten, dan zal hij zich sterk maken voor zoiets als een hightech sciencepark voor de Midlands, zoals in Cambridge. En laten we eerlijk zijn, een stad waar een met veel idealen opgezette hulpdienst voor daklozen vorige week zijn soepkeuken heeft moeten sluiten bij gebrek aan daklozen, heeft in het Groot- Brittannië van nu toch niet echt veel reden tot klagen.

De volgende dag gaan we met Reed op de blitz. Een korte, snelle ronde door de Labour-wijk, om de aanhang op te porren vooral te gaan stemmen. Het clubje secondanten is vers, de zon schijnt, en Loughborough ziet er opeens een stuk minder troosteloos uit. Andy Reed heeft het druk. Veel mensen zijn thuis en veel mensen willen hem even spreken.

De posters en affiches van Andy Reed en de partij gaan grif van de hand. Reed speelt een thuiswedstrijd, zoveel is duidelijk. Hij krijgt hulp van zijn partijgenoot Keith Vaz, Labour-parlementariër uit het 'veilige' district Leicester East. Vaz, het eerste Aziatische lagerhuislid sinds Shapurji Saklatvala in 1924, is daar heer en meester sinds 1987 - Andy Reed was toen zijn assistent in die campagne - en trekt door zijn fysieke en 'onbeschroomde' optreden meteen alle aandacht. Daarbij valt de wat bedeesdere Reed toch wat weg.

Bij een labour-gezin in de deuropening babbelt Vaz wat met de jongen over leeftijd, over werk. 19 Jaar is hij. “Andy Reed stemmen, dus!” Het werkt. De jongen aarzelt. “Hij heeft een nieuwe baan”, zegt zijn kleine zusje trots. “Hij is nu grafdelver.” De jongen kijkt wat besmuikt. Maar Keith Vaz, adrem: “Wel, we hebben een hoop nieuwe graven nodig, straks na de verkiezingen. Tory-graven.”

Op een kruising richting station verrijst aan de rand van een braakliggend terrein prominent het reusachtige billboard met de verkiezingsleuze van de Conservatieven. 'Britain is booming. Don't let Labour destroy it.' Het staat wat vreemd tegen de achtergrond van de treurige leegte.

Het treinstation wordt overschaduwd door wat ooit Loughboroughs trots was: de Brush-fabrieken. De oude constructie, opgetrokken uit klassiek rode baksteen, inmiddels aangevreten door vervuiling, wordt nu gesecondeerd door nieuwere fabriekshallen. Het glorierijke verleden is nog af te lezen van de burcht-achtige constructie met het fiere, grote logo. Er is nauwelijks bedrijvigheid te bespeuren, behalve dan van de luchtventilatoren. Ergens achterop het dak wappert solitair de Union Jack, de Britse vlag. Een flink eind verderop torent het uit staal en glas opgetrokken hoofdgebouw van de universiteit blinkend uit boven het stadje - Loughboroughs nieuwe burcht.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden