De woordvoerders van de verschillende partijen bespreken samen met de kamervoorzitter  Khadija Arib de orde van het debat.

Stikstofdebat

Elke coalitiepartij interpreteert de stikstofaanpak anders, maar de lieve vrede blijft bewaard

De woordvoerders van de verschillende partijen bespreken samen met de kamervoorzitter Khadija Arib de orde van het debat. Beeld Werry Crone

Het lukt de Tweede Kamer nauwelijks om vat te krijgen op de stikstofplannen van het kabinet. Dat komt vooral doordat de coalitiepartijen er elk een andere uitleg aan geven.

Het stikstofdebat van donderdag verwordt al snel tot een inktvlek, waarin elke deelnemer kan zien wat hij of zij wil. Hoe gaat het kabinet straks met natuurgebieden om? De VVD spreekt al van een ‘opschoonoperatie’ voor Natura 2000-gebieden, terwijl coalitiepartner D66 van de minister wil horen dat natuurherstel te allen tijde voor gaat. ChristenUnie en D66 roemen nogmaals de plannen van minister Carola Schouten (landbouw) voor een kringlooplandbouw, terwijl de VVD “emissiearme landbouw” - in afgesloten stallen - voortaan belangrijker vindt dan de visie van de minister.

De coalitie lijkt besloten te hebben om na de moeizame stikstof- en Pfas-onderhandelingen de lieve vrede te bewaren. Dat was ook al de lijn bij het vorige stikstofdebat enkele weken geleden, nadat de partijen elkaar tijdens het debat voor de landbouwbegroting openlijk in de haren waren gevlogen. De coalitie heeft er belang bij om elke schijn van een crisissfeer te voorkomen. Niet voor niets laten VVD, CDA, D66 en ChristenUnie hun landbouwspecialisten het woord voeren in plaats van de fractievoorzitters, die tot maandagavond onderhandelden over de stikstofmaatregelen.

Minister Carola Schouten en premier Mark Rutte tijdens een schorsing van het debat over stikstofmaatregelen. Beeld Werry Crone

Scheidslijnen coalitie zichtbaar tussen de regels 

De coalitiepartijen vallen elkaar nooit aan, maar tussen de regels door blijkt dat ze op sommige punten ver uiteen liggen. En dat er nog moeilijke onderhandelingen volgen, onder meer over inkrimping van de veestapel. D66-Kamerlid Tjeerd de Groot, die eerder pleitte voor een halvering van de veestapel, noemt de eerste stikstofplannen de “amuse van een zevengangendiner.” Geert Wilders (PVV) haalt die uitspraak even later aan om premier Mark Rutte uit de tent te lokken over het “gesar en gejen” van D66. Ondertussen werpt CDA’er Jaco Geurts zich voor plannen die fors ingrijpen in de landbouw en noemt VVD’er Mark Harbers het schrappen of herindelen van natuurgebieden ‘nodig’. “Sommige gebieden moet je niet willen beschermen.”

Door al die verschillende interpretaties van de coalitiepartijen, lukt het de oppositie niet om grip te krijgen op de woensdag door het kabinet gepresenteerde stikstofplannen. Zoals PvdA-Kamerlid William Moorlag constateert over de kringlooplandbouw: “Dat is een heel mooi behangetje. Maar als je het wegkrabt, blijkt de volledige coalitie het oneens over hoe die uit te voeren.” Volgens GroenLinks-fractievoorzitter Jesse Klaver zijn de regeringspartijen niet eerlijk over het gesloten compromis over de natuur. “Er is wel degelijk afgesproken om natuurgebieden te verkleinen. Door dit stikstofbeleid is de natuur vogelvrij.”

Hoe zit het precies met die natuurgebieden, wil de Tweede Kamer weten. Tot drie weken terug herhaalde minister Schouten keer op keer dat de Europese Commissie schrappen in Natura 2000-gebieden vrijwel zeker zal afwijzen. Zolang er geen fouten bij de aanwijzing van de gebieden zijn gemaakt en zolang de beschermingsdoelen niet uit het zicht zijn geraakt door overmacht, zoals natuurgeweld, móet Nederland de natuur beschermen en zonodig herstellen. Donderdag zegt Schouten dat er gebieden zijn waar de stikstofneerslag te hoog zal zijn, wat de overheid ook onderneemt, bijvoorbeeld door stikstof uit het buitenland. “Het houdt ergens op. Dat gesprek willen we voeren met de commissie.”

Beeld Brechtje Rood

Ondertussen rijst de vraag hoe houdbaar de plannen van het kabinet zijn, als een rechter zich erover buigt. Milieujuristen zijn zeer sceptisch, omdat een groot deel van de stikstofbeperking wordt ingezet voor nieuwe economische activiteiten. En dat terwijl Nederland binnen Europa al zo’n grote stikstofuitstoot heeft. Esther Ouwehand (Partij voor de Dieren): “Volgens juristen is de nieuwe stikstofaanpak onhoudbaar. Dat is juridisch jargon voor: we houden ons niet aan de wet.” Bovendien verwijt de voltallige linkse oppositie het kabinet dat het te traag gehandeld heeft.

Premier Mark Rutte werpt die verwijten van zich. Hij herhaalt nog maar eens dat de stikstofimpasse één van de grootste crises is die hij als premier meemaakte. Nu zijn kabinet een eerste stap heeft gezet om die op te lossen, wil hij de kwestie niet ingewikkelder maken. Over de kritiek dat een rechter de plannen zal afkeuren, zegt hij: “Eerder besliste de Raad van State dat we de stikstofuitstoot terug moeten brengen. Dat doen we nu ook.”

Lees ook:

Schrappen in natuurgebieden wordt een moeilijk verhaal

Onverwachts wil het kabinet toch schrappen in Natura 2000-gebieden. Twee maanden geleden noemde minister Carola Schouten (landbouw) dit nog ‘juridisch ongelooflijk ingewikkeld’, woensdag zei zij dat ze deze optie wil voorleggen aan de Europese Commissie. Wat is er in de tussentijd veranderd?

De ergste stikstofpijn voor de coalitie moet nog komen

Stikstof is veruit het moeilijkste dossier voor het kabinet. En de pijn wordt nog veel erger. Als het nu al zo’n moeite kost, hoe moet dat dan bij volgende maatregelen?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden