Elke minuut 24 ontheemden erbij

Wereldwijd zijn meer dan 65 miljoen mensen op de vlucht. En, waarschuwt UNHCR, dat aantal blijft groeien zolang oorlogen niet beëindigd worden.

Met nieuwe conflicten die miljoenen van huis en haard verdrijven en oude conflicten die geen einde kennen, is de conclusie van een nieuw jaarrapport van vluchtelingenorganisatie UNHCR onontkombaar: het aantal ontheemden neemt toe. Meer dan 65 miljoen mensen zijn op de vlucht.

Vorig jaar groeide het aantal ontheemden met bijna 10 procent, waardoor een na-oorlogs record werd bereikt. Hun aantal zal nog verder toenemen als er niet meer gebeurt om oorlogen te beëindigen, voorspelt de Hoge Commissaris voor de Vluchtelingen Filippo Grandi. "Ik hoop dat de boodschap van de ontheemden de leiders van de wereld bereikt: er is actie nodig om conflicten te stoppen", zei hij. "Hun boodschap is dat als de wereldleiders de problemen niet oplossen, de problemen naar jullie komen."

Om het geluid van de ontheemden kracht bij te zetten, bracht UNHCR de cijfers gisteren op dramatische wijze onder de aandacht. Er zijn meer mensen op de vlucht dan inwoners van Groot-Brittannië, iedere minuut slaan 24 mensen op de vlucht. Voor wie wil relativeren: in 2014 waren dat er nog meer, namelijk dertig per minuut. Maar die ontheemden uit 2014 zijn voor het overgrote deel nog steeds ontheemd, waarmee de totale omvang van het probleem groeit.

Op deze pagina's vijf trends uit het rapport over de ontheemden. Die vallen in drie groepen uiteen: vluchtelingen die een grens oversteken om in veiligheid te geraken, binnenlands ontheemden die in eigen land een veilige plek zoeken en asielzoekers.

Aantal langdurige conflicten groeit

Niet alleen de Palestijnse vluchtelingen verkeren al jaren in een schemergebied. Het aantal langdurige conflicten groeit, waardoor vluchtelingen vluchtelingen blijven. Afghanistan staat sinds 1980 in de topvijf van herkomstlanden van ontheemden, vele jaren zelfs op de eerste plaats. In Soedan en Somalië slepen conflicten zich ook al decennia voort. 6,7 miljoen vluchtelingen zijn afkomstig uit een van de langdurige conflictgebieden.

Het geringe succes in het beëindigen van conflicten wordt ook duidelijk uit het minieme aantal ontheemden dat vrijwillig terugkeerden. Dat waren er vorig jaar 200.000, voor een deel naar Somalië en Afghanistan.

10 procent inwoners Jemen ontheemd

In een jaar tijd sloeg bijna een op de tien Jemenieten op de vlucht vanwege de zich daar verhevigende strijd: ongeveer 2,5 miljoen mensen. Daarmee had Jemen de grootste toename van interne ontheemden. Daarnaast zochten 169.000 mensen een veilig heenkomen buiten de grenzen. Voor de meeste interne ontheemden was er weinig hulp. Ze vonden onderdak bij familie of bekenden, in scholen, leegstaande gebouwen of geïmproviseerde onderkomens. Ze hadden te lijden onder onveiligheid en gebrek aan voedsel en water.

UNHCR verleende noodhulp en probeerde in ieder geval de registratie op orde te houden.

Kwart vluchtelingen is Palestijn

Onder de ruim twintig miljoen vluchtelingen in de cijfers van UNHCR zijn ruim vijf miljoen Palestijnen die onder de hoede van de speciale VN-organisatie UNRWA vallen. Ze zijn gevlucht vanwege het conflict met Israël, en ook hun nakomelingen, die in vluchtelingenkampen in de Gazastrook, op de Westelijke Jordaanoever, danwel in Jordanië, Libanon of Syrië wonen, horen bij deze groep vluchtelingen. Sommige Palestijnen moesten vanwege burgeroorlogen opnieuw vluchten. Door de komst van nieuwe generaties en het uitblijven van een andere oplossing groeit deze groep jaarlijks.

Nooit eerder zoveel asielaanvragen

Van de 65 miljoen ontheemden hebben 3,2 miljoen een asielaanvraag lopen. Dat waren er nog nooit zoveel. Twee miljoen aanvragen werden vorig jaar gedaan. Duitsland kreeg de meeste: volgens de UNHCR ruim 400.000. Naast veel Syriërs hebben ook veel Albanezen, Serviërs en Kosovaren een aanvraag gedaan. De Verenigde Staten staan in deze rangorde op plek twee met ruim170.000 aanvragen, gevolgd door Zweden, Rusland en Turkije. Nederland komt niet voor in deze toptien.

Een groeiend aantal vluchtelingen en migranten overleeft de oversteek over zee niet. Wie over land vlucht, wordt geconfronteerd met hoge hekken, muren en gesloten grenzen. In sommige landen wordt het aanvragen van asiel ontmoedigd.

Vluchtelingencrisis in Midden-Amerika

UNHCR vestigt de aandacht ook op de vluchtelingencrisis in Midden-Amerika. De schaal daarvan is in vergelijking met de aantallen in het Midden-Oosten en Afrika beperkt, maar het aantal ontheemden stijgt snel. Uit El Salvador, Guatemala en Honduras zijn in 2015 ruim 100.000 mensen gevlucht, in 2012 ging het om iets meer dan 20.000 mensen. Ze zijn vooral op de vlucht voor crimineel geweld van drugsbendes, hoewel ook extreme armoede een rol speelt. De vluchtelingen gaan vooral naar Mexico en de Verenigde Staten.

UNHCR maakt zich grote zorgen over de onbegeleide minderjarigen en vrouwen die op vlucht slaan. Begin dit jaar beloofden de VS meer 'kwetsbare vluchtelingen' op te nemen die in de regio asiel aanvragen, maar het land wil migranten aan de grens weren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden